|

ميزان همكاري اعضا واقعا عجيب است

‌حال‌وهوای نشست 172 اوپک چگونه بود؟

نشست اخیر اوپک، بسیار متفاوت از نشست‌ نوامبر سال گذشته بود. علت این مسئله، هم به مذاکرات درون‌اوپکی‌ برای رسیدن به توافق و هم مذاکرات اوپکی‌ها با غیراوپکی‌ها برای دستیابی به فریز نفتی بود و این کار را سخت می‌کرد. در آن دوره جلسات طولانی برای رسیدن به این توافق برگزار شد، اما در نشست دیروز، بیشتر صحبت بر آن بود که توافق دوره قبل تمدید شود یا خیر که در نهایت توافق مطابق پیش‌بینی‌ها به انجام رسید. در نتیجه می‌توان گفت که حال‌وهوای این دوره بسیار مثبت‌تر از دوره قبل بود. البته برای هیئت ایرانی، به علت اینکه این نشست پس از انتخابات ریاست‌جمهوری بود، بیش از دیگر کشورها این مثبت‌بودن فضا ملموس بود. نتیجه این انتخابات و حضور گسترده مردم، اقتدار ایران را در بین کشورهای دیگر بالا برده بود که امری مشهود بود. درمجموع می‌توان گفت حال‌وهوای اوپک این دوره، مثل آب‌وهوای بهاری وین خوب بود. ‌با این اوصاف حاشیه خاصی نداشت؟ خیر، حضور وزیر نفت ایران گرچه در این دوره بسیار کوتاه بود و بیژن زنگنه بیشتر از 24 ساعت به دلیل مشغله کاری نتوانست بماند، اما در کنار نشست اصلی، مذاکراتی هم با شرکت‌هایی که مشتاق به همکاری با ایران بودند مانند توتال، گس‌پروم، شرکت‌های ایتالیایی، ترک و... انجام گرفت، هرچند بسیاری دیگر به دلیل فرصت اندک نتوانستند با زنگنه به مذاکره بنشینند. حتی می‌توان گفت در این دوره، مذاکرات حاشیه‌ای با ایران نسبت به دوره‌های قبل، بسیار چشمگیر بود. ‌ایران پیش‌تر تثبیت سقف تولید را نپذیرفته بود و بر بازگشت تولید به قبل از زمان تحریم تأکید داشت. آیا باز هم زنگنه آن شرط را مطرح کرده یا خیر؟ طبیعی بود که در نشست قبلی، ایران بخواهد به دوره پیش از تحریم‌ها برگردد، همان‌گونه که عراق پس از جنگ برای بازگشت در اوپک چنین رخصتی یافته بود. البته این نکته را نباید نادیده گرفت که می‌شد ایران ادعا کند توان تولید دارد و می‌تواند به دوره قبل برگردد، اما عملا نتواند چنین کند، خیلی می‌توانست مشکل‌آفرین باشد، اما کسانی که در صنعت نفت ایران هستند، شرایط را با وجود تحریم‌ها، برای افزایش تولید آماده نگه داشتند و این اتفاق سبب شد ایران بتواند فقط یک‌سال پس از تحریم‌ها، تقریبا به حد تولید قبل از تحریم برسد که موفقیت بزرگی برای ایران بود. به‌هرحال ایران توانست در طول مذاکرات نفس‌گیر این خواسته خود را به اعضای اوپک بقبولاند و آنها هم خواست ایران را بپذیرند. هرچند این مذاکرات به اوپک محدود نبود و قبل از برگزاری اوپک 171، چندین مذاکره در جلسات طولانی در سطوح کارشناسی و کارشناسی‌ارشد انجام شد که بسیار پیچیده و سخت بود. ‌اکنون تولید ایران چقدر است؟ صنعت نفت صنعت پیچیده‌ای است. هر سال کشورهای نفتی به دلایل طبیعی، افت تولید را دارند، در نتیجه بخشی از تولید‌های جدید برای جایگزین‌‌کردن افت طبیعی است. منابع ثانویه که مورد استناد اوپک هستند اعلام کرده‌اند تولید ایران اکنون در حدود سه‌‌‌ميليون و 750 هزار بشکه در روز است و ایران اعلام کرده در حدود سه‌‌‌ميليون و 860 هزاربشکه در روز تولید دارد. در نتیجه اختلاف چندانی بین این دو آمار وجود ندارد و ایران هم برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال می‌کند. هرچند میزان تولید ایران دیگر نمی‌تواند در همین سطح باقی بماند، مگر اینکه قراردادهای نفتی به ثمر بنشینند و کم‌کم ایران بتواند به برنامه‌ای که برای افزایش تولید در طول برنامه دارد دست یابد. آنچه کشورها را در اوپک مقتدر می‌کند، توان تولید هر کشور عضو است و بر اساس آن به هر کشور توجه می‌شود. این روند برای خارج از اوپک هم معنادار است. علت اینکه اکنون روسیه برای اوپک بسیار دارای اهمیت است، آن است که گرچه ذخایر این کشور از ایران کمتر است، اما تولید نفت آن نزدیک به 11 میلیون بشکه در روز است و پیرو آن، صادرات نفتی بالایی دارد و به همین نسبت هم توجه بیشتری به این کشور می‌شود. آن هم به‌خاطر آنکه توانسته توان تولید خود را بالا نگه دارد. به‌هرحال ایران برای افزایش توان تولید خود تلاش می‌کند، اما شک نکنید رقبای ایران؛ چه سیاسی و چه اقتصادی، به هر وسیله‌ای دست می‌زنند تا ایران نتواند برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال کند. سفر ترامپ و تهدیدهای ایران از سوی او هم همین است که سرمایه‌گذاران خارجی را از آمدن به ایران بترساند. تولیدکنندگان بزرگ نفت هم دوست ندارند ایران به آنچه در توان دارد دست پیدا کند. به‌هرحال باید تلاش کنیم صنعت نفت ایران که ملی‌ترین صنعت ایران محسوب می‌شود، بتواند نقش خود را ایفا کند و این درآمد، به وسیله‌ای برای توسعه‌ اقتصادی ایران تبدیل شود. این نکته را اضافه کنم که صرفا افزایش تولید نفت و درآمد حاصل از آن دارای اهمیت نیست. بسیار مهم است که درآمدهای حاصل از آن را چگونه بتوانیم مصرف کنیم. آیا این درآمد برای اداره زندگی روزمره مردم خرج می‌شود یا اینکه به سرمایه و ثروت روی زمین تبدیل می‌شود؟ ‌ ‌آیا در این نشست در تولید کشورهای دیگر تغییر ایجاد شد؟ من سال‌هاست اخبار اوپک را دنبال می‌کنم و مسئولیت نمایندگی ایران را چندین دوره، از زمان آقای آقازاده در اوپک داشتم و پنج سال، در دبیرخانه اوپک، در اداره تحقیق بازار نفت حضور داشتم. برهمین‌اساس به ضرس قاطع می‌گویم این رقم پایبندی به تعهد که نزدیک به صددرصد است، تاکنون در اوپک سابقه نداشته است. این میزان همکاری، واقعا عجیب است. یک زمانی 50 تا 60 درصد توافق در اوپک، رقمی بالا بود. از آن مهم‌تر همکاری اعضای غیراوپک است. در گذشته این آرزوی اوپک بود که اعضای غیراوپک به چنین تصمیم‌گیری‌هایی ملحق شوند، اما اکنون نه‌تنها ملحق شده‌اند، بلکه همکاری چشمگیری هم داشتند. به نظر می‌رسد چشم