|

پیوند کیارستمی و موسیقی ناگسستنی بود

رهبر ارکستر طبیعت

سمیه قاضی‌زاده

کمتر کارگردانی موسیقی را به خوبی کیارستمی می‌شناخت، این گفته از آن جهت نیست که حالا که نزدیک به یک سال از مرگ تلخ و ناگهانی او می‌گذرد، همه کار او به نظرمان مطبوع بیاید، بلکه بزرگانی همچون «حسین علیزاده» هم، آنچنان‌که روز گذشته در خانه سینما درباره او سخن گفت، از دانش وافر او در موسیقی و اختیارات دقیقی که به آهنگ‌سازانش می‌داد باخبر بودند. با وجود اين کیارستمی شهره بود به بی‌توجهی به موسیقی، آن هم تنها به دلیل استفاده‌نکردن از موسیقی در فیلم‌های متأخرش و همین‌طور چند گفته‌اش درباره این مسئله که به اصوات طبیعت به مثابه موسیقی گوش جان می‌سپارد. همین چند المان کوچک باعث شده بود تا او در سال‌های پایانی زندگی‌اش به‌عنوان یکی از کارگرداناني که نسبت به موسیقی بی‌مهرند معرفی شود، اما کیارستمی در سال‌های فعالیتش در سینما با آهنگ‌سازان بنام ایرانی و خارجی همکاری کرد و زمانی که آهنگ‌سازی را در مقام آهنگ‌ساز فیلمش در اختیار نداشت، حتما سراغ موسیقی‌های ویژه‌ای می‌رفت که به فراخور فضای اثرش بتواند از آنها استفاده کند. او در «خانه دوست کجاست» از موسیقی امین‌الله حسین، در «نان و کوچه» از اوبلادی اوبلادای پل دزموند، در «مسافر» و «کلوزآپ» از کامبیز روشن‌روان، در «منم میتونم» از ناصر چشم‌آذر، در «مشق شب» از محمدرضا علیقلی، در «زندگی و دیگر هیچ» از قطعات ویوالدی، در «طعم گیلاس» از قطعه درمانگاه سن جیمز (سلوی ترومپت) اثر لویی آرمسترانگ، در «باد ما را با خود خواهد برد» از پیمان یزدانیان، در «ای بی سی آفریقا» از آثار آهنگ‌سازان گمنام اوگاندا برای گیتار و البته والس دانوب آبی، در «جاده‌ها» از آثار آهنگ‌سازان موسیقی کلاسیک، در «شیرین» از موسیقی‌های ایرانی فراوان و در «مثل یک عاشق» از موسیقی الیز لوگوئرن، بهره برد. حتی در «کپی برابر اصل» که موسیقی به‌عنوان موسیقی فیلم وجود نداشت، حضور خواننده و کارگردان برجسته اپرا، ویلیام شیمل، به القای فضای موسیقایی به آن کمک کرد. کمااینکه کیارستمی این بازیگر را در یک اپرا انتخاب کرده بود و پیوند او با اپرا چنان قوی بود که منجر به کارگردانی اپرای «زن‌ها همگی همان‌جورند» در اروپا شد. او بارها درباره انتخاب موسیقی و علاقه ویژه‌اش به به‌کارگیری آن در موارد لزوم صحبت کرد. خودش در جایی درباره انتخاب موسیقی پایان‌بندی طعم گیلاس گفته است: «من در زمان نوشتن فیلم‌نامه به قطعات موسیقی‌اي که قرار است در فیلمم از آنها استفاده کنم فکر می‌کنم. هم‌زمان که عنوان فیلم به ذهنم رسید، یادم می‌آید به آن عنوان فکر کردم و زنگی در گوشم به صدا درآمد. تقریبا مطمئن بودم که این موسیقی که می‌شنوم جاز کلاسیک است. بعد رفتم و آن صدا را چک کردم. برایم جالب بود که زمان فیلم با زمان آن موسیقی و همین‌طور نوع روایتش با روایتگری آن پیرمرد تناسب داشت. برای «طعم گیلاس» از موسیقی جاز استفاده کردم چون احساس کردم واقعا مناسب است. تنها موسیقی‌ که من می‌شناسم موسیقی‌های محیطی (آمبیانت) است، اما به‌جز آن، قطعات جازی که برای بخش پایانی انتخاب کردم با تعریف شخصیت پیرمرد و همین‌طور نسل او تناسب داشت». (گفت وگو با نشریه اسلنت (SLENT) تصور می‌کنم این کمال بی‌انصافی است که بخواهیم کیارستمی را محکوم کنیم که او فقط به اصوات محیطی توجه داشته و موسیقی را تنها در زندگی و طبیعت جست‌وجو می‌کرده، چراکه حتی در نوشتار گذرای کوتاهی همچون همین نوشته هم بارها می‌توان به بهره‌های او از موسیقی کلاسیک غربی و سنتی ایرانی در کنار موسیقی تلفیقی و جاز ارجاع داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.