|

درباره آثار نیوشا توکلیان

پرده‌دري بي‌شيله‌و‌پيله از مصائب بشري

ولی محلوجی

هنگامي كه به درك آثار عكاس خودآموخته ايراني، نيوشا توكليان مي‌نشينيم، حياتي است كه از كارهاي او كه در گستره عكاسي خبري، مستندسازي و عكاسي هنري جايگاه رفيعي يافته‌اند، از پيش يادداشتي ذهني داشته باشيم. اگر توليد پرشمار تصاوير توكليان در اين گستره را پيش چشم مجسم كنيم، به نحو بُرّنده‌اي بر ما آشكار مي‌شود كه نگاه جامع نقّادانه‌اي به آثار او نمي‌توان داشت، مگر آنكه بكوشيم اين آثار را به كل يكپارچه‌اي در ذهن خود تبديل كنيم. در عين حال، بايد اين يكپارچه‌سازي را به نحوي انجام دهيم كه اجزاي اين كل، خويش‌كاري فردي خود را حفظ كند. اين تك‌نگاري، پهنه ژرف و پيچيده آثار توكليان را در ميانه پوشش‌هاي او از كشمكش‌ها، نبردها و پرده‌دري بي‌شيله‌وپيله از مصائب بشري، پيش چشم ما باز مي‌كند و نيز نشان مي‌دهد كه او به درونِ صميمي خودش، پرتره‌هاي در حركتِ مردمان راه يافته و به كاوش‌هاي زيباشناسانه دست يازيده و با انتزاع به سوي متعالي‌سازي سوژه‌ها گام برداشته است. فرايند به‌نمايش‌گذاشتن آثار توكليان پرسش‌هاي گسترده‌تري را درباره رابطه بين هنرمند، دوربين و سوژه و به‌ويژه درخصوص رابطه شرايط انسانيِ درگير در كشمكش و نبرد پيش مي‌كشند. همچنين آثار او بيننده را وامي‌دارد تا با تمايزها، تفاوت‌ها و خطوط ناآشكار بين روزنامه‌نگاري خبري، مستندسازي با عكس‌ها و عملِ هنري رخ به رخ شود. بخشی از آثار توکلیان در نمایشگاه «مي‌دانم چرا شورشي آواز سر مي‌دهد»، كه از فوريت گزارش‌دهي براي زدودن كرختي استخراج شده‌اند، شايد از تجربه متراكم تماشاي خشونت‌هاي نمايانده‌شده مي‌آيند. حقيقت اين است كه انسان‌ها داراي ظرفيت فزاينده‌ درخورتوجهي در ارتكاب خشونت عليه خودشان يا ديگران هستند و يك‌ونيم ميليون قتل در سال كه انساني به دست خود عليه انسان ديگري مرتكب مي‌شود، مؤيد اين ظرفيت توليد خشونت است. با آنكه هرگز از خودمان و از مسؤلانمان درباره كاربرد خشونت و هدف آن حساب‌كشي نكرده‌ايم، اما واضح است كه شهروندان دوران تجدد و مدرنيته مصرف‌كنندگان حريص سيري‌ناپذير مناظر خشونت هستند. به قول چارلز بودلر «مجلس فسق و فجور از سبوعيت همگاني»، «اشتهاآوري مشمئزكننده است [كه در آن] انسان متمدن روزانه به عنوان غذاي خود به درون دستگاه هاضمه فرو مي‌شويد»، «اگر با خونريزي باشد» به موضوع اصلي رسانه‌اي بدل مي‌شود. به هر حال اين حقيقت كه ما شهروندان مدرنيته و تجدد هرگز حقيقت خودمان و مسؤلانمان را جويا نشده‌ايم، به ويژه آن‌گاه كه خودمان و مسؤلان ما به خشونت و هدف آن دست مي‌يازند؛ در رد پاي جنگ (2016-2001) اين دوگانگي دقيقا تجسد يافته است: واقعيت خشونت و رابطه هيزانه نهفته در نگاه تماشاچي به آن واقعيت. تصاوير مردم معمولي كوچه و بازار به‌ويژه كودكان در لحظات معصوم در سواحل دجله در كنار تصاوير دلخراش خشونت به مثابه عكس‌هايي از اجساد در سردخانه، سازوكاري هستند كه خشنودي ما از خشنونت را فاش مي‌كنند. با وجود تأثير بي‌حس‌كنندگي كه از طريق بازنمايي واقعيت ايجاد مي‌شود، به ادعاي سوزان سونتاگ: «يادآوري عملي اخلاقي است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.