|

سیدجلال ساداتیان در گفت‌وگو با «شرق»:

قطر دریافت که آینده از آنِ ایران است

‌ به نظر شما قطع رابطه عربستان، امارات، بحرین و مصر با قطر را باید انشقاق در شورای همکاری خلیج فارس تعبیر کرد؟ روابط ایران و قطر در این امر چقدر اثرگذار بوده است؟ از همان وقت که عربستان شورای همکاری خلیج فارس را تشکیل داد، قطر در خیلی از موارد با او همراهی‌های خوبی کرد. مقدمات تشکیل شورای همکاری خلیج فارس در زمان حمله عراق به ایران فراهم شده بود و بعد از اتمام جنگ نیز ماهیت وجودی این شورا از بین رفت اما ایران‌هراسی آنها که ریشه در قبل از انقلاب اسلامی داشت تا همین اواخر ادامه پیدا کرد. کشورهای عربی بعد از انقلاب اسلامی می‌خواستند جای ایران را در منطقه بگیرند به همین دليل عربستان نقش برادر بزرگ‌تر را برایشان ایفا می‌کرد. آنها تا پیش از بهار عربی تصور می‌کردند که نفوذ ایران را در کشورهای منطقه به سمت خود سوق دهند. با لبنان شروع کردند اما حضور فعال حزب‌الله مانع شد که به نتیجه برسند. تصور کردند می‌توانند روی سوریه دست بگذارند و اگرچه ترکیه پیش‌دستی کرد اما عربستان نیز خیلی زود وارد میدان شد و النصره جای پای عربستان را سفت کرد. این حرکت‌های وحشیانه و تروریستی به تعبیر عامیانه مي‌خواست ایران را سکه یک پول کند ولي همه دنیا فهمیدند که این حرکت‌های تروریستی از لحاظ ایدئولوژی و مالی تحت حمایت عربستان است. به‌همین‌خاطر اعتبار کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که کما‌بیش از برادر بزرگ‌تر خود تبعیت می‌کردند نیز خدشه‌دار شد. قطر در این میان تلاش می‌کرد مستقل‌تر حرکت کند زیرا درآمدهای گازی خوبی در حوزه مشترک گازی داشت. البته قطر نیز بعد از کودتا تا وقتی که بر اوضاع داخلی مسلط شود، همراهی‌هایی با عربستان کرد. به هر حال قطر این اواخر، به‌خصوص در دوران اوباما وقتی احساس کرد برجام به سمت و سویی پیش می‌رود که ایران جایگاه واقعی خود را در منطقه پیدا خواهد كرد و آینده روشنی دارد؛ راه خود را از عربستان جدا و مواضعی اتخاذ کرد که عربستان و حامیانشان مقابل آن ایستادند. اکنون نیز قطع رابطه کرده‌اند تا کشوري را که به نظر آنها از درون به آنها خیانت کرده، تنبیه کنند. این در حالی است که قطر خیلی کار عاقلانه‌ای کرده و دریافته که باید به ایران نزدیک شود. ‌سفر ترامپ به عربستان برای نشست ریاض و مواضعی که قطر بعد از آن درباره ایران اتخاذ کرد، چقدر پررنگ بود؟ به نظر من ریشه جداشدن قطر از دیگر کشورهای عربی همان‌طور که گفتم این است که قطر فکر می‌کند آینده از آن ایران است و به سمت ما آمده است. ممکن است حوادث مقطعی نیز در آن نقش داشته باشد. اجلاس ریاض با حضور ترامپ یکی از همین‌ حوادث مقطعی است. قرارداد بزرگ اقتصادی آمریکا و عربستان به نظر بسیاری از تحلیلگران به معنی این است که می‌خواهند از نظر اقتصادی ایران را در تنگنا قرار دهند اما به ‌نظر من این تحلیل‌ها با موضع مبتنی بر استقلال قطر فاصله دارد؛ بنابراين نشست ریاض را خیلی مؤثر نمی‌دانم و فکر می‌کنم شواهد بسیاری مثل همین اظهارنظر اخیر قطری‌ها وجود دارد که نشان می‌دهد از نظر تاریخی این کشور آرام آرام به سمت ایران مایل شده است. طبیعی است که عربستان در مقابل چنین رویکردی موضع‌گیری و کشورهاي کوچک حامی خود را وادار به موضع‌گیری می‌کند. به نظر من اینها در رویه قطر تأثیری ندارد و اين كشور مسیر خود را ادامه می‌دهد. ‌با توجه به اینکه یکی از بهانه‌های عربستان و همراهانش حمایت از تروریسم بوده است، نقش اوضاع سوریه و یمن را چقدر مؤثر می‌دانید؟ توجه داشته باشید که عربستان با همه اهمیتش دست عادل‌الجبیر و بن سلمان افتاده است. اگرچه این کشور ساختار سنتی خود را دارد اما این دو جوان کشور را اداره می‌کنند. طبیعی است قطری‌ها که از عقلانیت بیشتری برخوردار هستند، ریش خود را دست آنها ندهند و خود را در بی‌اعتباری‌های عربستان به خاطر حمایت از تروریسم و سیاست‌های غلط شریک نکنند. عربستان تصور می‌کرد با لشکرکشی به بحرین در چند روز در آنجا مسلط می‌شود. فکر می‌کردند ماجرای یمن را در 10 روز تمام می‌کنند اما با گذشت یک‌سال‌و‌اندی به نتیجه نرسیده‌اند. به‌همین‌خاطر قطر حساب کار خود را می‌کند و به این فکر می‌کند که چرا باید وارد این لجنزار شود؛ هم پول بدهد و هم از نظر حقوق‌بشری خود را زیر سؤال ببرد. ‌به نظر شما سکوت عمان و کویت در این شرایط چه پیامی دارد؟ کویت که بعد از اشغال از سوي صدام به ایران بدهکار است و بارها اعلام کرده که با ایران همراه است. اگرچه گاهی نیز تحت رودربایستی‌های خاص خودشان با عربستان همراهی کرده است. عمان از ابتدا موضع نسبتا مستقلی داشت و سعی کرد با دیپلماسی فعال، ایران را به غرب نزدیک کند. سلطان قابوس قدیمی‌ترین پادشاه منطقه و از نظر سیاسی کاملا پخته است و می‌داند چه باید کند. به‌همین‌خاطر سعی کرده‌اند خیلی در میدان عربستان بازی نکنند. عربستان با لجاجت این دو جوان (عادل‌الجبیر و محمد بن سلمان) همه اعتبار خود را زیر سؤال برده و حالا نیز با آن باج کلان به ترامپ فکر می‌کند آینده را در دست دارد. درحالی‌که ترامپ نیز در میدان تجاری خود بازی می‌کند نه عربستان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.