گفتوگو با محمد حاتمی، نویسنده، بازیگر و کارگردان «پالت»
4 سال پیش هم همین حرفها را زدیم
رضا آشفته
نمایش پالت به نویسندگی و کارگردانی محمد حاتمی و دراماتورژی روزبه حسینی هر شب ساعت 21:30 در تماشاخانه ایرانشهر اجرا میشود. در آن سوسن پرور، یزدان جیریایی، مهران رنجبر، بهنام شرفی، سمیرا کریمی، محمد نادری و محمد حاتمی بازی میکنند. با حاتمی درباره پالت و انتظارش از دولت دوازدهم صحبت کردهایم.
پالت در واقع ابزار کار نقاشان است و میخواهیم درباره این کارتان بپرسیم که با این عنوان چه نسبتی دارد؟ بله در واقع پالت در نقاشی مرتبط با شکل بیرونی رنگهای مختلف است؛ اما در این نمایش به دنبال ارائه روحیه شخصیتها و آدمهای مختلف هستیم و این برخورد نمادین با رنگها را بر ما معلوم میکند. این آدمها با طیفهای رنگی مختلف در کنار هم زندگی میکنند و گاهی در کنار هم و گاهی مقابل یا در تضاد با هم هستند. بنابراین این تنوع رنگ در زندگی برایتان هدف بوده است؟ ما به دنبال ارائه معنایی هستیم که نه در بیرون؛ بلکه درون اشخاص وجود دارد. مسئله اینان مسئله خودشان است؛ آدمهایی که با درونشان درگیر هستند و مسائل اینان مابازای اجتماعی هم دارد و قابل درک است و ملموس. قصه اینها ساده است و این قصهها به 15 اپیزود میرسد. موسیقیتان حال و هوای ایرانی دارد؟ بههرحال ترانههایش را خودم نوشتهام؛ اما سبک اجرای آنها راک است. بنابراین نوعی موسیقی انتقادی و اجتماعی را مدنظر دارید؟ کاملا. انتخاب بازیگرانتان چگونه صورت گرفته است؟ بازیگران را در درجه اول براساس تواناییشان انتخاب کردهام و باید خیلی دقت میکردم که با تنوع انتخاب روبهرو میشدیم؛ بنابراین فیزیکشان برایم مهم بوده است. باید اینها در یک سطح نمیبودند؛ اما اینها باید بازیگران خلاقه میشدند که کاملا متفاوت بازی کنند و تواناییشان هم بالا میبود که از عهده ایفای چند نقش متفاوت هم برآیند. ما بنابراین دنبال ظاهر متفاوت بودهایم و توانمندیهای متفاوت. اگر خودم قدبلندم و سبزه، نفر دوم اگر قدبلند است، نباید سبزه باشد. ما شش نفریم و بههرحال باید تفاوتهایی داشته باشیم و همچنین صدا و جنس بازی هم برایمان اهمیت داشته است. بنابراین تنوع گستره معنایی را در شخصیتها و نحوه حضورشان ایجاد کرده است؟ زیاد. شاید هم به دنبال نوعی بیان عرفانی از جنس ایرانی بودهاید؟ درواقع اصلا پهلو میزنیم به عرفان؛ اما یک موضوع فلسفی را مدنظر قرار دادهایم. سعی کردهایم که این مفهوم فلسفی را خیلی سادهتر کنیم و براساس آن خط اصلی قصه را پیش ببریم و دیالوگهای اصلی را از دهان شخصیتها بشنویم و سعی کردهایم که خیلی عامیانه این شخصیتها را معرفی کنیم که این آدمها چند چیز متفاوت هستند و نخواستهایم اینها را روشنفکرانه ببینیم. چه چیزی در شکل اجرائی هدفتان بوده است؟ ما به دنبال ایجاد یک وحدت هستیم و برای این منظور یک مکان واحد را در نظر گرفتهایم که همه اینها به مطب یک دکتر روانکاو رفتوآمد میکنند و هریک از این آدمها قصه خودشان را دارند و همه اینها درد درونی و روانی دارند و دچار دنداندرد و سردرد نیستند و این مسئلهشان است و با پرسش مواجه هستند و در پی پاسخ میگردند. البته معلوم نیست که مشکلشان حل بشود. مثل کارهای قبلیتان است. انگار که از منظر روانشناسانه مسائل را دنبال میکنید. بله؛ اما از زاویهای دیگر است. ما به دنبال شکل تازهای از این مسئله هستیم و خودم این مسئله را در کارهایم تکثیر میکنم. در شب اول استاد جمشید مشایخی آمدند و کارتان را افتتاح کردند. این حضور را در تئاترتان چگونه ارزیابی میکنید؟ استاد جمشید مشایخی لطف کردند و این حضورشان بسیار ارزشمند است؛ چون کارمان بازیگرمحور است و ما از کسی دعوت کردیم که برای من و جامعه بازیگری بسیار اهمیت دارد و این حضور بهعنوان بازیگر برای ما بازیگران یک شب فراموشنشدنی بود. من خودم عاشق تنوع هستم و استاد مشایخی هم جزء معدود بازیگرانی است که همواره متنوع بازی کردهاند؛ از شاه گرفته تا رفتگر و برای همین از این جرئت در تنوعش خشنودیم و همچنین او همواره در ستایش زندگی کوشیده است و ما این را هم ستایش میکنیم. بنابراین در پالت هم تنوع یک اصل بوده است؟ کاملا ما به دنبال ارائه همین جرئت در بازیگری بودهایم و دو بازیگر مثل هم در کارمان نیست؛ هم در فیزیک و هم در جنس بازی و هم در ارائه نقش. خودم نیز در فیلم، تئاتر و سریال کوشیدهام که هیچگاه دو بار مثل هم نباشم و ما برایمان همین جرئت و جسارت در بازی اهمیت داشته است. این تنوع چه فایدهای برای مخاطبان اثر نمایشی دارد؟ تماشاگران اینطور دوست دارند و اصولا انسان هم همین تنوع را در زندگیاش تجربه میکند. اگر یکی هر روز قرار باشد برای محبوبش گل سرخ ببرد؛ حتما هر روز به رنگ گل و نوع گل تنوع خواهد داد و همینطور در دیدن تئاتر هم دوست دارد بازیگران یکجور بازی نکنند یا موسیقی و دیگر موارد هم با تنوع همراه باشد. حتی در دیدن و انتخاب تئاتر هم گاهی به کمدی و گاهی به تراژدی اهمیت میدهد و زندگی هم از همین فرازونشیب کمدی و تراژدی شکل گرفته است. از دولت دوازدهم چه انتظاراتی دارید؟ انتظاری که ما داریم برای الان نیست و ما از چهار سال پیش هم همین چیزها را میخواستهایم. ما از دولت روحانی حمایت کردهایم و هدفمان این است که دولت پشتوانه تئاتر و سینما باشد و بتواند حامی هنرمندان باشد. جامعه تئاتر فرهنگساز است و مردم با خواندن نمایشنامه و دیدن تئاتر با فرهنگ آشنا میشوند و دچار رشد فرهنگی میشوند و این خود سرآغاز مطالعهکردن و رفتن به کتابخانهها و کتابفروشیهاست؛ چون در این فضای سالم فرهنگی مردم نیازهایشان گستردهتر میشود. بنابراین انتظار میرود که دولت در ساختن سالنهای تئاتر و سينما بیشتر بکوشد و همچنین بودجه مکفی برای رشد تئاتر و سینما در نظر بگیرد. فرهنگ ایرانی نیازمند حمایت است و دولت باید پیگیر آن باشد. چهار سال قبل هم همین حرفها را زدهایم و هنوز هم بر آن تأكيد میکنم، چون هنوز آنطور که باید دولت انتظارات هنرمندان را برآورده نکرده اما هنرمندان حامی آن بودهاند و باید این حمایت بازتاب جهانی بیابد؛ چون تئاتر در بخش بینالمللی هم با حمایتهای دولتی باید با مراودات بیشتر همراه شود که متأسفانه در این زمینه حمایتها کمتر شده است. با توجه به خصوصیشدن فضاي تئاتر، دولت دوازدهم برای گذر از بحران این فضا چه باید بکند؟ الان تنها سالن نیمهخصوصی در میان سالنها همین ایرانشهر است که به شکل درصدی از گروهها پول میگیرد اما دیگر سالنها اینطور نیستند. به نظر میرسد که ساختن پردیسهای تئاتری در حاشیه شهر شاید جوابگوی همه مخاطبان نباشد و بهتر است که در مناطق مرکزی شهر که متمرکزتر هم هست برای رفت و آمد بهتر همه شهروندان، چنین پردیسهایی در نظر گرفته شود. در حاشیهبودن باعث میشود که رفت و آمد به چهار ساعت در ترافیک سنگین منجر شود اما در مرکز شهر چنین نخواهد بود صحبت شما با مخاطبان نمایش پالت چیست؟ ما تلاش کردهایم که به بهترین شکل ممکن کارمان را به صحنه بیاوریم و بدون اغراق دوست داریم که آنها با رضایت سالن را ترک کنند و درعینحال جای حرف باقی بماند و جای بحث و تأمل برای آن باز بشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.