|

جماعت‌گرایی از نظر تا عمل

جماعت‌گرایی دیدگاهی فلسفی است که لیبرالیسم کلاسیک را هم از نظر وجودشناسی و هم از نظر معرفت‌شناسی نامنسجم می‌داند و بر این اساس با آن مخالف است. برخلاف لیبرالیسم کلاسیک که منشأ جامعه را اقدام داوطلبانه افراد پیش از شکل‌گیری جامعه قلمداد می‌کند، جماعت‌گرایی بر نقش اجتماع در تعریف و شکل‌دهی به افراد تأکید دارد. جماعت‌گرایان معتقدند نظریات لیبرالی از عدالت نمی‌توانند چندان که باید و شاید به ارزش اجتماع پی برند. به‌تازگی کتابی از سعید مدنی منتشر شده است که به بررسی این دیدگاه فلسفی می‌پردازد: «جماعت‌گرایی؛ نظریه‌ای برای عدالت، توسعه و مشارکت». این کتاب با مقدمه‌ای از پرویز پیران شروع می‌شود و متشکل از سه فصل است: «جماعت چیست»، «جماعت‌گرایی چیست؟ جماعت‌گرا کیست؟»، «کاربرد جماعت‌گرایی». کتاب اگرچه با مباحث نظری و فلسفه جماعت‌گرایی آغاز می‌کند اما می‌کوشد تجربیات عینی و واقعی مبتنی‌بر این رویکرد را در اختیار خواننده قرار دهد. بنابراین، حرکت از ذهن به عین یا از فلسفه به برنامه‌ریزی که اساس سنت جماعت‌گرایی است چارچوب کتاب را شکل می‌دهد. در این کتاب تلاش شده رویکرد جماعت‌محور و دیدگاه‌های جماعت‌گرایان، مبانی نظری برنامه‌های جماعت‌محور، اصول حاکم بر این رویکرد و مراحل و روش اجرای آنها معرفی و عرضه شود. مثل بسیاری دیگر از مفاهیم نو اختلال و آشفتگی‌های بسیاری در معادل‌سازی واژه‌هاي مرتبط با این بحث وجود دارد که نویسنده با بضاعت خود و بر پایه مشورت با بسیاری از صاحب‌نظران تلاش کرده‌ تا حد امکان از راه‌یافتن این درهم‌ریختگی به کتاب جلوگیری کند. به گفته مولف اثر، یکی از مهم‌ترین این مشکلات یافتن معادل مناسبی برای community است. طی سال‌های اخیر اغلب معادل‌های مختلفی نظیر محله، اجتماع وجماعت برای این واژه به کار برده شده است که مطابق استدلال‌هایی که در متن کتاب خواهد آمد به نظر نزدیک‌ترین معنا «جماعت» است. به همین ترتیب نیز «جماعت‌گرایی» مـــعـــادل communitatianism و «جمــاعت‌محـور» معـــادل community based قرار داده شده است. واژه‌نامه انتهای کتاب کار را برای خوانندگان علاقه‌مند به اصل انگلیسی اصطلاحات به‌کاررفته در متن راحت می‌کند. در پشت جلد کتاب آمده است: «هر دو سوی چپ و راست اغلب نسبی‌گرا شده‌اند. دیگر نه دست نامرئی و بازار آزاد رنگ و حنایی دارد و نه کسی به فکر دولت اقتدارگرای سوسیالیستی است. اما در این میان نئولیبرالیسم به مثابه یک کلاهبرداری منفعت‌طلبانه بر فضیلت نابرابری اصرار می‌ورزد و وعده بهبود وضعیت طبقه متوسط و فقیر را از طریق ریزش قطرات ثروت حاصل از رانت‌جویی، انحصار، سفته‌بازی و استثمار دیگران در سطح ملی و جهانی می‌دهد. جماعت‌گرایی بدیلی است برای رهایی از این اندیشه و نظام سراسر ناعادلانه و منحط که جز تخریب محیط‌ زیست، بی‌کاری مزمن و فقیرترشدن فقرا ارمغانی برای جامعه‌ انسانی نداشته است. برخلاف نظر لیبرال‌ها تلاش برای جامعه‌ای برابرتر هم مولد است و هم اخلاقی».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.