|

بررسی «شرق» از روستاهایی با بیشترین میزان محرومیت

سکوت با ضريب 9

معصومه اصغري: کپرها دور از هم و کهنه افتاده‌اند، حصيرهاي دور کپر شکستگي دارند و از دور انگار کسي آنجا نيست، اما درِ کوتاه آن باز مي‌شود و زن بچه‌به‌بغل دولا‌دولا از همان کپر بيرون مي‌آيد. بعضي خانواده‌ها چند کپر دارند که يکي را براي چند مرغ و خروس و لوازمشان گذاشته‌اند و بعضي‌ها که جواني را زن داده‌اند، کپري نو و جديد در کنارشان دارند. کپرنشيني، لزوما اوج محروميت نيست و در اين سال‌ها انواع روستاها و آلونک‌ها را با محروميتي بسيار ديده‌ايم که از داشتن امکاناتي اوليه، مثل راه دسترسي و آب سالم محروم بوده‌اند. دولت دهم در سال ٨٨ نقشه پراکنش جغرافيايي را از فقر به تفکيک دهستان‌هاي ايران تهيه کرد. در اين بررسي ٢٥ شاخص تعريف از نيازهاي زيربنايي قيد شده بود. بر‌اين‌اساس دو هزار دهستان در کل کشور مورد بررسي قرار گرفت که ٦٠ درصد اين روستاها در سطوح مختلفِ فقر محيطي بودند. تا جايي که مسئولان اجرائي اعلام مي‌کنند و آمارشان را با محدوديت بسيار ارائه مي‌دهند، مشخص است که اين آمار تاکنون به‌روز‌رساني نشده است يا حداقل رسانه‌ها را محرم ندانسته‌اند. اين آمارها متغيرانه در حال افزايش و کاهش هستند و تاکنون تغيير کرده، اما چون حجم محروميت‌ها زياد بوده، تغييرات نمي‌تواند بيشتر از ١٠ درصد باشد. از زمان اتمام سرشماري سال 95 تاکنون نيز آماري تکميلي ارائه نشده است تا بتوان درباره اين تغييرات مهم روستايي اظهار نظري داشت. براساس آخرين آماري که در دسترس قرار دارد و بدون شک افزايش دارد، ٥٥ درصد خانوارهاي روستايي در کل کشور، در ضرايب ٦، ٧، ٨ و ٩ محروميت قرار دارند. ضريب ٩ که بالاترين ضريب محروميت را دارد، حدود سه درصد روستاها را دربر مي‌گيرد و بيشتر هم در نواحي مرزي کشور قرار دارد. به عبارت ديگر، بايد گفت دو‌ميليون‌و ٦٠٠ هزار خانوار از پنج‌ميليون‌و ٧٠٠ هزار خانوار روستايي در کل کشور در مناطقِ برخوردار هستند، اما مابقي که حدود سه‌ميليون‌و صد هزار خانوار هستند، در سطوح مختلف محروميت، در مناطق محروم قرار دارند. بخشي از ساکنان اين روستاها در مناطق محروم، مددجويان کميته امداد هستند، اما واقعيت اين است که اين مجموعه حمایتي نمي‌تواند به واسطه قوانين و الزامات و نيز محدوديت منابع مالي، افراد بيشتري را تحت پوشش قرار دهد. در بازديدهاي ميداني که رسانه‌ها از مناطق محروم در استان‌هاي کمتر‌برخوردار و داراي بيشترين تعداد خانوارهاي محروم داشته‌اند، مديران و مددکاران کميته امداد، در معرض فشار و درخواست‌هاي بسيار خانوارهاي محروم قرار مي‌گيرند. پرويز فتاح، رئيس کميته امداد امام خميني(ره) چندي قبل تأکيد کرده بود که برنامه‌هاي حمايتي دولت درباره مورد مناطق محروم، به‌خصوص در مناطقي با ضريب 9، محروميت بايد بيش از قبل افزايش يابد و دنبال شود؛ زيرا در غير اين‌صورت روند حاشيه‌نشيني در کشور شدت خواهد يافت. فتاح در ادامه با تأکيد بر آنکه طرح‌هايي به منظور جلوگيري از مهاجرت، بايد از سوی دولت اجرا شود، گفت: وجود مناطقي با ضريب محروميت هشت و 9 به‌هيچ‌وجه در کشور زيبنده نيست؛ زيرا ضريب 9 بسيار دردناک است و وجود چنين ضريب محروميتي در يک منطقه، نشان‌دهنده اوضاع اسفناک آن منطقه است؛ به همين دليل، در‌‎حال‌حاضر کميته امداد براي مناطق محروم بودجه ويژه‌اي را اختصاص داده است و برنامه‌هاي ويژه‌اي دارد. دردناک‌بودن شرايط زندگي که فتاح از آن صحبت مي‌کند، در گزارش‌هايي که از جنوب کرمان و هرمزگان تهيه شد، به‌خوبي به تصوير در‌آمد؛ خانه‌هايي که حتي آبي براي خوردن و رفع حاجت روزانه و استحمام نداشتند و اعضای آن، دچار انواع بيماري‌هاي پوستي بودند. روستاهايي که در دورترين نقاط مرزي و حريم استاني و بدون راه دسترسي بودند. مناطقي که بسياري از نيازهايشان را با کمک خيران مي‌گذرانند و اگر وزنه خيران را از زندگي آنها کم کنيم، ضريب محروميت آن ديگر قابل اندازه‌گيري نيست. ضريب 9 محروميت که شامل محروميت مردم روستاها از همه زيرساخت‌هاي زندگي از جمله آب، برق، راه، بهداست، آموزش و... مي‌شود، در سال‌هاي پس از انقلاب با جهادي در ساخت‌وساز اصلاحاتي اساسي داشت؛ اما وقتي در همين روزها پا به روستاهايي مي‌گذاريد که موبايل به دست دارند و ماهواره دارند، اما جاده دسترسي و آب‌ خوردن ندارند چه فکري بايد کرد، جز اينکه اين روستاها از يک آمار يا برنامه‌ريزي دور مانده‌اند!؟ درباره اين ضريب البته دولت‌ها از ابتدا تا‌کنون هيچ شفاف‌سازي‌ای نداشته‌اند. آمارهايي که گوياي عدم قابليت‌ها، نبود کارآمدي‌ها، بي‌توجهي‌ها و در ادامه حتي بي‌مهري‌ها به جمع زيادي از هم‌وطنانمان است که حتي مانند جنوب کرمان به خاطر شرايط جغرافيايي و قبيله‌اي و... در اين شرايط باقي مانده‌اند و هنوز مهاجرت نکرده‌اند. واقعيت اين است که دولت‌ها از سال‌هاي گذشته، تاکنون ترجيح داده‌اند چنين آماري دير به دير تهيه و حتي رسانه‌اي شود تا کمتر بتوان روي چنين آسيبي عدد گذاشت و آن را محاسبه کرد. از يکي، دو سال اخير و پس از تغييراتي که در ساختار و ديدگاه‌هاي رياست کميته امداد رخ داد، اين مجموعه، اقدام به نشان‌دادن شرايط موجود در مناطق محروم به رسانه‌ها کرد تا رسانه‌ها بدانند اگر کميته امداد در روستايي چند خانوار را پوشش مي‌دهد، چند برابر آن تعداد، خانوارهاي محروم ديگري هم وجود دارند که يا مشمول شرايط امداد نيستند يا سال‌هاست پشت نوبت امداد مانده‌اند. بر‌اساس آخرين آمارها درحال‌حاضر استان سيستان‌و‌بلوچستان در صدر همه استان‌ها از نظر تعداد خانوارهاي محروم است و اگر تعداد خانوارهاي تحت پوشش کميته امداد اين استان را نسبتي از کل آمار مناطق محروم با ضريب 9 محروميت در نظر بگيريم، عدد احتمالي پيشِ‌رو عدد نگران‌کننده‌ای خواهد بود. بر‌اين‌اساس درحال‌حاضر به ترتيب بيش از 9هزار و 100 خانوار مددجويي در استان سيستان‌و‌بلوچستان، بيش از دوهزارو 600 خانوار تحت پوشش امداد در خراسان جنوبي، بيش از هزارو 500 خانوار مددجوي امداد در استان کرمان، بيش از هزارو 500 خانوار تنها در بشاگرد، بيش از هزارو 200 خانوار در استان خوزستان، نزديک به هزار خانوار در استان هرمزگان و نزديک به 600 خانوار در استان چهارمحال‌وبختياري و... حضور دارند که همه آنها در ضريب 9 محروميت قرار دارند. اينها استان‌هايي هستند که روستاهاي با ضريب 9 محروميت آنها، يا در مناطق مرزي و دورافتاده يا در مناطق داراي آب‌وهواي کم‌برخوردار قرار گرفته‌اند و به قولي هم مورد بي‌مهري طبيعت هستند و هم بي‌مهري مسئولان در همه سال‌هاي گذشته. بر این اساس در حال حاضر بیش از 18 هزار و 700 خانوار در مناطق محروم با ضریب 9 تحت پوشش امداد هستند که به نظر می رسد این عدد را باید در عددی دیگر ضرب کنیم تا عدد نهایی و واقعی خانوارها در مناطق محروم به دست بیاید. به گزارش «شرق»، در سال‌هاي گذشته، دوره‌اي نبوده که رسانه‌ها با خبر يا گزارش و عکسي، پرده از محروميت دلخراش و باورنکردني روستايي برندارند؛ روستاهايي که گاه حتي با عادي‌ترين اتفاقات دنياي جديد بيگانه‌اند، شناسنامه ندارند، نمي‌دانند يارانه چيست يا حتي از ديدن خودروهايي که براي ديدنشان رفته‌اند، فرار مي‌کنند. مردمي که محروميت با اشد بي‌رحمي، آنها را احاطه و دوره کرده است. مردمي که حضورشان در يک نقطه مرزي يا در گوشه‌اي پرت از حريم يک استان و شهرستان براي امنيت و پابرجابودن بسياري از زيرساخت‌ها اتفاقي لازم و پذيرفتني است؛ اما سهمي در تقسيم‌بندي‌هاي استاني و بودجه‌هاي عمراني آنها ندارند و به جاي نام نماينده و مسئولان استاني، نام خيران استانشان را از حفظ هستند و برايشان دعا مي‌کنند. مردمي که با قديمي‌ترين آمار دولتي حداقل سه ميليون خانوار هستند که سهمشان از همه داشته‌هاي اين دنيا، تنها در ضريب محروميتشان خلاصه شده است. مردمي که از نگاه مسئولان دولتي با ضريبشان محاسبه مي‌شوند؛ اما سال‌هاست عدد واقعيشان را کسي نمي‌داند؛ عددي که اگر کاهش داشت، مسئولان دولتي با افتخار آن را در صدر حرف‌هايشان مي‌آوردند و حالا که افزايش دارد، بايد يا بهتر است درباره آن سکوت کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.