روحانی، مردم ایران و نقض هرم مازلو
حمید مؤذنی
١. حسن روحانی نهتنها رئیسجمهور ایران شد؛ بلکه در یک رفراندوم ایرانی برای جهان صلحطلب نیز رئیسجمهوری معنادار شد. اگر تا پیشازاین رؤسای جمهوری کشورها پس از پیروزی در انتخابات، اخبار اولیه انتخابشان در پیام تبریک دیگر رؤسای جمهور دنبال میشد، در جهان کنونی مردمان کشورها با انتخابهای خود در مبارزات انتخاباتی، رفراندوم صلحطلبی در برابر جنگافروزی برگزار میکنند. در عصر سیاست پستمدرن، انتخاب رؤسای جمهور خاورمیانه و غرب (اروپا و آمریکا) به معنای انتخاب تنها رؤسای جمهور و نمایندگان مجالس کشور خود نیست. با این انتخابات آنها گفتمانهای تعاملی یا تقابلی سیاست داخله و خارجی کشور خود و دیگر کشورها را تقویت یا تضعیف میکنند. این وضعیت جدید سیاسی در جهان با برگزیت در بریتانیا، وجه تازهای یافت و بعد از آن در آمریکا به اوج رسید. مردمان و جامعه مدنی کشورهای آمریکا، اروپایی و خاورمیانه با این رخدادها به اضطراب فرو رفتند و این اضطراب در حال پیشروی بود که مردم فرانسه رویکرد تقویت تقابلگرایی را با انتخاب مکرون بهعنوان رئیسجمهور جدید خود کُند کردند و بعد از آن مردم ایران نیز با انتخاب مجدد حسن روحانی بهعنوان رئیسجمهور مهمترین کشور تأثیرگذار در خاورمیانه، رخداد مهمی را در این وضعیت به نفع تعاملگرایان و صلحطلبان رقم زدند. با این اوصاف خشونتگرایان، جنگطلبان و پوپولیستها که در دو رخداد مهم بریتانیا و آمریکا عزم جدی خود را برای تقویت گفتمان بنیادگرایی جزم کرده بودند، با رخدادهای مهم سیاسی در ایران و فرانسه به کمای موقت رفتند. مهمترین گزینه باقیمانده این هماورد گفتمانی در جهان، انتخابات آلمان است. آلمان میتواند کفه ترازو را به نفع هرکدام از این دو وضعیت تغییر دهد. ٢. ابراهام مازلو، نظریهپرداز کلاسیک مدیریت در سال ١٩٤٣ و در دوران رکود اقتصادی غرب، نظریهای عنوان كرد با عنوان «هرم سلسلهمراتب نیازها» که به «هرم مازلو» مشهور شد. به اعتقاد این نظریهپرداز، نیازهای انسانها از سلسلهمراتبی برخوردارند که رفتار فرد یا اجتماع در لحظات ویژه تحت تأثیر شدیدترین نیاز آنها قرار میگیرد. براساساین، این نیازها از کف این هرم شروع میشود و پس از ارضای آن نیاز، فرد یا اجتماع از آن مرحله عبور کرده و وارد فاز بعدی میشود که محرک تصمیم و رفتار آنها خواهد بود. نیازها و محرکهای فردی و جمعی بهاینترتیب با گذر از هر مرحله و ارضاشدن به مرحله بعدی رفته و تا مرحله آخر صعود میکنند. براساس نظریه هرم مازلو نیازهای فرد و اجتماع از کف هرم بهترتیب عبارتاند از: ١. نیازهای معیشتی و زیستی (خوراک، پوشاک، غریزه جنسی و مسکن) ٢. نیازهای امنیتی (تأمین جانی، رهایی از وحشت و ترس، حفاظت از خود در حال و آینده) ٣.نیازهای اجتماعی (مهر و محبت، احساس تعلق و عشقورزی) ٤.احترام (عزت نفس، احساس محترمبودن و محترم پنداشتهشدن) ٥. خودشکوفایی (تکاملیافتن و رشد پیداکردن، شکوفاشدن استعدادها و فرصت آزاد برای فاخرترشدن اندیشه و ایدهها). هرم مازلو مانند پلهای با پنج پلکان است که با پاگذاشتن به هرکدام به صعود انسان کمک میکند. از منظر تأویلی هرم مازلو، رأی مجدد مردم ایران به حسن روحانی از رأی مردم آمریکا (ترامپ) و فرانسه (مکرون) و حتی آلمان رأینداده فاخرتر است. مردم ایران به لحاظ معیشتی در کف هرم مازلو قرار داشتند و به لحاظ عادی، شعار و وعدههای اقتصادی و پوپولیستی باید بیش از هر کشوری، مردمان این کشور را به سمت وعدهدهنده سوق میداد؛ اما مردم ایران با انتخاب مجدد روحانی، نشان دادند که دارای چه منش عالی و فرهنگ والایی هستند که آزادی را بر نان ترجیح دادند. این اتفاق کمنظیر به دست مردم ایران، بدون شک در حافظه تاریخی جهان به جای خواهد ماند. مردم ایران با اینکه در وضعیت معیشتی و اقتصادی مناسبي به سر نمیبرند؛ اما به افزایش یارانهها و به شعارهای معیشتگرایانه و وعدههای بهشت اقتصادی «نه» گفتند. آنها در صورت آریگفتن هم سرزنش نمیشدند؛ اما آنها، آزادی را بر نان ترجیح دادند. این مردم نظریه ابراهام مازلو را به چالش کشیدند تا نشان دهند که به درجهای از شعور و خرد اجتماعی رسیدهاند که میدانند آبادی از پی آزادی میآید. «امارتیاسن»، دانشمند هندی برنده نوبل اقتصادی، در کتاب مشهور «توسعه و آزادی» با بررسی آماری کشورهای مختلف جهان به این ایده رسید که کشورهای آزاد و دموکراتیک، کشورهای توسعهیافته هستند و شرط مهم توسعه را پیشمقدمه دموکراسی برشمرد. اکنون مردم ایران نیز به صورت ناخودآگاه به این مهم اقدام کردهاند که اول آزادی،بعد نان. ٣. ابراهامز جامعهشناس آمریکایی در نظریه سیاسی خود مراحل یک انقلاب را وضعیتهای کاریزماتیک بعد از آن سنتیگرا و در مرحله آخر اصلاحات برشمرده است؛ اما در انقلاب اسلامي ایران با به مانع برخوردن اصلاحات مردم ایران در جوشش و مطالبه خود مجددا کاریزمایی برساختهاند که رویکردهای آن انقلاب نیست و کاتالیزور اصلاحات شده است. رئيس دولت اصلاحات که خروجی مطالبات اصلاحگرایانه ایرانیان بود، اکنون به مرحله اول نظریه ابراهامز برگشته؛ اما با رویکردی جدید و معطوف به تقویت مرحله سوم اصلاحات. این رخداد جدید سیاسی که مردم اصلاحطلب از اصلاحات عدول نمیکنند؛ ولی از ابزار کاریزماتیک انقلاب برای پیشبرد اصلاحات بهره میبرند، نشانهای از بلوغ سیاسی یک جامعه مدرنیتهطلب درحالتوسعه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.