شيل اويلها با 45 دلار هم سود آورند
شما سالها است که فضای حاکم بر تصمیمگیریهای حوزه نفت و گاز را از نزدیک مانیتور میکنید؛ براساساین فضای کلی حاکم بر نشست اوپک را چگونه دیدید؟
به نظر میرسد تقریبا یکی، دو هفته پیش از كنفرانس ماه می 2017 وزرای اوپک نتیجه آن تعیین شده بود؛ یعنی تداوم توافق 30 نوامبر سال پيش که سپس در دهم دسامبر با توافقی که با 11 كشور تولیدکننده غير اوپك انجام و تقویت شد. مقامهای مرتبط کشورهای عضو که در مورد کنفرانس اظهار نظر کرده بودند، از جمله وزیر نفت ایران، حمایت خود از تمدید توافق را اعلام کرده بودند. همين اتفاق هم رخ داد. اگر به خاطر داشته باشید، حدود یک هفته پیش در حاشیه کنفرانس چین (ابتکار جاده و کمربند) وزرای نفت عربستان و انرژی روسیه بیانیه مشترکی دادند و در آن از تمدید قرارداد سال گذشته حمایت کردند. در آن بیانیه اظهار نظر شده بود که توافق سال گذشته 9 ماه ديگر تمديد شود. پس از آن هم اظهار نظرهايي كه وزراي كشورهاي مهم اوپك مانند ايران، عراق، كويت، ونزوئلا و... داشتند همه نشان ميداد كه اين کشورها نیز با تمدید موافقاند. بيشتر تحليلگران بازار نفت هم معتقد بودند كه اين توافق تمديد ميشود كه همين اتفاق هم رخ داد. البته بحثهایی بود که آيا توافق تا پايان سال تمديد شود يا براي يك سال يا 9 ماه آینده یعنی از جولای تا مارس سال آینده که این مورد اخیر در کنفرانس به تصویب رسید. ضرورت تمدید توافق سال قبل اين بود كه هدف اصلي آن توافق هنوز به دست نیامده است. هدف اصلي توافق سال آن بود که مازاد انبارهاي نفتي تجاري جهان را حذف کنند و سطح انبارها را به متوسط سطح انبارهای تجاری در سالهاي پيش كاهش دهند. اما اين اتفاق رخ نداد و بررسيهايي كه اكنون از بازار انجام و منتشر شده نشان ميدهد كه سطح اين انبارها هنوز حدود 250 تا 270 ميليون بشكه بالاتر از سطح پنج سال گذشته است. به همين دليل اينها تصميم گرفتند كه توافق سال پيش را تمديد كنند. نکتهای که دراینمیان عجیب بوده و حتی وزیر نفت هم گفته که از این موضوع «شگفتزده» شد، این بوده که پس از آنکه این تصمیم گرفته میشود، قیمت نفت جهان افت میکند. چرا این اتفاق رخ میدهد؟ البته به احتمال زیاد این کاهش موقت باشد؛ قیمتها تا دو روز پیش از کنفرانس در حال افزایش بود. این پرسش مطرح میشد که آیا اعضای اوپک باز هم میزان کاهش را افزایش میدهند یا خیر؟ به این معنا که برخی پیشنهاد دادند از آنجا که همچنان با مازاد عرضه نفت مواجه هستیم (هماکنون حدود 500 هزار بشکه مازاد عرضه نفت در بازار وجود دارد) ممکن است اوپك و غيراوپك در کنفرانس تصميم بگيرند كه مقدار كاهش را افزايش دهند؛ یعنی کاهش یکمیلیونو 200 هزار بشکهای را افزایش دهند؛ اما زماني كه تصميم بر تمديد 9 ماهه توافق سال قبل گذاشته شد با توجه به مازاد کنونی نفت در بازار قیمتها اندکی کاهش یافت که البته به تدریج به روند قبلی بازگشت؛ گزارشها نشان میدهد که تقاضا برای نفت اوپك کمتر از میزان برآوردشده است زیرا از یک سو تولید نفت در آمریکا، برزیل، دریای