تبارشناسي «اعتدال و توسعه»
شرق: محمود واعظي، وزير ارتباطات دولت يازدهم، در صفحه اينستاگرام خود نوشت اعضاي دولت دخالتي در انتخابات هيئترئيسه مجلس نداشتند. چهارشنبه هفته جاري در حالي قرار است ترکيب هيئترئيسه مجلس براي سال دوم انتخاب شود که بعضي از نمايندگان به صراحت و تلويحا از دخالت برخي از وزراي دولت - که از اعضاي حزب اعتدال و توسعه هم هستند - در اين انتخابات گلايه كردهاند. عبدالکريم حسينزاده، از اعضاي فراکسيون اميد، دراينباره درحساب توييتر خود نوشته بود: «عهدشکنان فهرست اميد با نمايندگان جبهه پايداري بر سر ليست مشترک هيئترئيسه توافق کردند، برخي وزراي دولت هم در کنار عهدشکنان قرار گرفتهاند». محمود صادقي، ديگر عضو اين فراکسيون هم در حساب توييتر خود درباره اين دخالتها با ادبياتي هشدارگونه نوشت: «اگر برخي از وزرا دوباره در انتخاب هيئترئيسه مجلس مداخله کنند، سکوت نخواهم کرد. هشدار به برخي وزراي دولت، تکرار تعامل با فرصتطلبانِ عهدشکن در انتخاب هيئترئيسه مجلس، به مناسبات فراکسيون اميد با دولت دوازدهم آسيب ميزند». اما روز گذشته محمود واعظي در صفحه اينستاگرام خود شايعه دخالت دولت را در انتخاب هيئترئيسه مجلس تکذيب کرد. او نوشت: «اخبار نادرستي مبني بر دخالت برخي از اعضای دولت در انتخاب هيئترئيسه مجلس شوراي اسلامي در برخي شبکههاي اجتماعي مطرح شده که قويا تکذيب ميشود. انتخاب هيئترئيسه مجلس، حق نمايندگي است و دولت هيچ دخالتي در اين امر ندارد. به نظر ميرسد اينگونه شايعهها براي ايجاد اختلاف و برهمزدن رابطه خوب دولت و مجلس است و هدفي جز کاستن از شيريني انتخابات ندارد». اعتدال و توسعه چطور در مسير قدرت قرار گرفت اما حزب اعتدال و توسعه چگونه به يکي از احزاب قدرتمند کشور تبديل شد؟ حزبي که از سال 86 به گواه آرشيو خبرگزاريها و سايتها و آنچه در سايت حزب اعتدال و توسعه منعکس شده، تاکنون کنگرهاي را برگزار نکرده است. اعتدال و توسعه در کنار کارگزاران، ازجمله احزابي است که مرحوم هاشميرفسنجاني را پدر معنوي تأسيس آن ميدانند. فاطمه هاشميرفسنجاني هم ازجمله اعضاي هيئت مؤسس و نيز از اعضاي شوراي مرکزي اين حزب است. ترکيبي که به نظر ميرسد از سال 86؛ يعني برگزاري آخرين کنگره، تاکنون دست نخورده باشد. در کنگره سوم که شهريور سال 85 برگزار شد، مرحوم آيتالله هاشميرفسنجاني به عنوان سخنران حاضر شده بود. حزب هم با نظر مثبت آيتالله تأسيس شد. سيدحسين موسويان، از اعضاي هيئت مؤسس و نيز شوراي مرکزي، در مقالهاي که در اختيار المانيتور قرار داده بود، دراينباره چنين نوشته بود: «آيتالله رفسنجاني در اوايل رياستجمهوري خاتمي نسبت به روند روبهرشد نفاق هشدار داده بود. او به عنوان يکي از پايهگذاران جمهوري اسلامي هشدار داد اينگونه نزاعهاي سياسي داخلي در نهايت کليت نظام را به خطر مياندازد. رفسنجاني در عوض از سياستمداران همفکر در هر دو جناح خواست جنبش سياسي جديدي را تحت عنوان اعتدالگرايي يا ميانهروي در ايران تشکيل دهند. متعاقبا محمود واعظي، معاون وقت وزير خارجه، محمدباقر نوبخت، نماينده وقت مجلس، علي جنتي، معاون وقت وزير فرهنگ و من با آيتالله رفسنجاني ملاقات کرديم تا