ظریف راهی نروژ شد
جویندگان صلح در اسلو
آرزو فرشيد : محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان، صبح امروز برای شرکت در مجمع سالانه اسلو راهی نروژ شد و ضمن سخنرانی در این نشست، با مقامات نروژی و چند مقام خارجی حاضر، به صورت دوجانبه دیدار و گفتوگو خواهد کرد. مجمع مذکور با همت وزارت امور خارجه نروژ و مرکز گفتوگوی بشردوستانه {سازمانی خصوصی در امور دیپلماسی، واقع در سوئیس} از سال 2003 با حضور 17 شرکتکننده کار خود را آغاز کرد. شرکتکنندگان در این مجمع که اکنون تعدادشان به بیش از صد نفر رسیده است، اغلب چهرههای برجسته میانجیگری و کنشگران صلحی هستند که حل منازعات مسلحانه از طریق گفتوگو و مفاهمه را جدی گرفته و هدف قرار دادهاند. شرکتکنندگان در این اجلاس معمولا از میان مقامات ارشد کشورها، شخصیتهای عمده سازمان ملل، سازمانهای بینالدولی و منطقهای، نمایندگان رسمی کشورها، سازمانهای خصوصی، نمایندگان طرفهای درگیر، گزارشگران، خبرنگاران جنگی و تحلیلگران مسائل مختلف مربوط به منازعات مسلحانه هستند. مشارکت در مجمع اسلو منحصرا از طریق دعوتنامه است و مذاکرات آن نیز بر اساس قوانین «چتم هاوس» محرمانه است. تاکنون از ایران فقط محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه و رئیس دولت اصلاحات به این مجمع دعوت شدهاند. گفتنی است، کوفی عنان، جیمی کارتر، کاترین اشتون و خاویر سولانا از جمله چهرههای نامآشنایی هستند که پیشتر در این مجمع مشارکت کردهاند. مجمع اسلو در ابتدای راه مجمع اسلو بهطور معمول در دو روز در ماه ژوئن هر سال به دنبال راههای ایجاد و حمایت از میانجیگری برای صلح میگردد. هدف اصلی از ایجاد این اجلاس، تسهیل تبادل صریح نقطهنظرات از سوی مقامات ارشد کشورهایی است که تلاش میکنند طرفین درگیر با یکدیگر را به یافتن راهحلهایی مبتنیبر مذاکرات تشویق کنند. این مجمع در حقیقت تمرینی است برای عملکرد موفق در راستای میانجیگری در منازعات. روشن است که مباحث مورد گفتوگو در اجلاس هر سال متأثر از اتفاقات و رویدادهای سیاسی همان سال در سطح جهان است. نگاهی به اجلاسهای پیشین و موضوعات مطرحشده در آن، رویکرد این مجمع را بهخوبی نشان میدهد. مجمعی که در سال دوم از 17 به 30 شرکتکننده رسیده بود، در سال 2004 به دنبال راهحلی برای ازمیانبردن شکاف موجود در حوزه دانش، توانایی و تعهد در سطح جهان میگشت زیرا این شکافها را عامل بروز درگیریهای مسلحانه میدانستند. این 30 شرکتکننده، سال بعد پیشنهاد ایجاد کمیسیون صلح در سازمان ملل و ایجاد یک واحد پشتیبانی میانجیگری را مطرح کردند. رئیس دولت اصلاحات در اسلو این مجمع بعد از آنکه تعداد شرکتکنندگان آن در سال 2006 به 65 نفر رسید، خیلی جدیتر شد و نقش ترتیبات استقلال را در تلاش برای حلوفصل مناقشات مورد بررسی قرار داد. نیازهای رو به رشد در سطح بینالمللی از جمله استانداردهای حقوقبشر، مقابله با ترور و... نیز از همین سال مورد توجه ویژه قرار گرفت. یک سال بعد پتانسیلها و چالشها برای گفتوگو در سومالی، افغانستان و ایران مورد بررسی قرار گرفتند. سیدمحمد خاتمی، رئیس دولت اصلاحات که پیشنهاد گفتوگوی تمدنها را مطرح کرده بود، یکی از مدعوین این اجلاس در سال 2008 بود و در کنار دیگران به گفتوگو درباره تغییرات قریبالقوع در جهان سیاست، چالشهای گفتوگو در عراق، وضعیت سومالی، نپال، قبرس، افغانستان و لبنان پرداخت. او در سخنرانی خود تأکید کرد: «غرب باید به شرق نه بهعنوان موضوع شناخت با هدف استیلای سیاسی و اقتصادی، بلکه بهعنوان شریک خود در جهان بههمپیوسته که امنیت هر بخش آن به امنیت همهکس و همهجا وابسته است بنگرد. شرق نیز باید مطمئن شود که برای رسیدن به پیشرفت و توسعه و استقلال از حمایت جهان برخوردار است. شرق میتواند از فرهنگ و تمدن غرب برای توسعه و