بازي بزرگ جديد
پيرمحمد ملازهي. كارشناس افغانستان
منطقه حساس ديپلماتيك كابل ساعت 8:30 صبح روز چهارشنبه با انفجار يك تانكر آب در عملياتي انتحاري به لرزه درآمد. انفجار در مقابل سفارت آلمان و در نزديكي اداره امنيت ملي افغانستان صورت گرفت و شدت آن به حدي بود كه در غربيترين نقطه شهر كابل صداي آن شنيده شد. جدا از اينكه چه گروهي مسئول آن است، واقعيتهاي نگرانكنندهتري هم وجود دارند. منطقه وزير اكبرخان كه كاخ رياستجمهوري و سفارتخانههاي خارجي در آن قرار دارند، به لحاظ امنيتي از حساسترين مناطق پايتخت افغانستان به شمار ميرود كه محافظت از آنها با دقت و تأمل بيشتري صورت ميگيرد. اكنون پرسش اصلي اين است كه چگونه مخالفان ميتوانند با اين همه مواد منفجره وارد آن شوند و فاجعه به بار آورند؟ واقعيت آن است كه پاسخ روشني وجود ندارد. با اين حال مخالفان مسلح دولت وحدت ملي افغانستان به دلايل متفاوتي از اين امكان برخوردار شدهاند كه وارد منطقه ديپلماتيك كابل شوند و از همه موانع امنيتي عبور كنند. عملياتي در اين سطح نميتواند از عهده گروههاي كوچك و بدون پشتوانه خارجي برآيد. جنگ در افغانستان در واقع يك جنگ استخباراتي و نيابتي است و عناصر و عوامل داخلي در حد يك ابزار استراتژيك در خدمت گرفته ميشوند. شك نبايد داشت كه بدون حفرههاي امنيتي و نوعي همكاري نيروهايي از داخل، انجام اينگونه عمليات در امنيتيترين منطقه شهر كابل امكانپذير نيست. از اين رو بايد به اهداف پشت پرده قدرتهاي رقيب در افغانستان توجه كرد تا دلايل واقعي عمليات انتحاري در كابل را به درستي درك كرد. هدف تا حدي روشن است؛ دولت وحدت ملي در ضعيفترين موقعيت خود قرار گرفته، اختلافنظرها بين رئيسجمهوري و رئيس اجرائي بر سر اجرائيكردن توافق و تقسيم قدرت در هفتههاي اخير به نحو محسوسي تشديد شده است؛ بازگشت «گلبدين حكمتيار» رهبر حزب اسلامي افغانستان و استقبالي كه دولت آقاي «اشرف غني» از او به عمل آورد؛ خروج ژنرال «عبدالرشيد دوستم» معاون رئیسجمهور از کابل و رفتن به ترکیه به بهانه مداوا و صحبتهایی که این سفر بدون بازگشت خواهد بود؛ کنارگذاشتن «عبدالله عبدالله» از جمع رهبری حزب جمعیت اسلامی و در نهايت وجود بنبست در اصلاح قانون اساسی و تغییر ساختار متمرکز قدرت به نظامی پارلمانی را هرگاه در کنار قدرتطلبی بیشتر طالبان و گروههای مسلح دیگر نظير داعش و شبکه حقاني قرار دهيم که تعداد آنها به 20 گروه مسلح میرسد، آنگاه روشنتر خواهد شد که افغانستان چطور قربانی رقابتهاي قدرتهای بینالمللی از یک طرف و رقابتهای سیاسی قومی داخلی، از طرف دیگر شده است. در همین حال باید دو موضوع مهم و مرتبط با همديگر را در نظر گرفت؛ پروژه داعش در خاورمیانه در حال شکست قطعی است و پروژه خراسانی داعش در افغانستان در حال کلیدخوردن است. اما منابع جهانی قدرت که در افغانستان دارند وارد بازی بزرگ جدیدی میشوند، بیکار نیستند و دست روی دست نگذاشتهاند. روسیه در حال نزدیکشدن به طالبان است و بر این باور است که آمریکا و غرب و ارتجاع خاورمیانه در آینده افغانستان را به سکوی پرش داعش به آسیای مرکزی حوزه قفقاز و ایالت سينکیانگ چین تبدیل خواهند کرد. داعش از این ظرفیت برخوردار است که چنین پروژهای را عملیاتی کند. کشورهای رقیب منطقه نیز اما بخشی از این پروژه را در راستای منافع راهبردی خود احساس میکنند و تا آنجا که ممکن باشد وارد بازی بزرگ منابع جهانی قدرت خواهند شد. در چنین فضاي واقعی تفاوتی نمیکند که عملیات انتحاري را چه گروهی انجام دهد. داعش باشد يا طالبان، شبکه حقاني باشد یا هر گروه دیگری، افغانستان ضعيف درگیر مشکلات داخلی همواره مستعد جذب گروههای رادیکالی خواهد بود که در نگاهی آخرالزمانی واقعا باور دارند که خراسان بزرگ درست همان مکانی است که لشکر اسلام با پرچمهای سیاه برخواهد خاست و زمان آن نزدیک است. این نبرد اکنون با بهرهگیری از مدرنترین ابزار ارتباطی در حال یارگیری است؛ اینکه تفکر جهادی در نگاه خود آنها در عمل به سود کدام رقیب بازی بزرگ جدید در افغانستان باشد، برای آنها موضوعیت ندارد و مسئله آنها نیست. این تفکر و نیروهای وفادار به آن در پشت پرده از حمایتهای مالی و منابع قدرت جهانی و منطقهای برخوردارند. بازی بزرگ جدید تازه در حال آغازشدن است و اگر برای افغانستان راهحلی سیاسی یافت نشود، باید در انتظار انفجارهای شدیدتری بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.