درباره کم و کيف تحقق اين ابتکار گفتوگو کنيم. در آن جلسه رفسنجاني به ما گفت: «حکومت يک جناح بر کشور، فاجعه بارخواهد بود؛ بنابراين معتدلان هر دو جناح اصلي بايد متحد شوند و توسعه اقتصادي و سياسي را گسترش دهند تا پايههاي جمهوري اسلامي تحکيم يابد». در همان جلسه، ما تصميم گرفتيم يک حزب جديد يعني «حزب اعتدال و توسعه» را پايهگذاري کنيم. بهترين گزينه براي رهبري اين حزب، بر اساس پيشنهاد آيتالله رفسنجاني، دکترحسن روحاني بود. در سال ۱۳۷۸ نطفه اين حزب و سپس کميته مرکزي آن به رهبري روحاني تشکيل شد». تأسيس در اسفند 78 حزب در اسفند سال 78 و با نظر تأييد آيتالله هاشمي تشکيل شد. ديداري كه موسويان به آن اشاره دارد، در پاييز آن سال انجام شده بود. در نهايت در آستانه برگزاري انتخابات مجلس ششم- اسفند 1378- اعتدال و توسعه رسما تشکيل و محمدباقر نوبخت به عنوان دبيرکل آن انتخاب شد. اعضاي هيئت مؤسس را اين چهرهها تشکيل ميدادند: محمدباقر نوبختحقيقي، محمود واعظيجزه، اکبر ترکان، محمدرضا نعمتزاده، مرتضي محمدخان، سيدحسين موسويان، محمدحسن تولايي، سيداحمد زرهاني، ابوالفضل اجارهدار، مجيد قاسمي، محمدجواد ايرواني، عليرضا شيخعطار، فاطمه هاشميبهرماني و زهرا پيشگاهيفرد. اگرچه حسن روحاني عضويت رسمي در حزب ندارد؛ اما در کنار آيتالله هاشميرفسنجاني پدر معنوي اعتدال و توسعه به شمار ميرود. همانطور که موسويان اشاره کرده بود، سايت حزب دراينباره مينويسد: «دکتر حسن روحاني از همان ابتداي تشکيل حزب در نقش رهبر، همراهي زيادي با بنيانگذاران آن داشت».
کاظم جلالي و حاجيبابايي اعضاي اولين شوراي مرکزي
اولين کنگره اين حزب در سال 82 برگزار شد و چهرههاي جالبي به شوراي مرکزي حزب راه يافتند؛ از آن جمله ميتوان به کاظم جلالي و حميدرضا حاجيبابايي اشاره کرد. حاجيبابايي از اعضاي کابينه احمدينژاد و الان از چهرههاي نزديک به جريان پايداري در مجلس است. از ديگر چهرهها ميتوان به مرتضي بانک، غلامعلي دهقان و مرحوم حميد رضاييقلعه و مرحوم علياکبر آقاييمغانجوقي (نماينده سلماس) اشاره کرد. کاظم جلالي و حميدرضا حاجيبابايي پس از کمتر از چهار سال از حزب کنارهگيري کردند. کاظم جلالي و حاجيبابايي همزمان با رويکارآمدن دولت احمدينژاد و انتقاداتي که حزب به مواضع احمدينژاد داشت، از عضويت خود استعفا دادند. اين استعفا همزمان بود با ثبتنام نامزدها براي انتخابات مجلس هشتم برابر با سال 86. آنها در بيانیهاي همقطارانشان را به خروج از مشي اعتدال و چرخش به سمت اصلاحطلبان متهم کردند و با اعلام استعفاي خود، راهشان را از اعتدال و توسعه جدا کردند. موسويان درباره تحرکات حزب در زمان رياستجمهوري خاتمي و احمدينژاد در همان مقاله المانيتور مينويسد: «درحاليکه قدرت سياسي در کشور بين اصلاحطلبان و محافظهکاران دچار شکاف شده بود، جمعي از اعتدالگرايان اين حزب را با هدف اعتدال سياسي و توسعه اقتصادي بنيانگذاري کرديم. در دوران رياستجمهوري خاتمي اين جريان سياسي جديد هنوز در دوران نونهالي بود و در دوران احمدينژاد با مشکلات زيادي روبهرو و اين مکتب فکري و کميته مرکزي آن منزويتر شدند؛ اما تحت مديريت دکتر روحاني، اين حزب استوار و ثابتقدم