نهاد دیپلماسی رسانهای
رها خرازیآذر- استاد دانشگاه
دیپلماسی رسانهای ازاینرو در جهان امروز قابلیت سرمایهگذاری استراتژیک پیدا کرده است که میتواند زمینه اعلام همزمان طیفی از موضعگیریهای دیپلماتیک تهدید، تحریم، پیشنهاد همکاری، حل تعارضات و آغاز مذاکرات، مذاکرات، صلح و... را در قالب گفتمانهای رسانهای فراهم کند. کشورهایی مانند ایران، به دلایل بسیار و متنوع که در این بحث تخصصی - مهارتی و نه سیاسی، جای بیان آنها نیست، نقطه هدف سیلی از جریانهای دیپلماسی رسانهای روزانه هستند. طبیعی است که عرصه محتوای رسانهای و موضعگیری دیپلماتیک این کشورها، نسبت به جریانهای نامبرده به صورت مداوم فعال است. جریانهای دیپلماتیک رسانههای رسمی که امکان بازانتشار محتوای آنها، فضای رسانههای «شخصیشده» را نیز برای لابراتوار دیپلماسی کشورها دسترسیپذیر کرده است، در نگاه سطح اول، عملکردی دیپلماتیک از کانال رسانههاست. اما این ادعا از فرایند یادشده از رویکردی عمیقتر، درواقع قضاوت و تعریف کاملی از آن به دست نمیدهد. همانطور که تولد و معرفی رشتههای میانرشتهای و چندرشتهای را نمیتوان حاصل جمع رشتههای متداخل در آنها دانست، دیانای دیپلماسی رسانهای نیز حاصل فرایند سینرژیک و روابط مؤثر و متأثر سیاست خارجی، دیپلماسی و رسانههاست. ازاینرو دی-کدینگ یا بازخوانی محتوای رسانهایشده دیپلماسی و سیاست خارجی، تسلط حرفهای مانیتورینگ هوشمند به دانش «تحلیل سیاسی- همزمان رسانهای» میطلبد. عدم تسلط متخصصان اغلب سنتی حوزه روابط بینالملل، سیاست خارجی و دیپلماسی به دانش بازنماییهای نوین دیپلماسی رسانهای در بیشتر مواقع موجب میشود که سیاست به انتخاب استراتژیک «اعلامیشده» از کانال رسانههای کشورهای مقابل، به «سیاست واقعگرایانه» نهادهای سیاست خارجی آنها تعبیر شود. تحلیلهای سنتی این عرصه بهویژه متوجه محتوای درون متن «اعلامی» سیستمهای دیپلماتیک و بیانیه رسانهای ساخت حکومتهاست و نه پیگیری خطوط واقعی منافع و اهداف فرامتنی که به ساخت رسانهای این گفتمانها منجر شده است. این هم به نظر میرسد که نتیجه تفکر و بازتولید تحلیل سیاسی براساس پارادایمهای سنتی حوزه روابط بینالملل و سیاست خارجی باشد و نه درک واقعی از جهان مملو از گفتمانهای فراواقعی و بازنماییشده رسانهای. در سوی دیگر این طیف و در پایگاه رسانهها هم تعبیر و تبیینی اغلب غیرحرفهای از دیپلماسی رسانهای وجود دارد. تلاش و تمنای رسانهها در اتخاذ نقشی پویا و بازیگری مؤثر در عرصه دیپلماسی و سیاست خارجی کشورها همیشه آنقدر بالاست که آنها را به عرصه برخی سوءتفاهمات میکشاند. مواجهه متعهدانه با واقعیت «نهاد دیپلماسی رسانهای»، مستلزم پذیرش الزامات حرفهای در این عرصه از سوی نخبگان فعال فکری و اجرائی در نهاد رسانهها و در نهادهای دیپلماتیک و سیاست خارجی است.
با پذیرش این پیوست که پویایی تأثیرگذار فرایند دیپلماسی رسانهای، نیازمند ظهور و فعالیت نهادهای نوین «اندیشکده مبنا» و میانی، به منظور پشتیبانی استراتژیک از بازیگری رسانهای در عرصه دیپلماسی، سیاست خارجی و سیستم روابط بینالملل است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.