|

درباره نمایشگاه آثار نیوشا توکلیان در گالری «آب‌انبار»

تک‌نویسی برای شورشی بی‌حاشیه

اردیبهشت امسال، «نیوشا توکلیان» بعد از سال‌ها گشتن و عکس‌گرفتن و حضور دائم در محیط عکاسی، مجموعه‌ای جامع پیش‌روی ما گذاشت. نمایشگاه «می‌دانم چرا شورشی آواز سر می‌دهد» از چند جهت قابل بررسی است؛ گزاره‌هایی که به دلیل نزدیک‌شدن این نمایشگاه به استانداردهای روز هنر دنیا بايد با دقت بیشتری موشکافی شوند. زیبایی‌شناسی باید در نظر داشت که عکس‌های توکلیان در بدو گرفته‌شدن با هدف نمایش در گالری، عکاسی نشده‌اند. در نتیجه ایجاد ابعاد زیبایی‌شناسانه، چندان که این عکس‌ها قابل ارائه در گالری و به‌عنوان اثر هنری باشند وابسته به شکستن مرزهاست و فرارفتن از آنچه نخست بود. دقیق‌تر، استفاده از واسطه‌های هنری متعدد، برداشتن اتکای مجموعه از زیبایی‌شناسی دوبُعدی عکاسانه و استفاده از رسانه‌های دیگر، زیبایی‌شناسی مجموعه را تغییر داده و در نهایت ما علاوه بر مرور موضوعات خبری و مستند اجتماعی، با نگاهی خلاق و هنرمندانه روبه‌رو می‌شویم. زیبایی‌شناسی زشتی‌های عالم، جنگ‌ها، کشتارها، تبعیض‌ها و وقایعی که بشر هرروز بیشتر در باتلاق آنها فرومی‌رود و تنهایی بی‌پایان بسیاری از انسان‌ها، دست‌مایه اصلی عکس‌های توکلیان هستند. همچنین بنا بر سابقه و ذهنیت، توجه ویژه‌ای به موقعیت زنان در جامعه، سوژه و مضمون عکاس بوده و هست؛ موقعیتی که با حساسیت و گاه انتقاد از وضع موجود، تصویر شده است. چندرسانه‌ای وضع انسانی موجود در قاب تصاویر، به‌همراه صدا و چیدمان و ویدئو تشریح شده است. نقشه خاورمیانه آشوب‌زده، با یادداشت‌ها و عکس‌های توکلیان و «محل‌نمایی» روی نقشه درآمیخته و درواقع نقشه ذهنی او و شرح یکپارچه سفرهای متعددش در این نقطه از جغرافیاست. صدای عکاس در اتاق نقشه پخش می‌شود. صدا روایت فرامتنی ناظری است که در حالت عادی با تصویر او مجبور به خلوت و سکوت بوده‌ایم. این روایت شخصی، ابعاد پنهان واقعیتی را بازگو می‌کند که تنها خود عکاس به‌عنوان ناظر چندبُعدی واقعیت در آنها شرکت داشته. در روایات صوتی توکلیان همچنین با احساسات تلخ‌کامانه زنی حساس که گاه، توان خود را از روبه‌رویی دائم با واقعیت مهیب جنگ و کشتار از دست می‌دهد برخورد می‌کنیم. قصه‌ای که راوی می‌گوید گاه از عکسی که گرفته است هولناک‌تر، تلخ‌تر و ملموس‌تر است. روایت توکلیان در ویدئو‌هایی که از «نسل» خود می‌دهد نیز جان‌بخشی به وضعیتی است که عکس به‌تنهایی نمی‌تواند تمام حجم آن را بازنمایی کند. ویدئوها با چیدمان خاص خود کمک می‌کنند تا حرکت، تغییر بطئی نور و عدم ثبات شخصیت جلو دوربین (و در بعضی موارد معذب‌بودنش) به‌خوبی نمایش داده شود. نمایشگاه چندان که لازم است با چیدمان فکرشده‌ای همراه شده که این چیدمان، خود در بازنمایی ایده بنیادین نمایشگاه موفق بوده است. چیدمان ایده‌پردازی برای چیدمان و تقسیم‌بندی روایی آثار از نقاط قوت مجموعه موردنظر بوده است، اما تعدد تصاویر و نوع آزادانه و خلاق چیدمان، گاه در استفاده از فضای گالری موفق نیست. گالری آب‌انبار گالری کوچکی نیست، اما ایده‌های چیدمانی این نمایشگاه، فرصت تنفس و آسودگی ذهنی را از مخاطب می‌گیرد. در یک کلام نوع چیدمان و انتخاب متن‌ها هرچند از نظر محتوایی کم‌نقص بوده‌اند، اما دست‌آخر آنچه چیده و پرداخته شده است ناخواسته مجموعه را پُرگو نشان می‌دهد. فاصله، تنها غایب چیدمان نمایشگاه است، ولی نوع چیدمان نوشته‌ها بر دیوار یا کناره عکس‌ها و انتخاب محیطی هر مجموعه با توجه به موضوع انجام‌گرفته، خوب از کار درآمده است. کیوریتور طبعا درباره این مجموعه، گردآوری و گرداندن نمایشگاه از سوی یک کیوریتور همه‌چیز را جهت داده و پیش برده است. توکلیان به‌خوبی دریافته که کیوریتوری یک فعل جداگانه است. شاخه‌ای از عکس که او پی می‌گیرد و احساسات شخصی او راجع به عکس‌ها، موانع اصلی به‌دست‌آوردن یک مجموعه‌ موفق از سوی عکاس هستند. بنابراین، «ولی محلوجی» به‌عنوان یک کارشناس هنر که استانداردهای روز هنر معاصر دنیا را می‌داند، (و نیز عکاس عکس‌ها نیست، اما دانش چیدمانی و به نظام‌مند‌کردن ذهن گاه آشفته یک هنرمند آگاهی دارد) به‌خوبی توانسته معنای وجود «کیوریتور» را برای یک نمایشگاه انفرادی ادا کند. ‌‌ نامواره و بیانیه برخلاف آنچه هنوز تکرار مکررات مغز بعضی هم‌وطنان دست‌اندرکار هنر ایران است، نوشتار سال‌هاست به کنار تصویر آمده و سهم کلام در هنر فراوان شده است. نامواره و بیانیه و اطلاعات نمایشگاه توکلیان به‌تنهایی یک کتاب جامع است که خواندن و دانستن آنها به دانش عمومی مخاطب اضافه می‌کند. می‌گویند کار هنر افزودن بر دانش نیست. پاسخ این است که هیچ‌کسی نمی‌تواند برای هنر «کار و بی‌کاری» تعریف کند و جای بیان شعارهای پوچ تکراری، بهتر است به نمایشگاه‌هایی همچون «می‌دانم چرا شورشی آواز سر می‌دهد» سر بزنیم، بیاموزیم و همفکری کنیم و با دقت و حوصله و دانش بیشتری اثر خلق کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.