رسانه، بار نظارت را ميکشد
ضياء مصباح
مناظره غيابي و افشاگريهايي که دو هفته قبل درباره دانشگاه آزاد و چگونگي مديريت اين مرکز بزرگ آموزشي (که در نوع خود در جهان بيمانند است) به وقوع پيوست، با گذر از اينکه هريک از معترضان و مدعيان چه نقشي در موقعيت فعلي دانشگاه دارند، يک مسئله را بيشتر مدنظر قرار داد؛ همه اين گفتوگوها برآمده از توان و نقش انکارناشدني مطبوعات و رسانههاي جديد دنياي الکترونيک و توجه جامعه متحول جوان تحصيلکرده ايران به اين وقايع است. اداي توضيحات و دفاع از عملکردها به وسيله آنان که تابهحال نخواستهاند پاسخي در قبال عملکرد ساليان گذشته به مردم بدهند و خود را «معاف از جوابدهي» ميدانند، محصولي را که در بسياري زمينهها شاهديم، به بار آورده است و اين تغيير روش را بايد به فال نيک گرفت. اما موضوع بسيار فراتر از يک مورد ویژه مانند وضعيت دانشگاه آزاد است؛ بيتوجهي به اصل تشويق و توبيخ، نابسامانيهاي بسياري را در پي داشته است که به نمونههايي از آن اشاره ميشود. وضعيت امروز مؤسسات اعتباري فرشتگان و کاسپين از لحاظ مالي وخيانت در امانت مردم، در حالي است که نقش بانک مرکزي در مديريت مالي کشور که مدعي هدايت درست و اصولي بر مبناي علم بانکداري است، در آن مشخص نيست. اگر اين بانک، ياراي مصاف با قدرت پشت پرده اين مؤسسات را ندارد، حداقل ميتواند اين مسئله را با مردم در ميان بگذارد. مديريت صحنه انتخابات از منظر اعتراضها به منابعي که برخي نامزدها به شکل بيحسابوکتاب از آن استفاده کردند؛آيا دستگاههاي ناظر درباره کدهايي که بهصراحت از سوی رئيسجمهور داده شد، حساسيت به خرج دادند؟ اداره امور کلانشهر تهران با همه صعوبت به وسيله مجموعه زير نظر شهردار داوطلب مسند رياست مملکت و آسمان و زمينفروشي شهر بيدروپيکرمان، چقدر زير نظر نهاد ناظر يعني شورا و وزارت کشور قرار داشته است؟ به اين موارد ميتوان دستگاههاي ديگري را هم افزود. در اين ميان، با وجود کاستيهاي نظارتي، يک بخش در حد توان به وظيفه خود عمل کرده و آن مطبوعات مستقل هستند. نقش و سهم مطبوعات پيشرو، در کسب اطلاعات، انتشار و افشاگري بيطرفانه، يعني اصليترين و مهمترين وظيفه گوش و چشم ملت که به آن «رکن چهارم مشروطيت» نام دادهاند در اين دوره درخور توجه است. اين نگهبانان و پيشقراولان آزادي و مناديان عدالت، الزاما بايد پيوسته و شرافتمندانه، مشابه بسياري از نقاط دنيا، از ورود به «خطوط قرمز خودساخته و خودپرداخته» واهمهاي نداشته باشند و ضمن پرسشگري مستمر، همه متوليان ريز و درشت و صاحبان اختيارات فراوان را که تاکنون پاسخي به چراها ندادهاند، به انجام درست وظايف و مسئوليتها و آمادگي جوابگويي وادار کنند. بعد از مناظرههاي انتخابات اخير که از ابعادي با اصول «مديريت کلان کشور» و جامعه نامنظم فعلي با ويژگيهاي جامعه ما كه «گروهي نميانديشند» چندان مناسب نبود، بايد اذعان کرد نقد صريح و دعوت به آرامش و پاسخگويي و از سوي ديگر «دفاع افراد از عملکردهايشان» و در نهايت «قضاوت خوانندگان، شنوندگان و بينندگان»، رهاورد مثبت امکانات رسانهها بهويژه رسانههاي جديد، وسايل ارتباط جمعي و کم و کيف مبارزات انتخابات، ضرورت تقويت و ادامه فعاليت اين رسانهها را براي روشنشدن زواياي مسائل براي مردم دوچندان کرد. نباید در اين دوران دوباره به دلايل مختلف برآمده از «خودسانسوري»، اهالي و دستاندرکاران وسايل ارتباط جمعي را تحت فشار قرار داد. «پرسشگران و مناديان حقوق انسانهاي گرفتار» درون کشورمان، بهویژه مطبوعات پيشرو، «عافيت را بر شجاعت و صراحت» ترجيح داده و از مراجعه و پناهآوردن منتقدان دلسوز به مطبوعات و تقاضاي انتشار نظرياتشان حمايت کنند. بعد از «انتخابات 29 ارديبهشت»، دولت روحاني ميتواند مدافع اين خواسته و توقع قانوني و حداقلي باشد؛ هرچند که مقاومتهاي آنان در مقابل تعطيلي رسانههاي جديد در چهار سال گذشته را نيز به صورتهاي مختلف شاهد بوديم. لازم است همه وسايل ارتباط جمعي ازجمله صداوسيما، در مسير «وظايف قانوني و اجتماعي» که مبناي حضور و فلسفه تأسيس آنهاست، افشا حقايق، بيان نارساييها و معرفي مقصران را طبق موازين موجود، الويت داده و «عافيتطلبي» را پيشه نکنند. باید شهامت کشف و افشای خطاها و اهتمام بر «ايفاي نقش فرهنگي و اجتماعي و رسالت اخلاقي» را هرچند با تأخير بسيار ميان «نويسندگان» تقويت کرده چراکه خودمحوران درپي ابقای روشها و منشهاي گذشته برآمده از «رانت و رانتخواهي» هستند که چنين مباد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.