ماند». اولين فهرست و سرليستي هاشمي حزب همزمان با تأسيس، فهرستي را هم به سرليستي هاشميرفسنجاني براي مجلس ششم ارائه داد که مشترکات زيادي با فهرست جامعه روحانيت مبارز داشت. از اين فهرست نوبخت راهي مجلس شد و البته هاشميرفسنجاني نفر سيام شد و در نهايت هم انصراف داد. اعتدال و توسعه را بال راست هاشمي و کارگزاران را بال چپ آيتالله ميدانستند. اين تقسيمبندي هم عموما به دليل قرارگرفتن چهرهها و مواضع اين دو حزب مطرح شده بود. حزب و انتخاباتهاي رياستجمهوري حزب در انتخابات رياستجمهوري هشتم در قالب بيانيهاي از سيدمحمد خاتمي حمايت ميکند و در سال 84 از ابتدا از نامزدي هاشميرفسنجاني حمايت کرد و نوبخت سخنگوي ستاد انتخاباتي او شد. با وجود شکست هاشمي از احمدينژاد در سال 84 به گواه سايت اين حزب، جلسات شوراي مرکزي در اين سالها به طور مستمر برگزار شده است. حزب در سال 88 از ميرحسين موسوي اعلام حمايت کرد. موسويان درباره سال 88 چنين مينويسد: «آيتالله رفسنجاني براي انتخابات رياستجمهوري سال ۱۳۸۸ چهار گزينه ميانهرو پيشنهاد داد: علياکبر ناطقنوري، حسن روحاني، علياکبر ولايتي و علي لاريجاني. رهبران جريان اصلاحطلب يعني مهدي کروبي (رئيس سابق مجلس) و محمد خاتمي تصميم گرفتند از علياکبر ناطقنوري، چهره اصيل و معتدل اصولگرايان، حمايت کنند. آنها با ناطقنوري در منزل شخصياش ملاقات کردند و پيشنهاد دادند درصورتيکه کانديدا شود، آنها از کانديداتوري صرفنظر و از او حمايت خواهند کرد؛ اما تلاش براي انتقال فضاي سياسي به اعتدال در سال ۱۳۸۸ شکست خورد؛ چراکه ناطق نوري نسبت به اقبال يک نامزد معتدل براي پيروزي در انتخابات بدبين بود». فعاليتهاي حزب از سال 88 به محاق ميرود. حزب که به نظر ميرسد کار خود را فارغ از فعاليتهاي اصلاحطلبان ادامه داده است، در انتخاباتهاي مجلس هفتم و هشتم هم فهرست جداگانه ارائه داد؛ اما در انتخابات مجلس نهم همزمان با شرکتنکردن اصلاحطلبان از ارائه فهرست خودداري کرد. فعاليت مجدد از 91 حزب از سال 91 مجددا فعال شد و سخنگوي اين حزب از همان سال از نامزدي حسن روحاني در انتخابات سال 92 سخن گفت. حضور حسن روحاني که در انتخابات جدي شد، اعضاي اين حزب هم مسئوليتهاي کليدي در ستادهاي روحاني را بر عهده گرفتند و بعد هم در کابينه او جاي گرفتند. از نوبخت به عنوان سخنگو تا واعظي بهعنوان وزير ارتباطات، بانک در نهاد رياستجمهوري و اکبر ترکان در نقش مشاور اقتصادي. حزب درحالحاضر 30 عضو در شوراي مرکزي دارد که چهرههاي شاخص آن عبارتاند از: محمدباقر نوبختحقيقي، فاطمه هاشميبهرماني، اکبر ترکان، محمود واعظي، محمدرضا نعمتزاده، مرتضي بانک. چهرهاي اين حزب که در سالهاي گذشته از زمان تأسيس تا به امروز، دستکم حضور رسانهاي پررنگي نداشتهاند و البته در همه حوادث و رخدادهاي گذشته هم نامشان چندان بر سر زبانها نبوده است و اغراق نيست بگوييم که اگر کارگزاران دراينباره گوي سبقت را همواره از اعتدال و توسعه ربوده؛ اما با انتخاب روحاني براي رياستجمهوري، فرصت مغتنمي براي اين حزب نسبتا گمنام پيش آمد تا در مناصب کليدي و مهم کشور حضور پيداکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.