نگاهي به صعودهاي خاطرهانگيز ايران به جامهاي جهاني
از غفور تا گوچي
ايران شب گذشته موفق شد مجوز حضور در پنجمين جام جهانياش را کسب کند. اولين صعود متوالي به جامهاي جهاني به سريال حضور يکي در ميان ايران پايان داد. ايران در تاريخ 87 سال برگزاري جام جهاني تنها چهار مرتبه حضور در اين جشنواره جهاني را تجربه کرده است. تيم ملي تا قبل از 1974 هيچ تلاشي براي حضور در اين رقابتها نکرده بود. در آن سالها هنوز فوتبال در ايران و بيشتر کشورهاي آسيايي به سطح نرسيده بود که بتوانند به جام جهاني فکر کنند. از طرفي جام جهاني با تعداد تيمهاي کمي برگزار ميشد و صعود سخت بود. براي تيمهاي آسيايي و اقيانوسيه يک سهميه در نظر گرفته ميشد، برخلاف حالا که حتي تيم پنجم آسيا هم براي رسيدن به جام جهاني شانس داشت. در مجموع ايران 10 مرتبه براي حضور در جام جهاني تلاش کرده که پنج بار آن موفقيتآميز بوده است. در ادوار اخير ايران به صورت يکي در ميان موفق به صعود شده است. اولين تلاش ايران موفقيتآميز نبود. براي رسيدن به جام جهاني 1974 آلمان ايران به راحتي در آسيا اول شد اما در ديدار سرنوشتساز با استراليا مغلوب اين تيم شد. بازي رفت در سيدني برگزار شد که ميزبان، 3 بر صفر به پيروزي رسيد. دو تيم پنج روز بعد در ورزشگاه آزادي به ميدان رفتند، دو گل نيمه اول پرويز قليچخاني 70 هزار تماشاگر حاضر در ورزشگاه را به صعود اميدوار کرد، اما در نيمه دوم گلي ردوبدل نشد تا اولين تلاش ايران براي حضور در جام جهاني نافرجام بماند. صعود مقتدرانه به اولين جام جهاني دومين تلاش ايران براي حضور در اين رقابتها موفقيتآميز بود. ايران در شرايطي پاي به رقابتهاي انتخابي جام جهاني 1978 ميگذاشت که در سال 1976 براي سومين مرتبه قهرماني جام ملتهاي آسيا را جشن گرفته بود، همچنين حضور ايران در المپيک هم ثابت ميکرد که ايران در آن سالها قدرت بلامنازع فوتبال آسيا بود. ايران با مربيگري حشمت مهاجراني در دور اول رقابتهاي انتخابي جام جهاني آرژانتين با عربستان و سوريه همگروه شد که اين دو تيم نهچندان قدرتمند نتوانستند دردسري براي ايران ايجاد کنند. در مرحله دوم ايران، کويت، استراليا، هنگکنگ و کرهجنوبي به صورت رفت و برگشت به مصاف هم ميرفتند و نهايتا تيم برتر جواز حضور در جام جهاني را کسب ميکرد. تيم ملي پس از کسب نتايج خوب با نسل طلايياش در آستانه يک صعود زودهنگام قرار گرفت. ايران بايد استراليا را ميبرد تا کويت را با مربي نامدارش ماريو زاگالو ناکام بگذارد. در چهارم آذر 1356، 95 هزار نفر به ورزشگاه آزادي آمدند تا صعود ايران را جشن بگيرند. تکگل «غفور جهاني» موجب شد ايران براي اولينبار راهي جام جهاني شود. سازنده اين گل مهم علي پروين بود. ايران انتقام جانانهاي از استراليا گرفت. تاريخيترين صعود جنگ هشتساله ايران و عراق موجب شد ايران در رقابتهاي مقدماتي جامهاي جهاني 1982 و 1986 شرکت نکند. در مقدماتي 1990 و 1994 هم به جايي نرسيد. بيشک صعود به جام جهاني 1998 شيرينترين خاطره فوتبالي ايرانيهاست. دومين صعود ايران به جام جهاني تبديل به يک ماراتن 17مسابقهاي شد. فوتبال ايران پس از يک رکود چندساله دوباره جان گرفته بود، تيم ملي با انجام