تولیدکنندگان نفت در جهان از سقوط فاجعه‌آمیز قیمت نفت در ژانویه سال 2016 و افت قیمت به زیر 30 دلار ترسیده و به این نتیجه رسیده‌اند که باید با هم همکاری کنند. به‌هرحال این اقدام، هم درآمد کشورها را کاهش می‌دهد و هم سرمایه‌گذاری را دچار افت می‌کند که می‌تواند منجر به افزایش بی‌سابقه نفت در دو سال آینده شود. در نتیجه این همکاری بی‌نظیر است و امیدوارم ادامه پیدا کند. ‌تصمیم روسیه و عربستان حدود یک هفته قبل از نشست اوپک مبنی‌بر تداوم فریز، چقدر روی تصمیم‌گیری اوپک تأثیرگذار بوده؟ آیا نمی‌توان گفت این دو کشور لیدری بازار نفت و اوپک را برعهده دارند؟

اینکه این دو کشور از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت اوپک و غیراوپک هستند، یک واقعیت است. این هم واقعیت است که این دو کشور صادرات بالایی هم دارند. این دو کشور همواره با هم مذاکره می‌کنند و هر دو به علت اهمیت نقش نفت در بودجه‌شان، به یک تفاهم می‌رسند. عنوان آن هرچه که باشد، باید دید نتایج آن برای کشورهای عضو و غیرعضو اوپک مثبت است یا نه؟ وقتی این نتایج مثبت است، هر عنوانی که داشته باشند، فرقی نمی‌کند. البته آنها هم تثبیت تولید را به‌عنوان توافق مطرح نکردند، چراکه اگر چنین بود مذاکرات در نشست اخیر اوپک، بی‌فایده بود. مذاکرات انجام شد و با وجود نظرات متفاوت که روی شش ماه، 9 ماه یا یک سال و حتی بیشتر تأکید داشتند، در نهایت ادامه مسیر تا 9 ماه آینده مورد پذیرش قرار گرفت.

‌فکر می‌کنید این توافق در 9 ماه آینده، پایدار بماند؟ اگر شش ماه گذشته را مبنا قرار دهیم که در تاریخ اوپک و همکاری‌ با غیراوپک بی‌نظیر بوده، شرایط خوبی در انتظار ما خواهد بود، اما باید بدانیم که بازار نفت بازاری یک‌بُعدی نیست. اوپک، توافق با غیراوپک تنها یک بخش است و عناصر دیگری مانند مسائل سیاسی و ژئوپلیتیک، وضعیت اقتصادی جهان، میزان تقاضا و سرعت کاهش مازاد عرضه نفت در بازارهای جهانی و... هم در این راستا مؤثر هستند، اما از آنجا که تصمیم گرفته سی‌ام ماه نوامبر، حدود شش ماه آینده، دوباره نشستی با حضور اعضای اوپک و غیراوپک داشته باشد، این فرصت به وجود می‌آید که اگر نیازی وجود داشت تا تغییر یا اصلاحی در این تصمیم ایجاد شود، چنین اتفاقی رخ دهد. اوپک هم سال‌های طولانی است که قیمت موردعلاقه خود را اعلام نمی‌کند و این اعضا هستند که قیمت موردعلاقه خود را اعلام می‌کنند که ارتباطی به سازمان اوپک ندارد. ‌پیش‌بینی شما از قیمت نفت پس از این توافق چیست؟ خیلی از کارشناسان می‌گویند اگر این توافق ادامه داشته باشد، اگر مسائل ژئوپلیتیک اتفاق نیفتند، اگر اقتصاد جهان به همین ترتیب ادامه پیدا کند و بسیاری از شروط دیگر، قیمت نفت جهانی در حدود 55 تا 60 دلار خواهد بود. نگاه به این مسئله هم مهم است که کشورها بودجه‌های خود را با چه قیمت نفتی پیش‌بینی می‌کنند یا اینکه شرکت‌های نفتی بزرگ، چه قیمت‌هایی را برای سرمایه‌گذاری‌های خود در نظر می‌گیرند. به هر صورت به‌خاطر پیچیده‌بودن بازار نفت، هیچ‌کس نمی‌تواند صددرصد قیمتی را برای چند ماه آینده پیش‌بینی کند. ‌پیش‌بینی‌ها در مورد تقاضا برای نفت چیست؟ آیا این احتمال وجود دارد که تقاضای نفت بالا برود؟ مؤسساتی در دنیا هستند که تقاضا را، هم برای سالی که در آن قرار داریم و هم برای سال‌های آتی پیش‌بینی می‌کنند. افزایش تقاضا در سال 2016 طبق گزارش‌های اوپک، یک‌‌میلیون‌و 400 هزار بشکه بوده و برای سال کنونی، افزایش تقاضا حدود یک‌‌میلیون‌و 300 هزار بشکه پیش‌بینی شده است. تفاوت زیادی نیست، اما روند کاهشی داشته. به‌هرحال پیش‌بینی می‌شود این روند کماکان ادامه داشته باشد، هرچند امیدواریم شرایط اقتصادی جهان به‌نحوی پیش ‌برود که تقاضا برای نفت بالا برود. ‌آيا نمايندگان كمپاني‌هاي آمريكا و شيل‌اويل‌ها در حاشيه اين مذاكرات حضور داشتند و نسبت به نتيجه اوپك واكنشي از خود نشان دادند؟ شرايط توليد نفت آمريكا با باقي جهان متفاوت است. كمپاني‌هايي كه در بخش توليد نفت شيل حضور دارند، هيچ انسجامي با هم ندارند و اصول روابط‌شان بر رقابت با يكديگر است. درحالي‌كه نقش كشورها در غيراوپكي‌هايي مانند روسيه، عمان و جمهوري آذربايجان پررنگ است؛ در نتيجه مي‌توانند در حاشيه نشست‌ها حضور داشته باشند تا از نتايج اوپك آگاه شوند و تصميم بگيرند در مذاكرات شركت كنند يا نه. اين شرايط براي شركت‌هاي نفتي شيل‌اويل برقرار نيست. آناليست‌ها هم در اين نشست‌ها حضور پيدا مي‌كنند اما اينكه به‌عنوان سازمان يا توليدكننده از طرف شيل‌اويل‌ها در اين نشست حضور پيدا كنند، چنين نيست. البته فراموش نكنيم در دهه‌هاي اول توليد نفت، سازماني وجود داشت كه شيل‌اويل‌ها را نمايندگي کند و می‌توانست قيمت نفت را يكباره بالا و پايين ببرد. اوپك پس از پيدايش، چنين مديريت توليدي را از اين سازمان آموخت. طبيعي است اكنون شيل‌اويل‌ها هم مسائل اوپك را دنبال مي‌كنند، زيرا نتيجه اوپك در تصميم‌گيري آنها اثرگذار خواهد بود. ‌يعني تا الان واكنشي نداشته‌‌اند؟ به هر حال آنها يك مجموعه نيستند و سخنگويي ندارند و هنوز صدايي از جانب آنها شنيده نشده است. ‌علت افت قيمت‌ها پس از نشست اوپك چه بود؟ قيمت‌ها فقط به تصميم اوپك وابسته نيست. بخش بزرگي از بازار نفت به معاملات روي كاغذ بستگي دارد. عده زيادي از فعالان، در آن معاملات كاغذي پوزيشن دارند، يا خريدارند يا فروشنده. آنها مي‌توانند با خبرها بازي كنند. مي‌گويند معلوم بود اين توافق صورت مي‌گيرد و اين باعث مي‌شود قيمت‌ها كاهش پيدا كند. وقتي اين قيمت كاهش پيدا مي‌كند، تازه خريداران جديدي پيدا مي‌شوند. عده ديگري هم كه در قيمت پايين نفت منافع دارند، با اخبار بازي مي‌كنند. اما در هر حال عوامل اساسي بازار نفت، در بلندمدت اثر خود را خواهد گذاشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.