شرححال دروغين
«روزي از روزها، در سالهاي مياني قرن بيستم، نشسته بودم در گورستاني قديمي كه هنوز تخريب نشده بود، گورستاني در محله كنزينگتون لندن. ناگهان، پليسي جوان راهش را كج كرد تا سراغ من بيايد. پليس لبخند ميزد و سربهزير بود. انگاري از روي چمن رد شده تا مرا به يك دست تنيس دعوت كند. فقط ميخواست بداند، مشغول چه كاري هستم اما نهآنكه سرراست و صريح بپرسد. گفتم شعر مينويسم. به پليس جوان ساندويچ تعارف كردم. ناهار صرف شده بود. ايستاد و گپي كوتاه زديم. گفت اين قبرها بايد خيلي قديمي باشند. بعد برايم آرزوي توفيق كرد. گفت، خوب است آدم با يكي گپ بزند. سپس بدرود گفت و رفت. آنموقع نميدانستم در حال گذراندن آخرين روز فصل مهمي از زندگيام هستم. تا غروب شود، روز من، همانجا، روي سنگ قبري ويكتوريايي به شعر نوشتن گذشت. منزلم همان نزديكي بود. اتاقي اجارهاي كه تختخواب، بخاري و شعله گاز داشت...» «ولگردي با قصد قبلي» ميوريل اسپارك با اين سطور آغاز ميشود. اين رمان، از جمله بهترين آثار اسپارك است كه بعد از انتشارش با استقبال زيادي روبرو شد. ميوريل اسپارك، نويسندهاي اسكاتلندي است كه در سال 1918 متولد شد و در سال 2006 از دنيا رفت. آثار اسپارك ويژگيهايي قابلتوجه دارند از جمله اينكه او طنزي ظريف در آثارش به كار برده و همچنين شخصيتهاي زن داستانهايش چهرهاي ويژه و مبارزهجو دارند. از اسپارك پيشتر كتابهاي ديگري از جمله «بهار زندگي ميسن جين برودي» با ترجمه الهام نظري و همچنين «دختران نحيف» با ترجمه شهريار وقفيپور منتشر شده بود. در ابتداي «ولگردي با قصد قبلي» توضيحاتي درباره اسپارك و سبك داستانهايش آمده كه در بخشي از آن ميخوانيم: «اسپارك به دليل طنز سرد و زيرپوستي، نثر منعطف جالب، شخصيتهاي زن ويژه و مبارزهجو و سبك غيراحساساتي نوشتنش معروف است. او جايزههاي مختلفي مانند ماندلبام گيت، ديويد كوهن، مدال ادبي امپراتوري بريتانيا، جايزه قلم زرين انجمن پي و دو دكتراي افتخاري از دانشگاه پاريس و دانشگاه هريوتوات را دريافت كرد. همچنين دو رمان او به فهرست نهايي جايزه منبوكر رسيد؛ يكي تصوير عمومي در سال 1969 و ديگري با قصد قبلي در 1981». در اين رمان؛ نويسندهاي جوان با نام فلور تالبوت براي گذران زندگياش در انجمني با نام «تاليف شرححال» مشغول به كار ميشود. اين انجمن ميكوشد كه چند اشرافزاده را به نوشتن بيوگرافيشان ترغيب كند. در اين ميان، نويسنده جوان داستان علاوه بر شغلي كه برعهده گرفته، ميخواهد از سرگذشت اين آدمها به عنوان منبعي براي نوشتن رمان تازهاش استفاده كند. اما بعد از مدتي او به رييس اين انجمن مشكوك ميشود و داستان وارد سيري ديگر ميشود. ترجمهاي ديگر از كمدي شكسپير بهتازگي ترجمه ديگري از نمايشنامه «رام كردن زن سركش» ويليام شكسپير با ترجمه محسن قاسمي ح. توسط نشر پارسه منتشر شده است. از اين اثر شكسپير پيشتر ترجمههاي ديگري توسط علاءالدين پازارگادي و فريده مهدويدامغاني و كوروش اسداللهي منتشر شده