اجاره مغزها برای خلق وحشت و مرگ
عبدالرحمن نجلرحیم-عصبشناس و عصبپژوه
وقتی «ریچارد روجاس»، اخراجی از نیروی دریایی آمریکا،پس از دستگیری به پلیس میگوید: «من میخواستم همه آنها را بکشم! شما باید من را با تیر میزدید!»، میتوان گفت مغز «ریچارد روجاس»، در زمان وقوع این حادثه، آماده کشتن زندگی در دیگران و خود و در اجاره برای خلق وحشت و مرگ بود. مهم این نیست که صدای وحشت و مرگ درون کاسه سر او بر اثر مصرف ماریجوانای آغشته به ماده توهمزا و روانگردان پیسیپی باشد یا از مغزی اسکیزوفرنیک برخاسته باشد یا از مغزي در تسخیر باور به عقیدهای افراطی که مدارهای ترس و نفرت مغز را بیدار کرده باشد، آنچه که حقیقت دارد، اتفاقاتی است که در مغز «ریچارد روجاس» افتاده است و او را به اقدامی عملی، واقعی، وحشتزا و مرگآور کشانده است؛ اما در ظاهر، عمل «ریچارد روجاس» تروریستی قلمداد نمیشود؛ چون نیتي سیاسی پشت آن عمل نبوده است. در این خصوص تقصیر او، شخصی و عارضهای فردی قلمداد میشود و بهراحتی و سرعت نیز پرونده اهمیت اجتماعی و سیاسی موضوع، برای همگان و بهویژه نظام حاکم بسته میشود. ولی واقعا چنین است؟ پژوهشهای جدید نشان میدهد مغز تنها عضوی بیولوژیک نیست، بلکه عضوی اجتماعی و سیاسی است. به این معنا که هیچ عملی نیست از مغز سر بزند که وابسته به شرایط زیست اجتماعی - سیاسی نباشد؛ درعینحال که ممکن است انگیزه اجتماعی -سیاسی مستقیمی برای آن پیدا نشود. به همین علت است که ما مناطقی جداگانه در مغز برای امور شخصی در مقابل امور اجتماعی و سیاسی نداریم. در این باره میتوان گفت این جامعه است که مغزی علیل در خود پرورانده که موجب عملی ضداجتماعی و پر از ترس و نفرت شده است. وجدان اجتماعی -سیاسی جامعه نمیتواند از مقابل آن با بیاعتنایی رد شود، از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند و آن را امری فردی یا شخصی تلقی کند. درست است که مغز «ریچارد روجاس»، به خود او تعلق دارد که شهروند عادی نیویورکی با سابقه درگیریهای اجتماعی قبلی است؛ اما به عبارتی استعاری میتوان گفت مغز او در اجاره همان جامعهای است که در آن پرورش یافته و به او خشونت و ایجاد وحشت و مرگ را آموخته است. جامعهای با ثروت زیاد که پولش را برای جلوگیری و درمان از آسیبهای مغزی مردمش خرج نمیکند و در پی آن است تا با ایجاد وحشت از دشمنهای فرضی، با ساختن اسلحه برای نابودی مرگ انسانهای دیگر برای شهروندانش کار تولید کند. سر و صدای عمل ضداجتماعی آمیخته با ایجاد رعب، وحشت و مرگ «روجاس» بهسرعت خوابانده میشود؛ زیرا که از طرف دوستان بوده است. بدیهی است که اگر چنین عملی از طرف شخصی بود که ارتباط نژادی، قومی و دینی با دیگران داشت، آن وقت امری تروریستی قلمداد میشد و تمام دستگاه تبلیغاتی به راه میافتاد تا وحشت و ترس بیشتری در مغز مردم عادی از «ديگران» برافروزد و به اين وسيله سیاستهای توسعهطلبانه و وحشیانه خود را در قبال ديگران پیش ببرند. نمایش سوررئالیستی سفر «دونالد ترامپ» به عربستان و امضای قرارداد سنگین فروش اسلحه به این کشور، آیا در جهت تعمیم تجارت مرگ و ایجاد وحشت در دنیای دشمنخیز سفید یا سیاه، خیر یا شر، دوست یا دشمن، نیست؟ آیا عملکردهای «ترامپ»، تاكنون کافی نیست تا چهره وجدانپریش او را عریان کرده باشد که با افتخار از ایجاد کار برای آمریکاییها با ساختن اسلحههای مرگآور با پول نفت شیخهای عربستانی میگوید. آیا این خود آتش کینه و تنفر را در جهان نمیپراکند که آمریکا با زور قدرت نظامی و پول میخواهد خواستههای خود را بر جهان تحمیل کند و آمریکایی بسازد که مبشر کینه، خشم و ترس در دشمنانی باشد که حاضر نیستند سر تسلیم بر بارگاه قدرت او فرود آورند؟ اگر حاکمیت آمریکا صلحطلب و در پی منافع انسانی، پول و قدرت خود را صرف میکند، چرا حتی کسر کوچکی از بودجه پول اسلحهسازی را برای پژوهش در راستاي شناخت، جلوگیری و درمان این همه آزردگیهای مغزی نمیکند که ناشی از دانش ناقص ما درباره رشد و تکوین سالم مغز در شرایط مناسب است؟ چرا مسائل و مشکلات رفتاری حاد ناشی از مغز «ریچارد روجاس»ها، بهعنوان مشکلات شخصی از عرصه پژوهشهای اجتماعی و سیاسی حذف میشود؟ چرا فقط «ریچارد روجاس» برای اعمال خشونتبار، هولناک و وحشتزای خود باید سرزنش و تنبیه فردی شود؟آیا واقعیت این نیست که مغز «ریچارد روجاس» گرچه متعلق به شخص او است، ولی در اجاره اصول حاکم بر جامعهای است که در آن زندگی میکند و همین نظم حاکم است که مغز او را در فرصتی برای ایجاد وحشت، ترور و مرگ اجاره میکند تا ترس و کینه بپراکند و درعینحال در این ناامنی ساختگی، خود را منجی آسایش و آرامش جامعه معرفی کند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.