|

سربازها از راه می‌رسند

نسیم آصف: «پیشانی پرونک را بوسیدم و برایش آرزوی موفقیت کردم و فرستادمش بالا. ترس از صحنه باعث شده بود دست‌هایش بلرزند، اما از راه‌پله باریک و دراز رفت بالا و همان‌جا ایستاد. پایین را نگاه کرد، خودش را تصور کرد که دارد پرت می‌شود پایین، سری بزرگ روی پاشنه‌هایی کوچک. پشتش را خم کرد، انگار با این کار می‌خواست قدر ستون فقرات نشکسته‌اش را بداند. در را باز کرد که رویش تصویری بود از کره زمینی زیبا به رنگ سبز و آبی - مادرمان را نجات دهیم، شعار پوستر این بود. به مادرش فکر کرد و او را یادش آمد که نشسته و پاهاش را گذاشته روی میز جلوی پاش و میان انگشت‌هاش را کرک گرفته و برآمدگی روی هر دو پاش عین هم است. دفتر بویی شبیه بوی اقیانوس و کاج و عرق می‌داد. رفت سمت میز پذیرش و زنی سیاه‌پوست با موهای ازته‌زده بهش گفت بنشیند و منتظر بماند. آن گوشه، نخل خشکیده‌ای بود که دیگر از رنگ سبز برگ‌هاش چندان خبری نبود و برگ‌های پلاسیده‌اش رو به پایین به سمت گلدان آویزان بودند. به دست‌هاش نگاه کرد که انگار خون نداشتند.» این بخشی از رمان «مردی از ناکجا»ی الکساندر همن است که به‌تازگی با ترجمه لیلا نصیر‌ی‌ها توسط نشر افق منتشر شده است. الکساندر همن نویسنده بوسنی‌تبار آمریکایی است که در سال 1964 متولد شد و در ابتدای دهه نود به آمریکا مهاجرت کرد و در آنجا به کارهای مختلفی مشغول شد و بعد از چند سال اولین داستانش به زبان انگلیسی را نوشت. «مردی از ناکجا» یکی از دو رمان مشهور این نویسنده است که عنوانش برگرفته از ترانه محبوب او از گروه بیتلز است. در این رمان، چند راوی زندگی پرماجرای یوزف پرونک را در دوره‌های مختلف زندگی او روایت می‌کنند. از دوران آرام کودکی او در سارایوو و سال‌های دانشجویی‌اش در بحران‌های سیاسی کی‌یف تا سرگردانی‌هاش برای یافتن هویتی جدید در شیکاگو. «مردی از ناکجا» در سال 2002 نامزد جایزه انجمن منتقدان آمریکا شده بود. در بخشی دیگر از رمان می‌خوانیم: «توی افق می‌شد ابرهای سیاه پف‌کرده شریری را دید که در فکر به پا کردن توفان بودند. دریا هم کشتی زنگارگرفته - پامیات- را می‌لیسید که پر شده بود از مردان بینوا، افسرها و سربازهایی شبیه هم که جز شرافت آه دیگری در بساط نداشتند، همچنان یونیفرم‌های بی‌نقصشان تنشان بود که بوی خفیف قطارهای ترنس- سایبرین ازشان به مشام می‌رسید. همسران افسرها، که همه از زیباترین‌ها بودند، بابت گریه‌های فروخورده‌شان نفسشان بند آمده بود و برای خدمتگزاران وفادارشان در ساحل دست تکان می‌دادند، همه مثل اعضای گروه کر در یک مصیبت بزرگ به‌خط شده بودند و از بلشویک‌ها حتی بیشتر از نم‌کرده‌های شوهرشان نفرت داشتند. کاپیتان جوانی هم بود که این‌طرف و آن‌طرف می‌رفت و مودبانه از خانم‌ها تقاضا می‌کردند - حالا دیگر چه فرقی می‌کرد؟ می‌توانستی‌ میلیون‌ها روبل را به شکل خز ‌ببینی که حالا میان آب‌های کثیف بالا و پایین می‌رفتند، درست مثل نعش موش‌های فاضلاب. میان خزه‌های در حال غرق شدن و چمدان‌ها، سگ کوچکی هم بود که یک‌بند با صدای گوشخراشی پارس می‌کرد و با پنجه‌های کوچک ناتوانش توی آب دست و پا می‌زد، آرام‌آرام قدرتش را از دست داد تا اینکه غرق شد. قلب‌های ما هم با او غرق شد...».

