در باب مشاجره هنرمندان و خبرنگاران
اصل گمشده مهارت مکالمه
مجتبي ارحامصدر- روانپزشک
فيلمي کوتاه از مشاجره کلامي بين يک هنرمند و چند خبرنگار در شبكههاي اجتماعي منتشر شده است. در نشست مطبوعاتي، هنرمند مورد سؤال قرار ميگيرد و بهجاي پاسخ شروع به قضاوت در مورد پرسشگران و منتقدان ميکند. قضاوتها صريحتر از يک وضعيت عادي است و گاهي به سمت عتاب و خطاب ميرود. خبرنگاران و اصحاب مطبوعات حاضر در جلسه هم از سوي ديگر فتيله نقد و قضاوت را بالا ميکشند و صحنه تندوتندتر ميشود.
2 سمت معادله دو طرف اين مجادله، هنرمند و اهالي رسانه هستند و عليالقاعده بايد نسبتی حرفهاي و جدي با ارتباط حسي و کلامي و مهارت ديالوگ داشته باشند. در شروع ماجرا مشخص است که طرف هنرمند ماجرا عميقا آزرده و تحت فشار است، اما از خبرنگاران حاضر کمتر کسي متوجه اوضاع است. گويي اصلا امکان درک دنياي درون خانم هنرمند براي اغلب حضار جلسه فراهم نيست. توانايي درک و لمس درد و فشار و ناراحتي درون يک انسان يک مهارت است و در قالب اين فرايند بايد انسان يا انسانهايي از سرنخهاي شنيداري و ديداري متوجه شدت و حدت احساس بد فرد مقابل بشوند. هنرمند ماجرا هم توانايي حس شدت تنشي که در ميان جمعيت خبرنگار ايجاد ميکند را ندارد و به مسير بيان بيمحاباي احساسات و علنيکردن قضاوتهايش ادامه ميدهد. هيچکدام از طرفين باوجود انتظاري که بهلحاظ شغلي و حرفهاي ازشان ميرود، امکاني براي درک «ديگري» و حال بدش را ندارند يا نميخواهند داشته باشند. در اين فضاي فقدان، سيل اتهام و کلام تند است که ردوبدل ميشود. بهعنوان يک روانپزشک ميتوانم فهرستي از روشهاي ناکارآمد ارتباطي را در مورد آن جلسه برشمارم، اما فعلا قصد دارم توصيفي از يک گرفتاري خاص در مراودات و تعاملات اين جامعه به دست دهم. تئوري ذهن و فقر مفاهمه نظريه معتبري هست در روانشناسي و روانپزشکي که درباره امکان يا امتناع درک فضاي ذهن انساني است که مقابل ما قرار دارد. نظريه «تئوري ذهن» اذعان ميکند که يک انسان نرمال بايد بتواند از شواهد و سرنخهاي موجود در رابطه بفهمد که جهان ذهني طرف مقابلش چگونه است (اين توانايي انساني با ترفندهاي غيرعلمي مثل ذهنخواني نسبتي ندارد). در چارچوب نظريه ذهن يک ارتباط انساني داراي ظرفيتي ميشود که در آن امکان حداکثر فهم احساس و احوال يک همنوع فراهم ميشود. اين نظريه در خدمت چيزي است که ميتوان مهارت آن را ديالوگ مؤثر در عرصه فردي و جمعي ناميد. در فقدان چنين مهارتي در فضاي عمومي و شخصي ما سوءتفاهم و فاصله و گسست و نفرت پديد ميآيد. در همين ماجرا که عمومي و منتشر هم شده، بهراحتي ميشود ديد که طرفين اصلا بنا ندارند بشنوند و ببينند که ديگري چقدر ناراحت است!! فرهنگ فارغ به نظر ميرسد به صورت اساسي در حوزههاي فردي و جمعي دچار ضعف مهارتهاي ارتباطي هستيم و مخصوصا فراغت غريبي داريم از مقوله درک و فهم احساس و دنياي ديگري. اين فرهنگ و ملحقات آن خود را چندان محتاج و وابسته نميبيند که به آنچه در درون ديگري در حال جوشش و غليان و توليد و تزايد است توجه كند و حتي برعکس انگار ما اصرار عجيبي داريم بر ناديدهگرفتن و سرکوب حس و درد يکديگر. اين مشاجره بين دو قشر هنرمند و مطبوعاتي آنچنان نادر و بيمانند نيست. هرازچندي در يک جلسه عمومي و علني طرفين يک مکالمه عليه هم تندوتندتر ميشوند و خيليوقتها اين صحنهها رسانهاي هم ميشود. افکار عمومي هم گويي عادت داشته باشد، بهراحتي ميگذارد و ميگذرد. در تمام اين حالات و موقعيتها يک چيز مشترک است؛ يک يا دو طرف غائله در حال بدحالشدن هستند و هر دو طرف نميتوانند يا شايد نميخواهند ببينند و بشنوند که اوضاع دارد وخيم ميشود. در نانوشتهها و نوشتههاي فرهنگ ما اصولا درک و نشستن و ماندن و شنيدن خشم و دلخوري يک انسان ديگر نهتنها ترويج نميشود، بلکه مورد نکوهش و سرزنش هم قرار ميگيرد و تعبير به سازش و زبوني و خواري و خفت ميشود! به نظر ميرسد در دنياي شلوغ و پر از تضاد کنوني بيش از پيش احتياج به درک حال بد ديگريِ انسان داريم و بياعتنايي به اين مسئله سبب ميشود غائله تکرار شود يا ادامه يابد. کمااينکه باوجود گذشت چند روز از ماجرا دو طرف هنوز به تازهکردن زخم حادثه مشغولند و مجادله ادامه دارد. اينكه دو گروه مرجع اجتماعي نميتوانند روبهروي هم بنشينند و حرف بزنند و کارشان به درگيري لفظي ميکشد يک مسئله است، اما اينکه اين اصطکاکها کش ميآيد و طولاني ميشود، خودش معضلي جداست که شوربختانه در اغلب گروههاي نخبه و مرجع اين کشور در حال شيوع و بروز است. هنرمند و پزشک، هنرمند و خبرنگار، خبرنگار و معلم و پرستار و پزشک دوگانههاي متشنجي هستند که اينروزها به تقابل و تعارضشان خو گرفتهايم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.