درباره دشواریهای اقامت در سیاره سرخ
مریخ، زمینِ دیگر نیست
در چند سال اخیر و با افزایش تعداد مأموریتها در سیاره مریخ، شناخت دانشمندان از این سیاره نسبت به قبل بسیار بیشتر شده است. امروزه مدارگردهایی در اطراف این سیاره مشغول رصد آن هستند و چند فرودگر و مریخپیما هم در مأموریتهای مختلف به بررسی ویژگیهای خاک و اتمسفر آن پرداختهاند. همه این دستاوردها به همراه عکسهای بسیار زیبایی که از این سیاره به زمین رسیده است و همچنین اخباری که در زمینه احتمال وجود آب در مریخ به ما میرسد، این امید را در دل بسیاری از طرفداران مریخ شعلهور کرده است که گویی ما زمین دیگری یافتهایم و به همین زودی باید خودمان را برای سفر به مریخ و اقامت دائم در آنجا آماده کنیم. انتشار اخباری در زمینه تغییر آب و هوای زمین، اتمام سوختهای فسیلی، کمبود مواد غذایی در زمین و مواردی از این دست که بیانگر دشوارترشدن ادامه زندگی در زمین است، اشتیاق ما را برای سفر به مریخ، صدچندان کرده است. در این بین نیز فعالیت یک شرکت خصوصی با نام مارسوان و تبلیغ برای جذب داوطلب برای سفری بیبازگشت به مریخ (یعنی سفر به مریخ و اقامت دائمی در آنجا)، این توهم را پدید آورده است که گویی مریخ، در حقیقت زمین دیگری است و آغوشش برای استقبال از ما گشوده است. اما واقعیت چیز دیگری است. ما انسانها و دیگر جانداران برای زندگی در زمین ساخته شدهایم و ویژگیهای ما با زمین سازگار است، نه سیاره دیگر. از طرف دیگر، مریخ سیارهای مرده است که تاکنون هیچ گونه آثار حیات (حتی در حد میکروبی) در آن پیدا نشده است و دانشمندان فقط از احتمال وجود حیات در گذشتههای دور مریخ سخن میگویند. به همین دلیل، به فرض آنکه بشر بتواند به مریخ سفر کند و به سلامت در سطح آن فرود آید، نمیتواند در آن به حیات خود ادامه دهد، زیرا همانگونه که گفتیم، این سیاره، نهتنها مناسب زندگی انسان نیست، بلکه اصولا نمیتواند زیستگاه هیچ موجود زنده دیگری باشد. بههمیندلیل است که سازمان فضایی اروپا بهتازگی تأکید کرده است که مریخ نمیتواند جانشین زمین باشد. به گفته «یوهان دیتریش ورنر»، مدیر کل سازمان فضایی اروپا، شاید در نگاه اول ایده زندگی در مریخ جالب به نظر برسد، اما درواقع وحشتناک است. «دیتریش ورنر» معتقد است ممکن است زندگی روی سیاره سرخ برای برخی افراد مهیج و جالب باشد، اما در واقعیت اینگونه نخواهد بود و زندگی در کره مریخ به آن راحتی که مردم فکر میکنند، نیست. وی تأکید میکند: «اگر شخصی به مریخ سفر کند و قصد اقامت داشته باشد، نمیتواند برای یک پیادهروی کوتاه قدم به بیرون بگذارد و در سطح این سیاره قدم بزند، بلکه باید همواره در پناهگاه بماند و اوقاتش را در آنجا سپری کند، به همین دلیل مریخ جای مناسبی برای زندگی نیست». با اینکه مریخ روشنایی بهتری دارد، اما دیگر شرایطش بهتر از زمین نیست. مریخ جو نازک و رقیقی دارد، بنابراین تنفس در فضای آزاد غیرممکن است، علاوه بر آن سیاره مریخ مملو از صخره و سنگ، هوای خشک و غبارآلود است. با تمام این تفاسیر، ایده جستوجو و کشف و مطالعه سیارات منظومه شمسی همیشه وجود داشته است، اما بررسی قابلیت زندگیکردن و اقامت در دیگر سیارات موضوعی است که بهتازگی مطرح شده است. اما باید دانست بشر پیش از آنکه برای سفر به مریخ اقدام کند، باید به پرسشهای بسیاری پاسخ دهد و علاوه بر آن امکانات لازم برای سفر و اقامت در مریخ را فراهم کند؛ امکاناتی که در بسیاری از موارد هنوز فناوریهای لازم برای آن ابداع نشده است و بسیاری دیگر از آنها بسیار پرهزینه هستند. ازجمله سؤالاتی که درباره مریخ مطرح شده است و ما هنوز به پاسخ نهایی آن نرسیدهایم، این است که آیا وجود آب مایع در مریخ به معنای وجود حیات در این سیاره است؟ آیا گیاهان میتوانند در آنجا رشد کنند؟ آیا میتوان آب موجود در مریخ را به اکسیژن قابل تنفس تبدیل کرد؟ برای سکونت و زندگی انسانها در مریخ، چند شرط اساسی نیاز است؛ اول اینکه دمای هوای مریخ باید برای زندگی انسان مناسب باشد. هماکنون دمای هوای مریخ بهشدت پایین است، به طوری که میانگین دما در این سیاره در بیشتر مواقع منفی 26 درجه سانتیگراد است. به این ترتیب انسانها برای حل این مشکل و زندگی در آنجا باید به دنبال راهی برای گرمترکردن آبوهوای این سیاره باشند. یکی از راهکارهای عجیب و دور از ذهنی که در زمینه حل این مشکل مطرح شده ، انفجار بمب اتم در دو قطب سیاره مریخ است، البته تا بررسی و تصمیمگیری برای عملیکردن یا صرفنظر از این پیشنهاد راه درازی باقی است. فقط یک لحظه پیش خود تصور کنید بمب اتمی که قرار است در قطبهای مریخ منفجر شود، در زمین و به دلیل نقص فنی، در پایگاه زمینی منفجر شود. شرط دوم وجود پناهگاه، غذا و اکسیژن قابل تنفسکردن برای انسانهایی است که وارد این سیاره میشوند. هماکنون دانشمندان در حال تلاش برای مرتفعکردن این دسته از نیازهای بشری در این سیاره هستند. پیشنهادهای مطرحشده در زمینه حل این مشکلات به شرح زیر است: ساخت پناهگاه با استفاده از چاپگر سهبعدی: اخیرا ناسا بر مبنای این راهحل، از افراد و شرکتهای مختلف دعوت کرده است که با استفاده از مواد موجود در مریخ، به تولید پناهگاه بپردازند. جایزه برنده این رقابت 25 هزار دلار خواهد بود. کشاورزی در مریخ: مطمئنا از نیازهای اولیه انسان، نیاز به مواد غذایی است که ناسا برای برطرفکردن این نیاز کشاورزی در مریخ را پیشنهاد کرده است. برگهای مصنوعی تولیدکننده اکسیژن: کپسولهای اکسیژن نمیتوانند اکسیژن مورد نیاز انسان را برای تمام عمرش تأمین کنند پس باید برای حل این مشکل، راه دیگری اندیشید. دانشمندان برگهای مصنوعی را پیشنهاد کردهاند که میتواند با استفاده از نور و آب به تولید اکسیژن بپردازد. چاپ ابزار دلخواه در فضا: میتوان ابزار مورد نیاز فضانوردان و ساکنان مریخ را با استفاده از چاپگرهای سهبعدی در مریخ تولید کرد. ساخت فضاپیماهایی به شکل بشقابپرنده: یکی از طرحهای بسیار مفید برای بقا در مریخ، استفاده از دستگاههایی به شکل بشقابپرنده برای جابهجایی است زیرا این سازهها مصرف انرژی اندک و ساختار حرکتی 360درجهای خواهند داشت. تولید غذا با استفاده از چاپگر سهبعدی: دانشمندان بهتازگی موفق به ساخت مواد ژلمانندی به نام هیدروکلوئید شدهاند که میتوان آنها را به بافتها و مزههای دلخواه تبدیل کرد. همانگونه که دیده میشود، بسیاری از این فناوریها هنوز در حد ایده مطرح است و تا نهایی و کاربردیشدن آنها راه درازی در پیش است، پس بهتر است به جای خیالپردازی درباره سفر به سیارهای مرده و تصویرسازی درباره بهشتی موهوم، حافظ سیاره مهربان خود که امکاناتش را بیدریغ در اختیار ما قرار داده است، باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.