آسیبشناسی اجراهای زنانه
زنان برای زنان
ستاره جاوید
نمایش ایرانی - اسلامی و هنرهای نمایشی زنانه و حتی کنسرتهای مخصوص بانوان - کنسرت بانوان سیمین غانم - که از آغازین سالهای دهه 80 خورشیدی در تهران باب شد تا امروز، سینهکش پرفرازوفرودی را پشتسر گذاشته است و اکنون که در نیمه دوم دهه 90 ایستادهایم، قریب به بیش از یک دهه عملکرد را شاهد هستیم اما هنوز ردزنی مطالبات و خواستههای فعالان اجراهای زنانه در گلوگاه این سنخ از هنر نمایش باقی مانده است.
واقعیت هنرهای نمایشی مختص بانوان، در سایه محدودیتهایی قرار گرفته و در سایه همین محدودیتهاست که این هنر زنانه و تأثیرگذار، نتوانسته به بالندگی شایسته خود پس از بیش از یک دهه فعالیت و پریدن از روی دستاندازهای فنی و انسانی، دست یابد. اجراهای مختص بانوان، همواره با سختیها و موانعی دستوپنجه نرم کرده و اگر حمایتهای زنان از زنان برای زنان نبود، شاید بهجرئت بتوان گفت همین یک دهه عمر کوتاه برای هنری چنین کهنسال هم، عمر درازی جلوه مینمود. ساعت نامناسب اجرا؛ عدم امنیت فکری مادران فرهنگدوست اولین مانع برای توسعه هنرهای زنانه و اجراهای مختص بانوان، ساعت نامناسب تخصیصیافته برای اجرای عموم چنین هنرهایی است. همه اجراهای بانوان بدون استثنا، چه در فصل تابستان که در ظل گرما اسیر هستیم و چه در زمستان که صورت تکتک میهمانان به شلاق زمهریر محدودیتهای سالنها، گلگون است، درست در وسط روز، ساعت دو یا سه بعدازظهر پذیرای مخاطبان خود است؛ ساعتی که به گفته اکثر بانوان حاضر در اجراها، ساعت بسیار نامناسبی است. بیشتر بانوان برای حضور در کنسرت که برای آنان طراحی شده، ناچارند در میانه روز از کار و زندگی شخصی و مراقبت فرزندان بزنند و بدون حمایت معنوی همسرانشان، آژانس گرفته و خود را به سالن اجرا که بیشتر مواقع تالار وحدت یا فرهنگسرایی در دوردست است، برسانند. «زهرا محمدی»، یکی از مدعوین، میگوید: «سالهاست اجراهای بانوان را دنبال میکنم و همیشه با ساعت اجراها مشکل داشتم. اگر بشود ساعت اجراها به دمدمای غروب موکول شود، بانوان و میهمانان میتوانند از حمایت همسر یا خانواده خود برخوردار شده و از همسر خود بخواهند مراقب فرزندان باشد تا آنها با خیال راحت از هنری که برایشان تدارک دیده شده لذت ببرنند. اگر ساعتی باشد که همسران بتوانند بانوان خود را برسانند و پس از اجرا هم، خانوادهها در رستورانی به دور هم جمع شوند، تماشای اجراها با لذت و آرامش و امنیت فکری بیشتر مادران همراه است». فقر سالنهای مجهز فنی دومین مانع، فقر آشکار سالنهای مجهز فنی در تهران است. ما به جز تالار وحدت، اپراهال دیگری نداریم. بماند که بقیه شهرهای شماره یک ایران هم از داشتن یک سالن معمولی مجهز برای اجراهای زنانه محروم هستند. تنها سالن مجهز و مکان مناسب برای اجراهایی نظیر کنسرت بانوان یا که فعالانش با چنگودندان آن را حفظ کردهاند، تالار وحدت است که به دلیل ترافیک سنگین تقویم کاری، سالی یک یا دو بار نوبتدهی برای اجراهای مختص بانوان را در دستور کار دارد که آن هم یا ساعت دو ظهر است یا ساعت سه که عملا به دلیل نامناسببودن زمان برای بسیاری از مادران و بانوان شاغل، این هنرمندان نمیتوانند از حمایت زنان و همجنسانشان برای توسعه فرهنگ و بالندگی هنر خود بهرهمند شوند. فقر سالنهای مجهز فنی باعث شده بسیاری از شهرهای بزرگ که متقاضی برگزاری چنین اجراهایی هستند، نتوانند برای بانوانشان، برنامه فرهنگی تدارک ببینند و زنان ایران در سایر شهرها از تماشای هنرهای نمایشی مختص بانوان که از سوی خودشان تدارک دیده شده، محروم هستند. شهرهای تبریز، اردبیل، شیراز و اصفهان بیش از یک سال است که در تلاش هستند اجراهای مختص بانوان را از نمایش ایرانی-اسلامی تا کنسرت موسیقی، تدارک ببینند اما به دلیل نبود تجهیزات مناسب سالنی، این تلاشها عقیم مانده است. همین معضل و کمبود، در حوزه هنر نمایش زنده لباس برای بانوان هم مشهود است و رخسار جوان هنر نمایش زنده لباس بانوان، از دردی ریشهدار و رنجی عمیقتر نشئت گرفته است. ممیزیهای سختگیرانه و غیرضروری سومین مسئله، وجود ممیزیهای سختگیرانه و نالازم در زمان بازبینی اجراها برای صدور مجوز اجرای عموم و گاه حتی حین اجراهای مختص بانوان است. بانوان ممیز وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی، حتی در طول اجراهایی که مختص بانوان است و میهمانان حاضر در سالن، متشکل از بانوان و محارم هستند؛ در تمام طول اجرا در سالن حضور دارند و سختگیرانه، تمام جزئیات مربوط به پوشش هنروران و هنرمندان روی صحنه را دنبال میکنند. این سختگیریها حتی در زمان بازبینی و صدور مجوز اجرای عموم هم، بسیار نفسگیر است و به گفته فعالان این هنرها، سختگیریها روی پوشش بانوان برای اجراهای بانوان، زمانگیر و انرژیبر است و پیش آمده که کوتاهی دامن آرتیستها، خود باعث بهتعویقافتادن صدور مجوز اجرای عموم شده است. «رها عزتی»، دانشآموخته باله از اروپاست و بعد از اتمام دوره به ایران بازگشته و ساکن اهواز است. رها از اهواز به تهران آمده تا در دورههای آموزشی تهرانیها شرکت کند. پشتکار و علاقهاش، آدم را به شوق میآورد. میگوید: «چندسالی خارج از ایران بودم. خوشحالم در کشور خودم امکان فراگرفتن این هنر را دارم. حتی اگر لازم باشد این همه راه را به تهران بیایم. ممیزی اشکال ندارد اتفاقا لازم هم هست ولی ای کاش سختگیریهای نالازم و ممیزیهای غیرضروری نباشد. وقتی در اجرای بانوان فقط محارم حضور دارند چرا باید تأکید ممیزان روی پوشش هنرمندان روی سن اینقدر دستوپاگیر باشد و به همین دلیل، اجرا، به بازبینی مجدد برخورد کند و صدور مجوز به تعویق بیفتد. ضمن اینکه ما به جز تهران در هیچ شهر دیگری امکان اجرای عموم برای هنرهای نمایشی زنان را نداریم و این اصلا عادلانه نیست».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.