درباره اين شوک عربي
محمدعلي عسگري
قطع ناگهاني تمام روابط پنج کشور عرب با قطر، کاملا شوکآور بود. اين اتفاق بعد از يک هفته جروبحث و بگومگو بين مقامات عربستان سعودي و قطر اتفاق افتاد. بعد از برگزاري کنفرانس رياض که با حضور دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا، تشکيل شد و همه اهدافش عليه ايران بود، امير قطر در جايي از تصميمات اين کنفرانس انتقاد کرده بود. اين انتقادات بلافاصله از سايت خبرگزاري قطر پخش شد و بازتابهاي گستردهاي داشت. ازآنجاکه طرح اينگونه انتقادات در آن شرايط هزينه سنگيني را به دنبال داشت، مقامات قطر آن اظهارات را تکذيب کرده و گفتند سايت خبرگزاريشان هک شده است؛ اما ديگر کار از کار گذشته بود و تقريبا سعوديها بهانه کافي را به دست آورده بودند تا بهشدت به قطر انتقاد کنند. يک هفته جنگ رسانهاي بين رياض و دوحه جريان داشت تا سرانجام به اين قطع روابط رسيد؛ اتفاقي که به نظر ميرسد کاملا حسابشده و با هماهنگيهاي قبلي بهویژه از سوي عربستان سعودي بوده است. فراموش نکنيم روز يکشنبه عادل الجبير، وزير خارجه عربستان، در مصر با سامح شکري همتاي مصري خود ديدار داشت و آن دو پشت درهاي بسته بر سر يک موضوع مهم توافق کردند. اين موضوع مهم، «گوشمالي قطر» بود؛ گوشمالي قطر به دليل حمايت از جريان اخوانالمسلمين، به دليل حمايت از جنبشهاي موسوم به بهار عربي، به دليل داشتن شبکه الجزيرهاي که تقريبا همه حاکمان عرب از آن دل پرخوني دارند و نيز به دليل سرتقي و کلهشقي اين اميرنشين کوچک و بهشدت پولدار که حاضر نميشود شيخوخيت عربستان يا کهنسالي مصر را بپذيرد و دنبالهرو آنها باشد. کنارکشيدن برخي کشورهاي سنتي عرب مانند اردن و عمان از محاصره قطر، نشان ميدهد موضوع براي کل جهان عرب موضوعي حياتي نيست و بيشتر به اختلافات بين چند کشور با قطر محدود ميشود. درحالحاضر، قطر تحت يک محاصره شديد اقتصادي و فراگير قرار گرفته است. کساني درخواست ميانجي دادهاند؛ اما عربستان بهشدت با هرگونه ميانجیگري مخالفت ميکند. به نظر ميرسد عربستان ميخواهد از موقعيت پيشآمده نهايت استفاده را برده و تکليف خود را با قطر براي هميشه روشن كند. البته اين تصور خامي است که فقط حاکمان جوان و ناپخته عربستان ميتوانند در ذهن خود پرورش دهند. روشن است احتمال يک حمله نظامي به کلي منتفي است؛ هرگونه تغيير نظام حکومتي در قطر نيز هزينههاي گزافي خواهد داشت. اکنون جايجاي خاورميانه ميدان جنگهاي خونين و بيسرانجام است و گشودن يک جبهه جديد، آنهم در منطقه بسيار حياتي و استراتژيک خليجفارس، کاملا به دور از هرگونه عقلانيتي است. در خبرها آمده بود امير کويت يک بار ديگر براي ميانجيگری به عربستان سفر کرده است. تصور ميشود با ادامه همين رفتوآمدها، مسئله حل شود. عربستان در شرايط کنوني قدرتي بيش از يک «گوشمالي»دادن به قطر را ندارد. در اين ميان- بهخصوص اگر قطر تسليم نشود و بر مواضع خود باقي بماند - فرصتي براي ايران به وجود آمده است؛ از يک طرف آن ائتلاف پرکبکبه و دبدبهاي که عليه ايران شکل گرفته بود، تقريبا فروپاشيده است و از طرف ديگر، موقعيت خوبي به لحاظ اقتصادي براي ايران فراهم شده است تا با کمککردن به قطريها، سودي به دست آورد. بااينحال، بايد دانست ايران در جايگاهي نيست که بتواند نقش ميانجي را بازي کند. از آن گذشته بايد ديد اين جنجال چه سرانجامي پيدا میکند تا بشود بعد درباره روابط آينده ايران و کشورهاي عرب صحبت کرد. بايد منتظر بود تا آبها از آسياب بيفتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.