مسئله پاتولوژي
بابك زماني.مديرگروه سابق مغز و اعصاب دانشگاه ايران
چندي است بحث اعتراض پاتولوژيستها بالا گرفته و كموبيش در عرصه عمومي صداهايي از آنها به گوش ميرسد. بسياري از مردم ميپرسند موضوع اعتراض اين دكترها چيست؟ ازآنجاكه ريشههاي اين اعتراض و اين سروصدا همان ريشههاي بحران موجود در سيستم سلامت كشور ماست، براي درك بهتر آن بحران، بد نيست فضاي عمومي، اطلاعاتي هرچند كلي از ماهيت اين موضوع پيدا كند. سالها پيش زماني كه نگارنده به ياد ميآورد و شايد بسياري به ياد نياورند، بخشي از پزشكان كه تصادفا علميترين و مهمترين آنها هم بودند، به كار پاتولوژي اشتغال داشتند؛ يعني نمونههايي از نسوج بدن را زير ميكروسكوپ بررسي كرده و تشخيص را نهایي ميكردند. بهعلاوه، در بسياري از موارد، مسئولان آزمايشگاههاي تشخيص پزشكي كه روي خون و ادرار و مايع نخاع آزمايشهاي بيوشيمي و ميكروبشناسي انجام ميدادند نیز پزشكاني بودند كه دورههاي اضافي را گذرانده بودند؛ اما بسياري هم داروساز يا دامپزشك بودند. سالها پيش آزمايشگاههاي تشخيص پزشكي هم به پاتولوژيستها سپرده شدند. قطعا يكي از دلایل، رفع اشكالات واقعا موجود در سيستم آزمايشگاهي آن زمان بوده؛ اما احتمالا نقش مسائل اقتصادي و ترجيح اشتغال به كاري بدون حضور و ارتباط با بيمار، در پذيرش اين مسئوليت اضافه بيتأثير نبوده است. نگارنده بر اين عقيده است كه ارزشهاي پاتولوژي و هزينههاي لازم براي تحقق آن ارزشها، از سوی دولت و جامعه ديده نشده است؛ چراكه در همان زمان هم تأسيس و راهاندازي تكنيكها و البته رشتههاي جديد پاتولوژي، به نيروي متخصص بيشتري نياز داشت چه برسد به حالا كه پاتولوژي در سطح دنيا پيشرفتهاي بسياري كرده و ما عقب ماندهايم. حالا با تعميق بحرانهاي موجود در هر دو رشته، ناگهان جامعه پزشكي در برابر قانوني قرار گرفته است كه ميخواهد به غير پزشكان هم با طي دورههايي، اجازه اداره آزمايشگاه را بدهد. واقعيت اين است كه با وجود مسئوليت پاتولوژيستها در آزمايشگاههاي باليني، نهتنها خود پاتولوژي رشد متناسبي نداشته بلكه آزمايشگاهها هم دچار مشكلات بسيار جدياي هستند. هرساله بخش مهمي از منابع اقتصادي بيمهها صرف آزمايشهاي سادهاي ميشود كه اگرچه ارزان هستند؛ اما بهشدت تكراري و بيرويه (بدون رعايت هيچكدام از گايدلاينهاي بينالمللي) و تنها به صرف يك مهر نظامپزشكي انجام ميشوند. حتي اين سونامي قند، اوره، كلسترول و... در پير و جوان و در جريان هر بيمارياي هم با تعرفههاي موجود، اقتصاد آزمايشگاههاي ما را پاسخگو نيست چه برسد به اينكه اين آزمايشگاهها بخواهند كيتهاي صدتايي را براي بيماريهاي نادري ابتياع كنند كه ممكن است در سال بيش از دو يا سه مورد از آن درخواست، به آن آزمايشگاه مراجعه نكند. راستي فراهمآوردن امكانات براي آزمايشهاي جديد در حيطه نگاه و توان چه كسي است جز پزشك متخصص؟ اگرچه پاتولوژيستها در اوضاع و احوال ايجادشده تقصيري ندارند و خود قربانيان اصلي سيستمي هستند كه «كيفيت» كار آنها را به خطر انداخته؛ اما خود آنها هم تنها زماني زبان به اعتراض شديد گشودهاند كه مصوبه جديد ميرود تا «منافع» حرفهاي آنها را به خطر اندازد. ميگويند دولت براي فراهمكردن كار براي گروهي از فارغالتحصيلان، دست به اين كار زده است. در پاسخ بايد گفت اولا اين تصميم نميتواند فارغ از نقيضههاي موجود بوده باشد. چنين اقدامي در صورت كارايي مدرن و روزآمد آزمايشگاهها، متصور میشد. كاركرد سطح پايين است كه تصور انجام آن را از سوی افرادي با تخصص پايينتر ممکن ميکند. اين موضوعي است كه ساير تخصصها را هم تهديد ميكند. من نیز با قانون جديد مخالفم؛ ولي با نگاه و دلایلي متفاوت! من كه در برابر امكانات پاتولوژي و آزمايشگاه تنها استفادهكنندهاي هستم كه براي كار روزانهام به آنها مانند آبوهوا -حتي بيش از غذا- نيازمندم، معتقدم اشكالات موجود در اين دو سيستم را نميتوان با تعويض مسئوليتشان اصلاح كرد. اينها همان اشكالات اساسي سيستم سلامت ما در ارزشگذاري و سطحبندي موضوعات علمي و تكنولوژيك هستند؛ نگاهي بدوي كه تنها قادر به اهميت كارهاي عملي با نتايج زودرس است. تنها و تنها به دليل بحران موجود در اين دو سيستم است كه من با اين مصوبه مخالفم؛ بحراني كه گوش و چشم من با دو نمونه بارز، آن را اينگونه اثبات ميكنند: 1- در تمام اين كشور حتي يك آزمايشگاه پاتولوژي براي بررسي عصب محيطي با كيفيت مناسب نداريم. 2- با اين همه آزمايشگاه سر هر كوچه، من براي اثبات بيماري مياستني گراو و بسياري از بيماريهاي ديگر مغزواعصاب، به هيچ يك از آزمايشگاههاي داخل كشور اطمينان نميكنم. من با اين مصوبه مخالفم؛ چراكه معتقدم سپردن آزمايشگاه به غيرپزشكان، باعث تشديد اين بحران خواهد شد. در مقابله با توفان، سكان از ناخدا نميگيرند! يارياش ميكنند و حداكثر ممكن است مسئوليتهايش را به او يادآور ميشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.