بازيهاي درخشان در جام ملتهاي آسياي 1996 با مربيگري محمد مايليکهن بازيهاي مقدماتي جام جهاني 1998 را هم بسيار خوب شروع کرد. تيم ملي با ستارگانش در دور برگشت افت وحشتناک پيدا کرد. نتايج ضعيف شانس صعود مستقيم از ايران را گرفت و مايليکهن اخراج شد. پس از اخراج محمد مايليکهن «والدير ويرا»ي برزيلي هدايت تيم ملي را برعهده گرفت. ايران در بازي با ژاپن شانس صعود را از دست داد تا کار دوباره به استراليا بکشد. در دوئل ايران- استراليا بازي رفت در تهران يک-يک مساوي شد و در هشتم آذر 1376 ايران با دو گل کريم باقري و خداداد عزيزي بازي 2 بر صفر باخته به استراليا را بهطور معجزهآسايي به تساوي کشاند تا پس از 20 سال دوباره به جام جهاني برسد. آن روز مردم در خيابانها اين صعود باورنکردني و شيرين را جشن گرفتند. علي دايي، خداداد عزيزي، کريم باقري، مهدي مهدويکيا و احمدرضا عابدزاده ستارههاي ايران در آن بازيها بودند. ايران پس از 20 سال دوباره به جام جهاني سلام کرد. صعود بيدردسر با برانکو صعود به جام جهاني 1998 اين خوشبيني را به وجود آورد که ايران به مشتري دائم جام جهاني تبديل خواهد شد. جام جهاني 2002 در آسيا برگزار ميشد و حضور مستقيم کرهجنوبي و ژاپن در اين رقابتها باعث شد فيفا تنها دو سهميه مستقيم براي آسيا در نظر بگيرد. تيم ملي پرستاره ايران، با سرمربيگري ميروسلاو بلاژويچ اسير يکسري بدبياريها شد و به جام جهاني نرسيد. جام جهاني 2006 اما داستاني متفاوت داشت. ايران با سرمربيگري برانکو ايوانکوويچ يک صعود بيدردسر را تجربه کرد. تيم ملي البته در دور اول کمي به دردسر افتا اما در دور نهايي قبل از بازي آخر جشن صعود گرفت. تيم ملي در ديدار صعود در 18 خرداد 1384 با تکگل محمد نصرتي، بحرين را در آزادي شکست داد و جشن صعود برپا کرد. ايران براي صعود به يک تساوي نياز داشت اما بازي را برد تا صعودش شيرينتر شود. دو جشن در يک هفته پس از جام جهاني 2006 تيم ملي از روند صعودي خودش دور شد، با وجود اين کسي تصور نميکرد که ايران نتواند به جام جهاني 2010 راه پيدا کند. حتي تيم پنجم آسيا هم از شانس خوبي براي راهيابي به آفريقايجنوبي برخوردار بود، اما تيم ملي با سرمربيگري علي دايي اين فرصت طلايي را از دست داد. حتي اخراج بحثبرانگيز دايي و آمدن افشين قطبي هم گره را باز نکرد. روند صعودنکردن يکي در ميان ادامه پيدا کرد تا نوبت به جام جهاني 2014 و کارلوس کيروش رسيد. صعودنکردن به جام جهاني 2010 و ناکامي در جام ملتهاي آسياي 2010 باعث شد مقامات فدراسيون فوتبال ايران دست به دامن يک مربي صاحبنام خارجي شود. ايران اما اين بار هم به دردسر افتاد. کسي تصور نميکرد تيم ملي بتواند صعودي مستقيم به جام جهاني داشته باشد. کيروش و شاگردانش اما در سه بازي آخر تمامي معادلات را به هم ريختند. برد در خانه قطر و و در ادامه برد در خانه کرهجنوبي ايران را به جام جهاني برزيل رساند. در 28 خرداد 92 سه روز پس از جشن پيروزي حسن روحاني در انتخابات رياستجمهوري ايران در شهر اولسان کرهجنوبي با تکگل رضا قوچاننژاد مقابل ميزبانش به برتري رسيد و به عنوان سرگروه به جام جهاني صعود کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.