آیا اعتماد مردم از بین رفته است؟
غلامعباس توسلی
موضوع بیاعتمادی یا کماعتمادی مردم به رسانهها و اخباری را که از طریق آن منتشر میشود، باید در ریشههای روانی و ساختاری جامعه دید. جامعه امروز که در برابر اخبار منتشرشده از کانالهای مختلف به شنیدن شایعات بیشتر متمایل است تا دریافتن حقیقت از طریق مراجع رسمی خبر، مؤلفههای سنتی خود را پشت سر گذاشته؛ اما هنوز با مؤلفههای یک جامعه مدرن، تطبیق پیدا نکرده است. در چنین جامعهای، تزلزل ارزشهای انسانی، بهانهای به دست تکتک افراد میدهد تا شخصا برای دفاع از موجودیت، ثروت و قدرت خود وارد عمل شوند و به همین دلیل، میزان پذیرش اخبار از طریق کانالهای رسمی بهحدی کاهش پیدا میکند که شایعه جای خود را در جامعه میگشاید. بیاعتمادی به اخبار رسمی دولت و نیروی انتظامی درباره مؤسسات مالی و اعتباری، نشانهای از اجحاف رفته به مردم از طریق همین مناسبات است؛ اگر برای موضوع بیاعتمادی، جلوههای مختلفی در نظر بگیریم.
شکل امروز زندگی ما حاکی از این است که افراد در ظاهر به یکدیگر اعتماد دارند؛ اما ازآنجاکه نیرویی را حامی منافع جامعه نمیبینند (بیاعتمادی در کلیت جامعه) و از سوی دیگر، منافع فردفرد خود را رودررو با منافع دیگران میپندارند (بیاعتمادی در اجزای جامعه)، ترجیح میدهند میان سیل اخباری که به سمتشان روانه است، آنچه را انتخاب کنند که خود میخواهند یا منافعشان اقتضا میکند. تفکر سنتی این حس را به وجود آورده بود که به طور طبیعی، هر خبری که از طریق رسانه (چه رسمی و چه غیررسمی) منتشر میشود، دارای ارزش خبری و نشاندهنده واقعیت و ابعاد آن است؛ اما امروز که جامعه از این مرحله گذشته و در دوره گذار قرار دارد، شایعه جای خود را به واقعیت خبری داده است؛ چراکه مردم نگران مسائل روز خود بوده و کاستیهایی در اطلاعرسانی بهموقع، صادقانه و آرامشبخش به آنها وجود دارد. حملهای تروریستی به تهران صورت میگیرد؛ اما مردم خیلی دیر از آن مطلع میشوند، مسئله بانکها و مؤسسات مالی و اعتباری مطرح است و مردمی که نگران سپردههای خود هستند، هیچ کانال معتبری برای شنیدن واقعیتها ندارند و... . در چنین شرایطی، بیاعتمادی به رسانه که ریشه تاریخی نیز دارد، جای خود را در جامعه باز میکند. از یاد نباید برد که در گذشته، هرگاه که نفع جامعه در برابر انتفاع گروههای خاص نادیده انگاشته شده، بذر این بیاعتمادی آرامآرام در دل مردم روییده است و اگر امروز از بیاعتمادی سخن میگوییم، بايد به تاریخچه آن نيز توجه كنيم. پیچیدهشدن انواع وسایل ارتباطی در جامعه را هم نباید دستکم گرفت. این روزها مردم ما در سپهری از پیام زندگی میکنند؛ بنابراین برایشان چندان فرقی ندارد که تلویزیون در حال اعلام خبری است یا راننده تاکسی خبری را مطرح میکند. در چنین شرایطی، انتشار انواع خبرها از طریق انواع رسانههای رسمی و غیررسمی، مردم را سرگردان میکند و طبیعی است که ضریب خطا در انتخاب خبر درست و کانال خبری درست بالا میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.