انتخابات 96 و سياستگذاري عقلايي
مجید سلیمی- بروجنی
بالاخره پس از چندین هفته رقابت سنگین بین کاندیداها، حسن روحانی برنده کارزار انتخابات ریاستجمهوری شد. به جرئت میتوان گفت که تا اواخر فروردین 96 نیز کمتر کسی میتوانست تا این حد هیجان و تلاش مردم و هواداران کاندیداها در میدان رقابت را پیشبینی کند. شروع این هیجانات و شور تبلیغاتی از اولین جلسه مناظرات کاندیداها اتفاق افتاد و تا پایان ساعت رأیگیری و پس از آن در مرحله شمارش آرا نیز ادامه داشت. در این دوره از انتخابات شاهد بودیم که برخی کاندیداها برای جلب توجه مردم به سمت خودشان، در کمپینهای تبلیغاتیشان و همچنین در مناظرهها به شدت میکوشیدند که خودشان را متفاوتتر از سایر کاندیداها نشان دهند؛ اما تجربه گذشته نشان داده که همین افراد بعد از اینکه انتخاب شدند و با واقعیت ادارهکردن مجموعهای تحت عنوان دولت برخورد کردند، مجبور خواهند شد که پایشان را در زمین واقعیات بگذارند و هرکدام که وارد این مرحله شدند، میفهمند که بودجه کشور محدود است، مالیاتگرفتن کار بسیار دشواری است، تنظیم روابط خارجی کاری سنگین است، ادارهکردن وزارتخانه و نهادهای دولتی تجربه و تخصص میخواهد و برخی وعدهها که دادهاند، اصلا قابلیت عملیاتیشدن ندارد. یکی از وعدههایی که برخی کاندیداها در رقابتهای انتخاباتی بسیار روی آن مانور دادند، موضوع یارانههای نقدی و چندبرابرشدن آن بود. البته این وعدهها با انتقادهای بسیاری روبهرو شد؛ انتقادهایی که بیش از همه، جنبه سیاسی آن، بر محور اقتصادیاش غلبه یافت و دراینمیان بسیاری انتقاد یا حمایت از این وعدهها را همراه با سوگیریهای سیاسی میخوانند. علی لاریجانی، به عنوان رئیس مجلس به این نوع وعده نامزدها، واکنش انتقادی نشان داد. اولین انتقاد را از دو جنبه مطرح کرد؛ در وجه حقوقی با تأکید بر اینکه افزایش میزان فعلی یارانهها در حیطه اختیارات دولت نیست و در اختیار مجلس قرار دارد، مخالفت پارلمان با شعارهای انتخاباتی- یارانهای را اعلام کرد. لاریجانی در جنبه اقتصادی نیز شعارها درباره افزایش یارانهها را به صلاح حکومت ندانست و افزایش یارانهها را نیازمند تأمین منابع خواند، افزایش چندبرابری یارانههای نقدی بدون مشخصکردن محل تأمین مالی، گمانهزنیها درباره پولپاشی در اقتصاد کشور با روشهای نامتعارف را بیشتر کرده بود. برای اینکه مقیاس برنامهای یارانههای نقدی را بهتر متوجه شویم، خوب است بدانیم که ما در یک سال 43 هزار میلیارد تومان یارانه میپردازیم. این در حالی است که بودجه عمرانی دولت در پنج سال اخیر در محدوده 13 تا 27 هزار میلیارد تومان متغیر بوده است. عملیات عمرانی دولت ظرفیتسازی برای رشد و توسعه اقتصادی کشور است. این به آن معنی است که ما درآمدهایی را در یارانهای هزینه میکنیم که اغلب به آن محتاج نیستند و به جای آن از ظرفیتسازی برای توسعه کشور کم میگذاریم و این مصداق واقعی تخصیص منابع ملی در جهت منفی و غیرتوسعهای است و ما عملا داریم در کشور پولپاشی میکنیم و در ضمن بخشی از قشرهای کمدرآمد وابسته به یارانه شدهاند. اگر به ذات پرداخت یارانه که توانمندسازی اقشار کمدرآمد است، بازگردیم، میتوان حتی بعضی از پرداختها را به صورت غیر نقدی انجام داد.
حتی ممکن است برخی اقشار لازم باشد بیشتر کمک بگیرند؛ اما یارانه فعلی که به صورت سراسری داده میشود، به شدت غلط است. این نحوه پرداخت و مقایسه آن با دخل و خرجهای دولت اصلا سازگار نیست و کار غیرعقلانی و ضدتوسعه است. درباره شعار چندبرابرکردن یارانهها، همانطور که همه میدانند، هر سال و با فرارسیدن موعد بودجهنویسی دولت و مجلس حتی روی منابع جدید درآمدی چند میلیون تومانی که در مقیاس بودجه ممکن است ناچیز به نظر آیند، هم حساب میکنند. منابع بودجه عمومی بسیار محدود و شکننده است و نمیتوان بهراحتی هزینهها را چند برابر کرد. درواقع اصلیترین دلیلی که طرحهای چندبرابرکردن یارانه نقدی را ناممکن به نظر میرساند، همین محدودیت منابع درآمدی است. بهطورکلی قاعده ظرفیتهای اقتصادی کشور را میتوان به قانون ظروف مرتبط تشبیه کرد. به این معنی که از هر جای آن چیزی را کسر کنید، در جای دیگری این کاستی خودش را نشان میدهد. آثار اقتصادی و اجتماعی سیاستها هم اغلب بلافاصله خود را نشان نمیدهند؛ اما شکی نیست که بالاخره پدیدار میشوند. خلاصه کلام اینکه اقتصاد دارای حافظه تاریخی است. درباره اینکه وضعیت فعلی نظام پرداخت یارانه در کشور مطلوب نیست، اجماع وجود دارد. ایرانیان در انتخابات 29 اردیبهشت به وعده یارانه سهبرابری «نه» گفتند. چیزی شبیه به تجربه سال گذشته مردم سوئیس و این خود بهترین پشتوانه برای دولت دوازدهم خواهد بود که نظام پرداخت یارانه را اصلاح و ترمیم کند. درباره ایده پرداخت بیشتر با برخی مفروضات، میتوان موافقت کرد. نکته اول هم این است که یارانه صرفا به افراد مستحق پرداخت شود و نه همه جامعه. منطق پرداخت یارانه، بهبود وضعیت توزیع درآمد یا کمک به دهکهای پایین است. انتخابات به پایان رسید و حسن روحانی به واسطه رأی اکثریتی مردم و پشتیبانی آنها، با اطمینان خاطر بیشتری میتواند مسیر اصلاحات اقتصادی کشورمان را به پیش ببرد. اعتماد مردم به دولت دوازدهم، بزرگترین امانت و همچنین بزرگترین پشتوانه اجتماعی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.