اندازهگیری چرخش سیاهچالهها
كشف راز از یک نادانسته
فاطمه کاظمی
یک پژوهشگر و ستارهشناس اهل شیلی روش جدیدی برای محاسبه ابعاد و سرعت و نحوه چرخش سیاهچالهها ابداع کرده است. در این روش باید سیاهچاله را با استفاده از تلسکوپهای ویژه، به مدت حداقل 80 ساعت مشاهده و بررسی کرد. سیاهچالهها هنوز هم یکی از اسرار بزرگ کیهان برای انسانها محسوب میشود و نادانستههای بشر از اطلاعات موجود در این حوزه، بسیار بیشتر است. سیاهچاله از نظر علمی به بخشی از فضا-زمان گفته میشود که در آن اجرام دچار فشردگی شدند یعنی بسیار متراکم هستند. به باور «آلبرت اینشتین»، چنین پدیدهای میتواند سبب تغییر شکل و خمیدگی بافتار فضازمان شود. به اعتقاد ستارهشناسان، در اطراف سیاهچالهها لایهای به نام «افق رویداد» قرار دارد که در صورت عبور هر جسم و شیء فیزیکی از آن، دیگر امکان بازگشت وجود ندارد. سیاهچاله به دلیل تاریکی مطلق و نبود نور در آن، نادیدنی است و فقط از طریق برهمکنش با محیط اطراف خود، قابل شناسایی و کشف است. بسیاری از ستارهشناسان بر این باورند که در مرکز بیشتر کهکشانها، یک سیاهچاله با جرم زیاد وجود دارد. بهتازگی یک ستارهشناس اهل کشور شیلی با نام دکتر «پائولینا لیرا» (Paulina Lira) گزارشی منتشر کرد و در آن جزئیاتی از یک روش پژوهشی را ارائه داده است. براساس این گزارش، در این پژوهشها روش نوینی برای محاسبه ابعاد و اندازهگیری چرخش سیاهچالهها ابداع شده است. دکتر «لیرا» که یکی از مشهورترین زنان ستارهشناس در آمریکای جنوبی محسوب میشود، یکی از استادان و اعضای هیئت علمی دانشکده ستارهشناسی و نجوم دانشگاه شیلی است. وی در ارتباط با روش ابداعی خود در این زمینه گفت: «برای محاسبه ابعاد و سرعت و نحوه چرخش سیاهچالهها باید دستکم به مدت 80 ساعت سیاهچاله مورد نظر را مشاهده و بررسی کرد». انجام این کار فقط با استفاده از تلسکوپهای ویژهای با ابعاد بزرگ، امکانپذیر است. برای نمونه خود این پژوهشگر برای بررسی و مطالعه سیاهچالههای فضایی از تلسکوپ بسیار بزرگ «سروپارانال» (Paranal Cerro) استفاده کرده است. نتیجه این تحقیقات بهتازگی در یکی از نشریات انجمن سلطنتی اخترشناسی منتشر شده است. برای انجام این پژوهش که بیش از یکسال طول کشید، 40 سیاهچاله و اختروش (یا کوآزار) که در مرکز کهکشانهای دوردست قرار دارند، بررسی شدند. نور این کهکشانها زمانی سفرش را آغاز کرد که سن جهان یکپنجم سن کنونیاش بود. (هماکنون سن جهان 13.8 میلیارد سال است و نور این کهکشانها زمانی گسیل شد که سن جهان 2.76 میلیارد سال بود.) دکتر «لیرا» میگوید: «سیاهچالهها، چگالترین ماده موجود در جهان هستند. بهاینترتیب هیچ چیزی نمیتواند از میدان گرانشی بسیار قوی آن بگریزد، حتی نور. به همین دلیل است که این اجرام کاملا سیاه هستند». کاری که دکتر «لیرا» و همکارانش کردند این بود که رفتار موادی را که دور سیاهچاله میچرخند و به دلیل دمای زیادشان، ملتهب هستند و نور منتشر میکنند، زیر نظر داشته باشند. سیاهچالهها به دلیل جذب این مواد، مرتب بزرگتر میشوند. دکتر «لیرا» میگوید: «با محاسبه سرعت چرخش سیاهچالهها، میتوان دریافت که این اجرام چگونه رشد میکنند و چرا جرمشان تا این حد زیاد شده است. ما تاکنون 40 سیاهچاله و اختروش را بررسی کردیم، اما میخواهیم پژوهشهایمان را گسترش دهیم تا چیزهای بیشتری را درباره آنها دریابیم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.