بود كه اين آخري ترجمهاي متفاوت و امروزيتر است. اما ترجمه جديد اين نمايشنامه شكسپير بر اساس دو نسخه آردن و كمبريج است و مترجم در يادداشت ابتدايي كتاب تاكيد كرده كه اين دو نسخه كمك زيادي به او در گشودن گرههاي متن كردهاند. «رامكردن زن سركش» از جمله اولين كمديهاي شكسپير است اگرچه تا امروز تاريخ دقيق نوشتهشدن آن هنوز مشخص نشده است. آنطور كه مترجم نيز توضيح داده، اين نمايشنامه نزديكي زيادي با نمايشنامههاي «كمدي اشتباهات» و «دو نجيبزاده ورونا» دارد و اين هرسه را اولين كمديهاي شكسپير دانستهاند. مترجم نمايشنامه در توضيحات ابتدايي كتاب درباره اين اثر نوشته: «شكسپير از نمايشنامه پنداشتها جورج گاسكوين در هر دو نمايشنامه كمدي اشتباهات و رام كردن زن سركش بهره جسته است. شرح شباهتهايي كه ميان اين نمايشنامهها وجود دارد در اين ديباچه كوتاه نميگنجد. اقتباسكنندگان و كارگردانان تئاتر همواره براي آنكه اين نمايش را با سليقه و طبع مخاطب امروز سازگار كنند دست به ابتكارهاي فراوان زدهاند زيرا اين نمايش بهزعم برخي منتقدان براي بسياري وحشيانه و زننده است.» مترجم در ادامه نقلقولي از جورج برنارد شاو آورده كه درباره «رامكردن زن سركش» گفته: «هيچ مردي نيست كه شعور احساسي داشته باشد و در حضور زني به تماشاي اين نمايش بنشيند و از آن تصوير خداگونهاي كه در شرطبندي آخر نمايش از مرد كشيده ميشود و نطقي كه در دهان خود زن (كاترينا) گذاشته ميشود، عرق شرم نريزد.» در اين نمايش مرد بر زن برتري كامل دارد و اين موضوع با گذشت زمان مسئلهساز شده بهطوريكه بسياري از تهيهكنندگان و كارگردانان متن اين نمايش را دستكاري كردهاند تا پايان آن قابل پذيرش باشد. «برخي از اقتباسكنندگان و كارگردانان تئاتر دست به افزايش و كاهش متن زده و برخي ديگر با اتكا به بازي بازيگران كوشيدهاند از مسئله زنندگي نمايش بكاهند. براي مثال، چندين كارگردان كوشيدهاند با بخشيدن جوي شاد و مسخره به نمايش اين مسئله را كمرنگتر سازند، اما نطق پاياني كاترينا آنقدر طولاني و جدي است كه اين تلاشها را بيثمر ميسازد. البته واكنشهايي كه به اين نمايش داده ميشود به وضعيت و جايگاه زنان در جامعه در هنگام اجراي نمايش و برداشتي كه زنان و مردان از آن جايگاه دارند بستگي دارد.» در بخشي از ديالوگ پاياني كاترينا در اين نمايشنامه ميخوانيم: «اه، اه، از آن ابروي پرآژنگ و بيمآور گره بگشاي، و از آن چشمها تير نگاه زهرآلود براي زخم خوردن به سرور و شاه و شهريارت رها مكن كه زيباييات را خراب كند، همچون ژاله كه سبزهزار را، و آبرويت را بريزد، همچون گردبادي كه نوشكوفهها را، بههيچروي شايسته يا دلپذير نيست. زني كه به خشم آيد چشمهاي شوريده را ماند، گلآلود، ناپسنديده، تيرهروي، عاري از هرگونه زيبايي، و مادام كه چنين باشد، هيچكس، هرچند از خشكي و تشنگي به جان آمده باشد، جرعهاي از آن نخواهد نوشيد و چكهاي از آن نخواهد بسود...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.