دیپلماسی ورزشی و روابط بینالملل
علیرضا احمدی
ورزش وسیلهای جذاب و مورد علاقه مردم دنیاست. ورزش دیگر صرفا کنشی بدنی نیست، بلکه بسته به فضای شکلگیری آن دارای ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و... است. همانگونه که در بررسیهای علمی در زمينه رابطه فرهنگ، اقتصاد، سیاست و روابط بینالملل گفتوگو میکنیم، میتوانیم درباره ارتباط متقابل ورزش با روابط بینالملل نیز گفتوگو کنیم. دیپلماسی ورزشی در سالهای اخیر بهعنوان زیرشاخه دیپلماسی عمومی مورد توجه زیادی قرار گرفته است. ورزش در دیپلماسی عمومی بهعنوان ابزاری مؤثر و صلحآمیز برای توسعه روابط بینالمللی مورد تأکید است؛ بهويژه برای آن دسته از کشورهایی که دارای فضای سرد سیاسی متقابلی هستند، میتواند موجب تلطیف و عادیسازی رابطه میان کشورها شود. ورزش توانسته است مرزها را کمرنگتر و راههای بیشتری را برای گفتوگو باز کند تا کشورهای مختلف به یکدیگر نزدیکتر شوند. ورزش میتواند صدای یک ملت را رساتر به گوش سایر سیاستمداران برساند و نقش مکملی برای سیاستهای یک دولت باشد. دیپلماسی ورزشی به حکومتها اجازه میدهد انعطافپذیری سیاسی قابل توجهی در زمانی که روابط دیپلماتیک ضعيفی دارند، از خود نشان دهند. دیپلماسی ورزشی بهعنوان یک دیپلماسی بکر و دستنخورده میتواند افتراق بین حکومتها را از بین ببرد و موجب ایجاد تعهد، همکاری و ارتباط سازنده آنها شود. دیپلماسی ورزش میتواند ارزشهای ورزشی مثبتی از قبیل احترام متقابل، نظم، صبر و دلسوزی را در روابط تند و خشن سیاسی افزایش دهد و مایه تلطیف فضا شود.
مسائل سیاسی در اساس شکلگیری رویدادهای ورزشی، مانند المپیک مؤثر بوده به گونهای که از چندین روز پیش از برگزاری بازیهاي المپیک باستان تعاملات نظامی و جنگی بین دولت- شهرهای یونان متوقف میشد تا بازیها در صلح کامل برگزار شود. هیتلر در سال 1936 زمینه برگزاری هرچه باشکوهتر المپیک را فراهم آورد تا بستری برای تبلیغ حزب سیاسی خود باشد. سیاهپوستان در المپیک 1968 مکزیک با اجرای حرکات خاص، ضدیت خود را با سیاستهای نژادپرستانه آمریکا نشان دادند. در سال 1971 نیکسون، رئیسجمهور وقت ایالات متحده برای آغاز دوباره روابط میان دو کشور آمریکا و چین نسبت به اعزام تیم پینگپنگ ایالات متحده، به کشور چین اقدام کرد که فصل جدیدی را در روابط مردم ایالات متحده و چین باز کرد. از این عمل سیاسی دولت ایالات متحده تحت عنوان دیپلماسی پینگپنگ یاد میشود. بهرهگیری دولت ژنرالهای آرژانتین از جام جهانی 1987 مثال مهم دیگری است. این دولت کوشید با برگزاری باشکوه این جام از يك سو و قهرمانی در آن از سوی دیگر، چهره مثبتی را از این رژیم عرضه کند و با ایجاد نوعی همگرایی ملی و تهیيج احساسات، خود را مشروع جلوه دهد. تحولات در اتحاد شوروی و بلوک شرق کمونیست پس از بهقدرترسیدن میخائیل گورباچوف در شوروی نیز زمینه فروریختن دیوار برلین و اتحاد دوباره دو آلمان را فراهم كرد. در این میان دو آلمان در سال 1990 یک تیم مشترک روانه بازیها کردند. تحریم بازیهای المپیک مسکو (1980) و لسآنجلس (1984) از سوی ایران بهترتیب به دلیل اشغال افغانستان به دست روسها و زورگوییهای آمریکا به کشورمان و عدم رویایی ورزشکاران ایرانی در مقابل حریفان رژیم غاصب صهیونیستی به دلیل نامشروعبودن موجودیت این رژیم، اشاره کرد. مورد آخر از آن جهت حائز اهمیت است که در فضای دیپلماسی عمومی از طریق ورزش میتوان به اثبات غاصببودن این رژیم جعلی پرداخت و آنها را در هر دو عرصه دیپلماسی رسمی و دیپلماسی عمومی به رسمیت نشناخت. در سال 1998 نیز کشتیگیران آمریکایی نخستین ورزشکاران آمریکایی بودند که پس از ماجرای گروگانگیری اعضای سفارت آمریکا در تهران که حدود 20 سال قبل از آن اتفاق افتاده بود، در ایران به رقابت پرداختند و مورد استقبال و تشویق تماشاگران ایرانی قرار گرفتند. جان مارکس، کارشناس حل بحران، بر این باور است که رقابت کشتیگیران آمریکایی در ایران، نمونه است که نشان میدهد چگونه ورزش میتواند بهعنوان یک وسیله مؤثر برای مقابله با بحران مورد استفاده قرار گیرد. تماسهای ورزشی بهويژه در دو رشته فوتبال و کشتی مهمترین تماسهای دو دولت ایران و آمریکا در حوزههای بهظاهر غیرسیاسی بوده که به دلیل سیاستهای دولت آمریکا علیه دولت ایران تاکنون نتوانسته نقشی در برقراری رابطه میان دو طرف همانند دیپلماسی پینگپنگ داشته باشد. این مطالبه که ایران چگونه میتواند حضور خودش را بر نقشه جغرافیای انسانی اثبات کند، یک دغدغه ملی به شمار میرود. با آغاز به کار دولت یازدهم، تحرک چشمگیری در حوزه سیاستهای خارجی کشور آغاز شد که موجب تمایل بیشتر کشورهای جهان به تعامل با ایران شده است. ورزش میتواند فرصت یکتایی برای خودنمایی جامعه ایرانی در عرصه بینالمللی و ارتقای جایگاه ایران با وجود تحریمها فراهم كند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.