جایی که دیگر آمریکاییها پیشرو نیستند
انقلاب هوش مصنوعی در چین
اریک اشمیت روی استیج مراسمی در ووژن چین، شهری تاریخی در بالای رودی که ریشه در شانگهای دارد، نشسته بود و مشغول توصیف عبارت «عصر هوشمندی» بود. وبسایت wired مینویسد: در گوگل، مهندسها با استفاده از ابزاری نرمافزاری به نام TensorFlow، یک سیستم یادگیری عمیق ساختهاند که میتواند اشیا و چهرهها را در عکسها تشخیص دهد، دستورات صوتی را متوجه شود و جملهای از یک زبان را به زبانی دیگر ترجمه کند. اشمیت این اتفاق را بزرگترین تغییر فناورانه تمام عمرش میداند. سپس او به سه شرکت اینترنتی بزرگ چین اشاره کرد: بایدو، تِنسِنت و علیبابا. هر سه شرکت به اعتقاد او میتوانند از مزایای TensorFlow بهره ببرند که گوگل آن را حدود 18 ماه پیش به صورت متن باز ارائه داد تا تمام دنیا از آن استفاده کنند. اشمیت با اشاره به این شرکتها میگوید: «همه آنها وضع بهتری داشتند اگر از TensorFlow استفاده میکردند». سخنان اشمیت مبالغهآمیز نبودند و بیراه نمیگفت. همین هفته پیش بود که هوش مصنوعی توسعهیافته از سوي شرکت دیپمایند موفق شد استادبزرگ بازی Go را شکست دهد و فاتح مسابقات باشد. یادگیری عمیق و فناوریهای وابسته به صورت بنیادی در حال تغییر شیوه کارکرد گوگل است و آنها به دنبال ایجاد تغییر در دیگر شرکتها (حتی تمامی صنایع) در چند سال آینده هستند. کلام اشمیت به دقت، قدرت شبکههای عصبی مدرن را به نمایش میگذارد و از توانایی بالا و جاهطلبی گوگل در این زمینه حکایت دارد. اما اگر میخواهید نیمه خالی را ببینید، این کلمات محدودیت جاهطلبی شرکت را هم نشان میدهد: چین. اگرچه در دنیای غرب همه میگویند هوش مصنوعی پدیدهای برخاسته از دل شرکتهای اینترنتی آمریکایی است اما چین اگر جلوتر از آمریکا نباشد، عقبتر نیست. شرکتهای چینی مثل بایدو، تنسنت و علیبابا همین حالا هم از فناوری مشابهی که غولهای بزرگ آمریکایی مثل فیسبوک، مایکروسافت و آمازون بهره میبرند، استفاده میکنند. گوگل زودتر از همه جلو افتاد؛ به این علت که یکسری استعدادهای کلیدی را خریداری کرد. اما دیگر شرکتها هم یادگیری عمیق را در ابعاد گستردهای به کار گرفتند، از جمله شرکتهای چینی مورد خطاب آقای اشمیت. از حدود سال 2014 شرکت بایدو یک آزمایشگاه تحقیقاتی داخلی راهاندازی کرد که آن را «انستیتو یادگیری عمیق» نامید تا نشان دهد چقدر در تصمیم خود جدی است. حالا پس از گذشت چند سال تعداد این آزمایشگاهها بیشتر هم شده که یکی از آنها شعبه سیلیکونولی با 200 پرسنل است. بایدو بیش از هزارو 800 محقق و مهندس را برای کار روی هوش مصنوعی به کار گرفته. از جمله این پروژهها میتوان به اتومبیلهای خودران، روباتها و سرویسهای آنلاین هوشمند اشاره کرد. فناوری یادگیری عمیق درحالحاضر همه چیز در بایدو را تحت کنترل دارد، از موتور جستوجوی آنها گرفته تا سرویسهای تشخیص صدا و تصویرشان. بیش از 18 ماه پیش بود که این شرکت چینی اعلام کرد برای مسائل بسیاری نظیر تبلیغات آنلاین به شبکههای عصبی روی آوردهاند؛ یکی از مواردی که اشمیت به آن اشاره دارد و میگوید با TensorFlow شرکتهای چینی به آن دست مییابند. تنسنت هم به تازگی یک آزمایشگاه هوش مصنوعی راهاندازی کرده است. در کنار علیبابا و بایدو، شرکت تنسنت هم حالا از اعضای کلیدی کنفرانسهای بینالمللی هوش مصنوعی است و نقشی مهم در پیشرفت پژوهشهای آکادمیک و صنعتی دارد. پکن سال 2015 میزبان کنفرانسهای بینالمللی یادگیری ماشینی بود. در همین حال، این فناوریها فراتر از آنچه فکر میکنیم رفته و میروند. یک استارتاپ سانفرانسیسکویی به نام Skymind اخیرا شعبهای در چین باز کرده تا از بازار این کشور عقب نماند. گوگل تقریبا هفت سال پیش بود که سرویسهای آنلاین خود را از چین برچید و از سیاستها و قانونهای سانسورمحور دولت این کشور و همچنین عملیاتهای هک تحت پشتیبانی دولت انتقاد کرد. اما حالا دوباره میخواهد به چین بازگردد و هوش مصنوعی را بهترین راه میداند. مسابقه Go یک شروع ایدهآل بود. اگرچه گوگل در سراسر دنیا پیشرفت خوبی را در حوزه هوش مصنوعی شاهد بوده اما برای کسب پیروزی در چین باید تلاش بسیاری کند. سرویسهای آنلاین گوگل هنوز در این کشور بلوکه هستند. گوگل با مقامات این کشور همکاری کرده تا رویدادهایی در چین برگزار کند اما این روابط هم حدود خودش را دارد. همه رسانهها در جریان رویداد هفته پیش از آوردن اسم گوگل منع شده بودند و تلویزیون ملی نیز صحبتی از آن به میان نیاورد که این دستور مستقیما از سوی دولت صادر شده بود. این رویداد برگزار شد اما گویا چین نمیخواهد صدای اشمیت به مردم برسد تا گوگل فاتح قلب و ذهن مردم باشد. حتی آمریکاییها هم از نحوه صحبت اشمیت و دستکمگرفتن شرکتهای چینی متعجب بودند. اشمیت شاید به یک دلیل TensorFlow را پیش کشیده باشد: چیپ TPU جدید و پرسرعت مخصوص همین فضا. گوگل کسبوکار خود را براساس مشتریانی که به فضای ابری روی میآورند رونق میبخشد و اگر بتواند چین را با خود همراه کند، پیروزی بزرگی به دست آورده که البته با حقیقت فاصله زیادی دارد. اما، همانند دیگر سرویسها، کلود گوگل در چین در دسترس نیست و برخلاف آنچه اشمیت گفت، شرکتهای چینی مثل بایدو و تنسنت قدرت خوبی در یادگیری ماشینی به دست آوردهاند و احتمالا نیازی به گوگل برای تأمین خود نداشته باشند. بله، شاید امروز «عصر هوشمندی» باشد اما فقط گوگل نیست که از آن باخبر است، همه دنیا میدانند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.