دستیاران، سنگ زیرین آسیاب درمان
علیرضا مقدسی-فوقتخصص قرنیه
از اتاق خودم بیرون آمده بودم که درباره بیماری از استاد مشورت بگیرم. پشت در اتاق، بیماران بهصورتی متراکم و بههمچسبیده ایستاده بودند. آرامآرام راه باز میکردم، تو گویی میخواستم از واگنی لبریز در مترو به در خروج برسم. ساعت سه ظهر تابستان تفتیدهای بود. خسته بودم. از شش صبح دیروز که به بخش آمده بودم، بهجز یکی، دوساعت در شب گذشته بقیه را به ویزیت بیماران در اورژانس گذرانده بودم. سیوسومین ساعتی بود که در بیمارستان بودم. بیماران را کنار میزدم تا به اتاق استاد برسم. در این میان اعتراضی یا متلکی هم میشنیدم که از تأخیر در ویزیت شاکی بودند. بیمار را به استاد نشان دادم و درمان مناسب را برای بیمار توضیح دادم و روانهاش کردم. باز هم باید از خیل متراکم جمعیت لایهلایه کنار میزدم. آخرین ذرههای رمقم را قطرهقطره صرف میکردم که به آخرین بیمار هم چیزی برسد. سرم پایین بود، مبادا که تلاقی نگاهم با بیماری این آخرین جرعه را به سؤالی ببرد و ویزیت بقیه بیماران را نتوانم تمام کنم. صدایی گفت شماره تلفن مطب دکتر فلانی- استاد - را داری؟ نداشتم، گفتم نه. سرم همچنان پایین بود که همان صدا گفت ای بر پدرت لعنت. در ثانیهای که داشتم سرم را بالا میآوردم که ببینم این لعنت را میهمان چه کسی هستم، تصویر پدرم دوید در ذهنم. پدرم، با موهای سپیدش نشسته بود و کتابی راجع به مایکروسافت آفیس، جوشکاری یا قوانین مدنی آپارتمانها میخواند. بیآزار، ساکت و کسی بیدلیل لعنتش کرده بود. باقیمانده رمقم خون شد توی صورتم.
* برادرم سردرد عجیبی گرفته بود. آنموقع شب بهجز بیمارستانهای دولتی هیچجایی نمیتوانستم مطمئن باشم که طبق اصول نورولوژی معاینه و درمانش میکنند. سردرد ناگهانی و شدیدش نگرانم کرده بود. خونریزی زیر عنکبوتیه. در بیمارستان تا دستیار سال یک معاینه را تمام کرد، دستیار سال دو، سه و چهار هم رسیدند. با استاد تماس گرفتند. باید نمونهبرداری از مایع نخاعی از کمر انجام میشد و فقط من میدانستم چه دردی دارد و برادرم همچنان به دستیار نورولوژی میگفت بیشترین دردی است که تجربه کرده و من دلم میخواست جواب دیگری میداد. اورژانس در ساعت چهار صبح از بازار تجریش شلوغتر بود. دستیاران بیخواب هر یک بر بالین بیماری از جانشان میدمیدند و من اینبار از شهری با دستیاران بیدار خوشنود بودم. * «دکترجان دیشب بردیمش بیمارستان دولتی، ولی دریغ از یه پزشک، هرچی دیدیم وردست بود!» دخترش اصلاح میکند: «آره مگه دکتر گیر میاد؛ همشون دستیار دکتر بودند». از لحن مادرش خندهام گرفت. بیمارش را دیدم. اتفاقا با وجود بیماری ناشایعی که داشت، تشخیص و درمان مناسبی برایش شروع شده بود. یاد دوران دستیاری خودم افتادم که بیماری دم در غذاخوری جلو من را گرفت و به عدد چهاری که روی لیبل روپوش کنار اسمم خورده بود اشاره کرد و پرسید اینا یکش بهتره یا چهارش! * دستیار ترجمهای از کلمه فرانسوی آسیستان است. سالها قبل که زبان علمی ایران به فرانسه نزدیک بود، این عنوان دانشجویان دوره تخصصی بود. در زبان انگلیسی و همینطور بین پزشکان کلمه رزیدنت جاافتادهتر است. رزیدنت به معنی مقیم است. کلمهای که جان مطلب را بهتر و بیشتر ادا میکند؛ پزشکی که مقیم بیمارستان است و اتفاقا برخلاف تصور عموم، دستیاران به دلیل مطالعات هرروزه و تجربهاندوزی جمعی در جوار استادان از علم روزآمدی برخوردار هستند. دستیاری دشوارترین مرحله زندگی یک پزشک است. کشیکهای زیاد و طاقتفرسا که از ساعات ابتدایی صبح آغاز شده و حدود سیوچند ساعت به طول میانجامد. تعداد این کشیکها در سال اول دستیاری ۱۵ کشیک است که تا سال چهارم به هشت کشیک در ماه میرسد. ممنوعیت طبابت در دوران دستیاری و حقوق ناچیز برای پزشکانی که در جوانترین حالت ۲۵-۲۷ ساله هستند و چهبسا متأهل یا دارای فرزند نیز باشند بر سختی این دوران چهارساله میافزاید. حقوق یک دستیار سال اول حدود یکمیلیون و صدهزار تومان است که تا سال چهار و در صورت تأهل به یکمیلیون و ۵۰۰هزار تومان میرسد. این در شرایطی است که حداقل دستمزد یک کارگر با حداقل تحصیلات ۹۳۰ هزار تومان و خط فقر دو میلیون تومان است. دستیاران، سربازان خط مقدم درمان در سراسر کشور هستند که بار درمان در بیمارستانهای دولتی را بر شانههای خسته از کشیکهای طولانی میکشند. این دستیاران را شاید بتوان سنگرسازان بیسنگر نامید؛ درمانگرانی که خود دفترچه بیمه ندارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.