تمثیل حیوانات و اجتماع «خرگوش‌ها و مارهای بوآ» عنوان رمانی است از فاضل اسکندر که این‌روزها با ترجمه آبتین گلکار در نشر افق به‌ چاپ رسیده است. «خرگوش‌ها و مارهای بوآ» رمانی تمثیلی است و از مشهورترین آثار فاضل اسکندر به‌شمار می‌رود. مترجم در پیشگفتار کتاب به این نکته اشاره کرده که فاضل اسکندر به اعتباری با ایران پیوند خونی دارد چراکه پدرش از مهاجران ایرانی بوده که در شهر سوخوم گرجستان کارخانه آجرپزی داشته است. فاضل اسکندر در سال 1929 متولد شده و بعد از پایان تحصیلاتش مدتی به روزنامه‌نگاری پرداخته و سپس به نویسندگی رو آورده است. داستان بلند «صورت فلکی گاو بز» که در سال 1966 منتشر شد، اثری بود که اسکندر را به شهرت رساند. ماجرای این داستان در یکی از جمهور‌ی‌های ماورای قفقاز می‌گذرد، جایی که مردمانش در تلاش‌اند جانور جدیدی خلق کنند که آمیزه‌ای است از گاو وحشی کوهی و بز اهلی خانوادگی. اما «خرگوش‌ها و مارهای بوآ»، اولین‌بار در سال 1980 در مجله‌ای متعلق به مهاجران روس در پاریس منتشر شد و انتشارش در اتحاد جماهیر شوروی تا پیش از سال 1988 ممکن نشد. مترجم رمان در بخشی از پیشگفتارش درباره این اثر نوشته: «در نگاه نخست به نظر می‌رسد که اثر برای کودکان نوشته شده است. نثر و روایت ساده و گذشتن ماجرا در سرزمین حیوانات ظاهر اثر را به حکایات اخلاقی و فابل‌های ازوپ و لافونتن شبیه می‌کند، ولی خواننده با گذشتن صفحات نخست درمی‌یابد که قضیه فراتر از این حرف‌هاست و بیهوده نیست که برخی از پژوهشگران این اثر را با مزرعه حیوانات جورج اورول مقایسه کرده‌اند. نویسنده با تیزبینی گوشه‌هایی از مناسبات اجتماعی زمان خود را در قالب جوامع حیوانات به تصویر می‌کشد و خواننده را ناگزیر از این پرسش می‌کند که ریشه نابسامانی‌های زندگی را باید در کجا جست؟ اسکندر به‌روشنی طرفدار این نظر است که نمی‌توان فقط حاکمان ناصالح را عامل بدبختی‌ها معرفی کرد بلکه ضعف‌های شخصیتی ریشه‌دوانده در جامعه، از قبیل تن‌پروری، سودجویی، فریبکاری، خودخواهی، گرایش به مصالحه و... نیز در اغلب موارد نقشی به همان اندازه مهم در به قهقرا رفتن جامعه بازی می‌کنند». پیش از این آثار دیگری از اسکندر ازجمله مجموعه داستان «آرامگاه لنین» با ترجمه زهرا محمدی در نشر نو منتشر شده بود. از دیگر آثار فاضل اسکندر می‌توان به «والس مدرسه یا انرژی شرم»، «کژدم دریایی»، «انسان و حوالی او»، «سافیچکا»، «شاعر»، «ایستگاه انسان» اشاره کرد. فاضل اسکندر در سال 2016 درگذشت و روز مرگ او در آبخازی به‌عنوان عزای عمومی اعلام شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.