|

زنده‌باد شیزوفرنی مینور!

ليلي فرهادپور

تعطیلات عید فطر در راه است و اگر این خطه سرسبز شمال راه ندهد و در شهر ماندنی شدید، آخرین فرصت برای دیدن فیلم «برادرم خسرو» را از دست ندهید. تجربه روزنامه‌نگاری به من ثابت کرده که هر چقدر هم منتقدان ریزودرشت در خوبی یا بدی اثر هنری بنویسند یا هر چقدر در جشنواره‌های داخلی به فیلمی عنایت بشود یا نشود و حتی اگر جایزه ریزودرشت به فیلمی بدهند یا ندهند، به‌هرحال حرف اول و آخر را در استقبال مردم از اثری هنری (از کتاب گرفته تا فیلم) این مقوله بسیار پیچیده یعنی «افواه» می‌زند! حتما تاکنون دهان‌به‌دهان درباره فیلم «برادرم خسرو» شنیده‌اید چون در افواه پیچیده که فیلم خوبی است؛ به‌ویژه در این سیاه بهار سینمای خوب. برادرم خسرو را بسیار نقد کرده‌اند اما چیزی که من را واداشت تا این یادداشت را به این فیلم اختصاص دهم، حکایت کارکرد قدرت و سرکوب است؛ آن‌هم در برابر دیگری که مثل تو نیست. بعد از دیدن فیلم دلم خواست دوباره رمان «شب مادر» اثر کورت ونه گات را بخوانم. چون مضمون اصلی شب مادر مسئله هویت است و مضمون «برادرم خسرو» را نیز در هویت دیدم. همه آدم‌های رمان ونه گات و همچنین فیلم «برادرم خسرو» دو یا بیش از دو شخصیت دارند: اینان کدام‌یک از این دو شخصیت‌اند؟ یکی؟ هر دو؟ هیچ کدام؟ و با کدام ترازو؟ کورت ونه گات در مقدمه رمان «شب مادر» در جواب این سؤال‌ها می‌نویسد: «ما همان چیزی هستیم که از خود نشان می‌دهیم، پس همیشه باید مواظب باشیم ببینیم چه از خود بروز می‌دهیم» و بعد ادامه می‌دهد: «آری، دنیا پر از آشفتگی است و تنها نیرویی که ما داریم، آگاهی از آن و حفظ اخلاق در برابر بی‌نظمی است؛ به هر قیمتی که تمام شود». خسرو در خانواده خود فردی متفاوت است. این تفاوت با نگاه روان‌شناسان بیماری حساب می‌شود. بیماری دوقطبی یا بای‌پلار! اما کیست که در این دنیای آشفته لحظاتی دوقطبی‌بودن خودش را تجربه نکرده باشد. فقط برخی قدرت سرکوب خود واقعی خود را دارند و اینان همان‌هایی هستند که دیگران را نیز سرکوب می‌کنند تا چیزی باشند که آنها می‌خواهند. در اینجاست که من یکی غبطه می‌خورم به آدم‌هایی مانند خسرو که هرچه هست خودش است و هر کاری هم که می‌کند چه خراب‌کاری و چه شرمساری و پوزش‌خواهی، واقعی است. ونه گات در جایی می‌گوید: شیزوفرن‌ها فرقشان با بقیه این است که تعدادشان کمتر است وگرنه دلیلی بر نابهنجاربودنشان نیست. من می‌گویم همه معلولان ذهنی و حرکتی و اُتیسمی‌ها و بقیه نیز بدشانسی‌شان این است که نسبت به ما «نرمال»‌ها در اقلیت قرار دارند و ما دنیا را برای خودمان ساختیم و جای آنها را تنگ کردیم.محدودگر به دنبال قدرت است. اين فرد ممکن است پدر باشد یا برادر بزرگ‌تر یا خواهر یا مادر و حتی عروس و داماد در یک خانواده یا به‌ویژه سنت‌های یک جامعه. هرکس که بخواهد دیگران مثل او باشند و دیگری را تحمل نکند و خواهان «نرمال»بودن همه باشد، او یک سرکوبگر است. درک دیگری که مثل ما نیست، کار سختی است اما پذیرش او سخت‌تر از درک اوست. ناصر در «برادرم خسرو» نشانه کامل یک سرکوبگر است که حتی قادر است این خصلت خود را سال‌ها پنهان کند. او نه‌تنها خسرو را درک نمی‌کند، بلکه عدم پذیرش خسرو، او را به حذف فیزیکی برادر متفاوتش می‌کشاند. ولی خسرو متفاوت و برون‌گرا که انگ دوقطبی‌بودن را با خود حمل می‌کند، وقتی می‌فهمد برادرش اقدام به حذف فیزیکی او کرده است چشمانش را می‌بندد و می‌بخشد. به قول ونه گات، او نیک می‌داند که: «دنیا پر از آشفتگی است و تنها نیرویی که ما داریم، آگاهی از آن و حفظ اخلاق در برابر بی‌نظمی است؛ به هر قیمتی که تمام شود». اینجاست که دلم می‌خواهد فریاد بکشم زنده‌باد شیزوفرنی (البته از نوع مینور!) چراکه محال است یک شیزوفرنیک بی‌اخلاق در دنیا پیدا کنید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.