ولاديمير پوتين به دعوت مكرون به پاريس رفت
خيلي دور، خيلي نزديک
هادي آذري : نزديک به 300 سال پيش بود که پتر کبير در مسير تجدد روسيه، سفري سرنوشتساز را به پاريس ترتيب داد؛ اتفاقي که با توجه به شرايط کنوني روسيه به نظر بار ديگر ميتواند با سفر «ولاديمير پوتين» فرانسه و ديدار با «امانوئل مکرون» تکرار شود. اين ديدار در حالي در روز دوشنبه و در کاخ «ورساي» صورت گرفت که روابط ميان پاريس و مسکو در چند ماه اخير رو به سردي گذاشته است. حدود هفت ماه پيش پوتين براي گشايش يک کليساي روسي در نزديکي برج ايفل چمدانهايش را براي سفر به پاريس بسته بود اما اظهارات «فرانسوا اولاند»، رئيسجمهوري وقت فرانسه، باعث شد پوتين از سفر به فرانسه صرفنظر کند. در آن زمان فرانسوا اولاند، روسيه را به دليل بمباران شهر حلب به جنايت جنگي متهم کرده بود. از ديگر سو، فرانسه درخصوص مسئله کريمه و اوکراين نيز موضعي انتقادي نسبت به مسکو داشته و نقشي تأثيرگذار در وضع تحريمهاي اقتصادي عليه روسيه ايفا کرد. البته مشکلات مسکو- پاريس به مدتي قبل از آن برميگردد. نزديکي مسکو-پاريس درواقع بعد از حملات تروريستي در پاريس، فرانسه که براي بازگردادن اعتماد و اعتبار ملياش کمر به ريشهکنکردن داعش بسته بود، از اعضاي اتحاديه اروپا براي مبارزه با داعش درخواست کمک کرد و تنها با جواب نهچندان سخاوتمندانه برلين مواجه شد. اين مسئله کليد نزديکي مسکو-پاريس را زد. استدلال اولاند اين بود که وقتي هر دو طرف در روسيه ميجنگيدند پس چرا با هم متحد نشوند؛ پيشنهادي که مورد استقبال مسکو نيز قرار گرفت اما شرايط در سوريه پيچيدهتر از آن چيزي بود که به نظر ميرسيد. مبارزه با تروريسم تنها يک قطعه از پازل ميدان نبرد در سوريه بود. به همين دليل بود که با سپريشدن مدتزماني تقريبا يکساله در عمل هيچگونه همکاري نظامي ميان فرانسه و روسيه شکل نگرفت و فرانسه که بايد بين موضع واشنگتن و مسکو در قبال سوريه يکي را انتخاب ميکرد، واشنگتن را برگزيد. اين مسئله به شکلي دومينووار زمينهساز تقابلهاي بعدي ميان دو کشور شد. به عنوان يک نمونه مشخص، روسيه پيشنهاد آتشبس فرانسه در شوراي امنيت سازمان ملل را رد کرد با اين استدلال که آتشبس باعث قدرتگيري جبهه «النصره» ميشود. هرچند اين رويکردها متعلق به دوران رياستجمهوري اولاند سوسياليست است، اما به نظر نميرسد با رويکارآمدن مکرون نيز اوضاع تغيير چنداني کند چراکه در ميان چهار کانديداي نهايي رياستجمهوري فرانسه، او از همه مواضع خصمانهتري نسبت به مسکو اتخاذ کرد. مکرون در حالي از سياستهاي مسکو در اوکراين و روسيه انتقاد ميکرد که رقبايش از همدلي بيشتري با پوتين برخوردار بودند. «مارين لوپن»، رقيب سرسخت مکرون در دور دوم انتخابات، خواهان رفع تحريمها عليه روسيه بود و حتي پيش از برگزاري انتخابات براي ديدار با پوتين به روسيه سفر کرد. البته اين فقط به لوپن محدود نبود؛ تقريبا همه رقباي سياسي مکرون، از راست افراطي تا چپ افراطي با اشاره به ديرينهبودن روابط ديپلماتيک فرانسه و روسيه و اهميت مسکو براي اقتصاد فرانسه، از کاهش سطح روابط با روسيه در دوران اولاند گلهمند بودند. «فرانسوا فيون» نيز که در دوران نخستوزيرياش در سالهاي 2007 تا 2012، چندين بار با پوتين ديدار کرده بود و پوتين نيز از او به نيکي