پیشرفت و آزادی خود بهرههای فراوان بگیرد، همانگونه که غرب میتواند با رجوع به فرهنگ و تمدن شرق بسیاری از خلأهای اخلاقی و معنوی خود را که موجب بحرانهای بزرگ در ذهن و زندگی انسان مدرن شده است پر کند». اجلاسهایی در آفریقا و آسیا حاضران در اسلو که تعدادشان در ژوئن 2009 به 90 نفر رسیده بود، دو روز با یکدیگر گفتوگو کردند تا تأکید کنند که دیپلماسی ابزار قدرتمندی در حلوفصل درگیریهاست. آنها به طور خاص وضعیت افغانستان و پاکستان را مورد توجه قرار داده بودند. اجلاس بعدی در هانوی ویتنام برگزار شد زیرا مجمع اسلو هر دو سال یکبار اجلاسهایی در آفریقا و آسیا به منظور رسیدگی به مجادلات و چالشهای کشورهای این کشورها برگزار میکند. کنشگران برجسته در روند صلح سال 2011 نیز تجارب عملی خود را به اشتراک گذاشتند. نکته قابلتوجه این اجلاس حضور پررنگ زنان بود. انتقال تجربیات، تلاش برای شناسایی چالشها و بحثهای پرشور در حوزه صلح و میانجیگری در ژوئن 2012 نیز ادامه یافت. روند رو به رشد اجلاس اسلو چنان بود که در سال 2013 تعداد مدعوین و شرکتکنندگان به 140 نفر رسیده بود. آنها روند صلح در آفریقا را بررسی کرده و به فعلوانفعالات درگیری و همچنین نقش دادگاههای جنایی بینالمللی در آفریقا پرداختند. علاوهبراین پتانسیل گفتوگو با گروههای افراطی را مورد توجه قرار دادند. محورهای مجمع اسلو در سال 2014 نیز توافق صلح در فیلیپین، شکست بینالمللی برای جلوگیری از درگیریها در سوریه، تلاشهای صلح در سودان جنوبی، کلمبیا، نیجریه و جمهوری آفریقایمرکزی بود. ایران در مجمع اسلو پررنگ میشود بعد از سال 2015 ایران بهواسطه پیگیری مذاکرات هستهای در مجمع اسلو بیشتر مورد توجه قرار گرفت. حاضران در نروژ اینبار چشمانداز بهبود روابط ایران و غرب را ترسیم کردند و این مقدمهای بود برای حضور محمدجواد ظریف در اجلاس سال گذشته. گفتنی است، تعمیق شکاف ژئوپلیتیک، بهار عربی، چالشهای حاکمیت در اروپا، روند صلح کلمبیا، داعش، ناامنی و بیثباتی در شمال آفریقا و شرق میانه، همچنین مقابله با چالشهای امنیتی چندوجهی در نیجریه نیز در سال 2015 مورد بررسی قرار گرفت. سال بعد در ژوئن 2016 محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان، در حالی به اجلاس اسلو دعوت شد که با اجرائیشدن برجام جای تردیدی در نقش او در توسعه فرایند صلح در جهان وجود نداشت. در آن مجمع حدود صد چهره برجسته در روند میانجیگری و صلح در مورد چالشهای اجرای توافقنامه صلح لیبی، جنگ سوریه، تحولات افغانستان و یمن و پروسههای صلح در کلمبیا و قبرس گفتوگو کردند. گفتنی است ظریف در حاشیه این مجمع با فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز ملاقات کرد. او اکنون برای دومینبار برای حضور در مجمع سالانه اسلو دعوت شده است و به گفته بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان، علاوه بر رایزنیهای اجلاس امسال که حول محور بحرانهای منطقهای، کانونهای مورد منازعه و اقدامات میانجیگرانهای که میتوان در آنها صورت داد، خواهد بود؛ دیدارهای دوجانبه با مقامات نروژی درخصوص روابط دوجانبه، بررسی آخرین تحولات منطقه، مسائل جهانی و موضوعات موردعلاقه دو کشور خواهد داشت. بهاینترتیب بحران سوریه که با ابتکار ایران، روسیه و ترکیه در چارچوب مذاکرات آستانه به سمت حلوفصل میرود و به جایی رسیده که معارضان و دولتیها را پای میز مذاکره بنشاند، تحولات یمن و بحرین از جمله اصلیترین موضوعات مورد بررسی در اجلاس امروز است. فعالیتهای تروریستی داعش از دیگر موضوعات قابل طرح در این اجلاس با توجه به اوضاع و احوال جهان در یک سال گذشته است. حتی شاید رویکرد کشورهای حاشیه خلیجفارس در قبال قطر و مسئله میانجیگری میان آنها نیز مورد گفتوگو قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.