|

افسانه شایسته‌سالاری

بحران رو‌به‌رشد در نظام سرمایه‌داری ظرف چهل سال گذشته خود را با افت‌وخیزهای مختلف آشکار کرده؛ از تورم و بحران انرژی و رکود جهانی در 1974 تا سقوط سال 1987 وال‌استریت و آخرین نمونه آن در سال 2007. یکی از گویاترین نشانه‌های بحران مزمن میزان نرخ بهره است که امروز در پایین‌ترین حد خود قرار دارد. نرخ بهره کوتاه‌مدت در ایالات متحده و بسیاری کشورهای اروپایی سال‌هاست که به صفر رسیده و در برخی موارد منفی است. این نرخ عملا مالیاتی است که سرمایه پولی به بورژوازی تحمیل کرده با این هدف واهی که موجبات رشد را فراهم کند. در رابطه با طبقه کارگر و اقشار پایین طبقه متوسط نرخ بهره صفر و منفی مالیاتی است ویران‌کننده برای آنهایی که برای گذران زندگی‌شان متکی‌اند به مستمری بازنشستگی و حساب پس‌انداز. کتاب «آیا آنها پولدارند، چون باهوشند؟» هم‌زمان با رقابت‌های اخیر انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا نوشته شده است. سیر وقایع و حقایقی که نویسنده از پایگاه طبقات مختلف در اعماق جامعه آمریکا ارایه می‌دهد، پاسخی است به اینکه چطور شد پیش‌بینی‌های بخش‌های گسترده‌ای از سیاستمداران و رسانه‌ها و نخبگان در هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه غلط از آب درآمد و اختلاف فاحشی با واقعیت داشت. این کتاب حاوی سه مقاله از جک بارنز دبیر سراسری حزب کارگران سوسیالیست و برگرفته از سه سخنرانی و گزارش‌هایی است که او طی 1995 تا 2009 در همایش‌های عمومی این حزب عرضه کرده است. در فصل نخست نابرابری روبه‌تشدید طبقاتی در ایالات متحده تشریح شده است. کتاب به تجزیه و تحلیل توجیهاتی می‌پردازد که قشر روبه‌رشدی از متخصصان پردرآمد مطرح می‌کنند؛ قشری که فکر می‌کنند تحصیلات و هوش و ذکاوت‌شان این حق را به آنها می‌دهد که زندگی کارگران را مدیریت کنند. فصل دوم با عنوان «سیر صعودی تفکیک طبقات و شایسته‌سالاری فرهیخته» به تحولات اجتماعی و شکل‌گیری طبقات جدید می‌پردازد. این تحول طبقاتی محصول مبارزات برای آزادی سیاهان در دهه 1960 است که نظام تبعیض نژادی در ایالات متحده را سرنگون کرد. از جمله دستاوردهای آن مبارزان ایجاد سهمیه‌بندی ترجیحی در کار و تحصیل بود. به‌این‌ترتیب راه برای حضور سیاهان و زنان در بسیاری از عرصه‌ها گشوده شد. جک بارنز در این فصل همچنین به پیدایش یک قشر وسیع نسبتا جدید به نام شایسته‌سالاران در جامعه آمریکا می‌پردازد. بارنز می‌نویسد که زندگی و درآمد اعضای این قشرهای رو‌به‌رشد که در بنیادها و دانشگاه‌ها متمرکز هستند با تولید، بازتولید و چرخش ثروت اجتماعی عمدتا ارتباطی ندارند. وجود آنها با شرایط زندگی زحمتکشان و سایر مولدین، بیشتروبیشتر بیگانه می‌شود و فرقی نمی‌کند که پیشینه نژادی یا ملی‌شان چه باشد گرچه بقا و رشد این اقشار عمدتا ربطی به فرایند تولید ندارد ولی وجودشان با تولید و بازتولید روابط اجتماعی سرمایه‌داری کاملا گره خورده و آن‌گونه که نویسنده توضیح می‌دهد زندگی آنها وابسته به رانت و «انگل‌وار» است. فصل سوم با عنوان «سرمایه‌داری، طبقه کارگر و دگردیسی آموزش» بحث می‌کند که در جامعه سرمایه‌داری چیزی به نام تعلیم و تربیت بی‌طبقه وجود ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.