ياد ميکرد، مخالف تحريمهاي اتحاديه اروپا عليه روسيه بود. در واقع براي احزاب سياسي راستگرا و پوپوليست که سياستهايي ضدمهاجرتي و مليگرايانه را پيش ميبرند، پوتين درست نقطه مقابل جهانيگرايي و ائتلافهايي مانند اتحاديه اروپاست. البته اين پديده نوظهوري در سپهر سياسي فرانسه محسوب نميشود؛ «شارل دوگل» نيز در سالهاي 1959 تا 1969 براي نشان استقلال خود از ايالات متحده و بريتانيا، سياست چرخش به سوي روسيه را در پيش گرفت. از ديگر سو، پوتين نيز با اميد تکرار تجربه موفق ايالات متحده و رويکارآمدن مليگراياني مانند «دونالد ترامپ»، دل به پيروزي لوپن راستگرا بسته بود و خيلي آشکار از او حمايت ميکرد تا جايي که عدهاي تحليلگران سياسي، حمله سايبري به ستاد مکرون در شب آخر تبليغات را به هکرهاي روسي نسبت ميدهند. نتايج يک نظرسنجي در فرانسه نيز بر ادعاي اين تحليلگران سياسي تا حدودي مهر تأييد ميزند؛ بنا بر نتايح اين نظرسنجي، 53 درصد فرانسويها بر اين باورند هکرهاي روسي در صدد ايجاد اخلال در انتخابات رياستجمهوري فرانسه بوده و 73 درصد نيز معتقدند ولاديمير پوتين تأثيري منفي بر عرصه سياست بينالمللي ميگذارد. ناگفته پيداست که پوتين چهره محبوبي براي فرانسويها نيست. مکرون نيز شايد با اطلاع از اين واقعيت، در دوران تبليغات انتخاباتياش بيکار ننشست و روسيه را به خاطر اتخاذ راهبردي دوگانه که تلفيقي از مداخله نظامي و جنگ اطلاعاتي بود، به باد انتقاد گرفت. چهبسا که همين ناخرسندي از پوتين، پيروزي را نصيب مکرون کرده باشد. مکرون در ميانه مرکل و پوتين از پايان جنگ جهاني دوم، کشورهاي اروپايي با افزايش اتحاد با يکديگر تعادل قاره سبز را در تقابل بار روسيه حفظ کردهاند. هرچند اين تعادل همواره با فرازونشيبهايي نيز همراه بوده که در آن گاهي کشورهاي اروپايي به روسيه نزديک و گاهي از آن دور شدهاند. در حال حاضر، قدرتهاي غربي روسيه را به عدم پايبندي به تعهداتش در توافق مينسک متهم ميکنند که باعث تشديد تقابل ميان نيروهاي نظامي اوکراين و جداييطلبان شرق اوکراين که از حمايت روسيه برخوردارند، ميشود. اما مسئله فراتر از اينهاست. درواقع تأکيد بر آمادگي کشورهاي گروه هفت (G7) براي تشديد تحريمها عليه روسيه، از اهميتي حياتي براي خود ايده اتحاديه اروپا برخوردار است. روسيه از يکسو کشوري است که هر روز بر قدرت آن افزوده ميشود و از سوي ديگر، به کانوني در برابر اتحاديه اروپا بدل شده که ميتواند احزاب مليگرا و راست افراطي را حول خود سامان دهد. در چنين شرايطي، کشورهاي اروپايي سه گزينه دارند: تقابل، بيطرفي و همکاري. در چند سال گذشته اتحاديه اروپا در قبال روسيه گزينه اول را برگزيده است اما با رويکارآمدن ترامپ در آمريکا و خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا، اين رويکرد شکننده نشان ميدهد. مکرون در حالي بعد از ديدار با سران گروه هفت، در کاخ ورساي پذيراي پوتين است که آينده دو کشور براي چند سال آتي تا حد زيادي در اين ديدار رقم خواهد خورد. حال بايد ديد آيا مکرون نيز حاضر است به اندازه «آنگلا مرکل»، صدر اعظم آلمان، پاي اتحاديه اروپا بايستد يا او نيز مانند دوگل با چرخش به سمت روسيه، ضربهاي ديگر بر پيکره اتحاديه اروپا وارد خواهد آورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.