شمال و کانادا افزایش یافته است و هم تقاضا در كشورهايي چون آلمان، آمريكا و تركيه و هندوستان كمتر از مقداري بود كه پيشبيني شده بود. اينها باعث شد بازار به این نتیجه برسد که تمدید توافق سال قبل توسط اوپک و غیراوپک به تنهایی قادر نیست مازاد عرضه را از بازار حذف کند. اما باید توجه کرد توافق بر سر کاهش بیشتر تولید توسط کشورهای اوپک و غیراوپک هم به سادگی نیست و زمینهسازی زیادی لازم دارد. شاید اگر مازاد عرضه نفت ادامه یافت در کنفرانس آینده اوپک در این مورد بحث و تصمیمگیری شود. ایران پیش از اینها فریز را نمیپذیرفت و بیان میکرد که باید به تولید پیش از زمان تحریمها یعنی حدود چهارونیم میلیون بشکه در روز دست پیدا کنیم. آيا آقاي زنگنه اين را بازهم در نشست مطرح كرده بود يا نه ؟ ایران پیشازاین هرگز برای شرکت در فریز رقم چهارونیم میلیون بشکه را اعلام نکرده بود، بلکه گفته بود ما باید به ظرفیتهای پیش از تحریم بازگردیم. شرایط قبل از تحریم هم صرفا مقدار تولید نبود بلکه نسبت تولید ایران به کل بازار یا تولید اوپک و نسبت به تولید کشورهای دیگر مانند عربستان و حتی عراق را هم میتوانستیم در نظر بگیریم. براي شركت در فريز رقم چهارونيم ميليون بشكه را اعلام نكرده بود. درباره توافق سال قبل اوپک که ایران آن را پذیرفت، به این صورت بود که در آن زمان ایران حدود 3.7 میلیون بشکه نفت تولید میکرد. اوپک به توافق رسیده بود که هر کشور تولید خود را نسبت به سقف تولید اکتبر سال 2016 4.5 درصد کاهش دهد. اما ایران این را نپذیرفت و فقط قبول کرد که سهمیه ایران نسبت به اوج تولید کشور در سالهای قبل محاسبه شود. اوج تولید ایران در سالهای قبل از تحریم بر اساس منابع ثانویه نزدیک. چهار میلیون بشکه گزارش شده بود و در نتیجه قرار شد ایران تا 3.8 میلیون بشکه در روز بتواند تولید کند که حدود صد هزار بشکه بیشتر از تولید واقعی کشور در آن زمان بود. تاكنون شرايط به گونهاي پيش رفته كه امروز توليد ايران در سطح چهار ميليون و 800 هزار بشكه است. خب؛ بااینحساب به گمان شما ایران فریزهای احتمالی بعدی را رد میکند یا خیر؟ ایران اکنون به همان شرایط پیش از تحریمها نزدیک میشود؛ اگر بتوانیم در شش ماه آینده ظرفیت تولید خود را افزایش دهیم، و به بیش از اوج تولید سالهای گذشته برسیم، بالطبع میتوانیم مذاکره کرده و سقف تولید خود را بالا ببریم. هرچند موضوع سادهای نخواهد بود. البته اگر تقاضای جهانی اينجاست كه ممكن است تا زماني اصلا نفت بالاتر رفته و عرضه غیراوپک محدود شود، بالطبع پذیرش افزایش سقف تولید ما هم آسانتر خواهد بود. پرسش ديگر درباره توافقي است كه در همين نشست بين اعضا رخ داد. شما گمان ميكنيد با تصميمي كه گرفته شد، در ماههاي آينده قيمت جهاني نفت به چه شكلي خواهد بود؟ در واقع برايند شما از بهاي نفت چيست؟ به نظر ميرسد كه قيمت نفت تقريبا حول قیمتهایی تا حدودی تثبيت شود. در واقع بعيد است كه قيمت در ماههای بعد زیاد از قیمتهای فعلی فاصله بگیرد. همانطور که گفته شد، هماکنون توليد نفت شیل آمريكا بسيار انعطافپذير است و از فصل چهارم سال میلادی قبل در حال افزایش است بهطوریکه به اوج تولید خود در تابستان سال قبل نزدیک میشود. پرسش ديگر درباره توافقي است كه در همين نشست بين اعضا رخ داد. شما گمان ميكنيد با تصميمي كه گرفته شد، در ماههاي آينده قيمت جهاني نفت به چه شكلي خواهد بود؟ در واقع برايند شما از بهاي نفت چيست؟ به نظر ميرسد كه قيمت نفت تقريبا حول قیمتهایی تا حدودی تثبيت شود. در واقع بعيد است كه قيمت در ماههای بعد از قیمتهای فعلی زیاد فاصله بگیرد. همانطور که گفته شد، هماکنون توليد نفت شیل آمريكا بسيار انعطافپذير است و از فصل چهارم سال میلادی قبل در حال افزایش است بهطوریکه به اوج تولید خود در تابستان سال قبل نزدیک میشود. اين هم نشان ميدهد كه در 45 دلار هم بخش بزرگي از توليد نفت غيرمتعارف آمريكا، سودآور است. از عوامل مؤثر بر رشد تولید آمریکا امکان صادرات نفت خام از آمريكا كه پيشتر به دليل واردات زياد آن کشور غيرقانوني بود؛ اما اكنون آزاد شده است؛ بنابراين شركتهاي بسياري در آمريكا ميتوانند نفت توليد كنند و حتي اگر مشتري بهتري در خارج از آمریکا داشته باشند، صادر هم كنند؛ بنابراين چون توليد آمريكا و كشورهاي ديگر مانند برزيل (كه توليد آن کشور از آبهاي عميق 200 هزار بشكه و تولید سوخت زیستی حدود 135 هزار بشکه افزایش یافته است) توليدشان را افزايش دادهاند، نشان ميدهد كه ممكن است انبارهاي نفت در سطحي كه اوپك ميخواهد كاهش پيدا نكند؛ از سوي ديگر هم بعيد است كه تقاضا برای نفت افزایش پیشبینینشدهای داشته باشد. در واقع تقاضا در ماههای اخیر در آمریکا، آلمان، هند و برخی از کشورهای دیگر کمتر از میزان مورد انتظار افزایش یافته است. اينها نشان ميدهد كه تا چند ماه آينده و كنفرانس آخر نوامبر فرصت مناسبي است كه اوپك به بازار نظر بيفكند كه آيا بازار به تعادل بازميگردد يا خير. تا آن زمان بعيد است كه قيمتها از قميتهاي فعلي فاصله چنداني بگيرد كه بين 45 تا 50 دلار در نوسان است. باید توجه کرد که هزينه توليد نفتهاي غيرمتعارف پايين آمده است و بنابراين اين خودش فشاري است كه به قيمت ميآيد. پيشتر گفته ميشد كه اگر قيمت پايينتر از 60 دلار باشد، آنها قادر به توليد نيستند؛ اما حالا روشن شده كه آنها هزينههايشان را پايين آوردهاند؛ تكنولوژيشان را بهتر كردهاند؛ فناوريشان را بهبود بخشيدهاند؛ بازارهايشان را گسترش دادهاند و بازارهاي مالي آمريكا هم حالا مايلاند كه در این فعالیتها سرمايهگذاري كنند؛ يعني مجموعهاي از عوامل دست به دست هم داده تا كمك كند كه در قيمتهاي پايينتر از 45 دلار هم سرمايهگذاري بر شيلاويلها سود داشته باشد؛ بنابراين بعيد است كه قيمتها از ارقام بين 45 تا 50 دلار فاصله بگيرد. حتي در سال آينده. چون بيشتر اين سازمانها مانند اوپك و سازمان بینالمللی انرژی... پيشبيني ميكنند كه تعادل بازار شايد در اواسط سال آينده محقق شود، قيمتها كمكم به سطح 50 تا 55 دلار برسد؛ اما فعلا و امسال تا نخستين ماههاي سال آينده ميلادي بعيد است كه عوامل بنیادی نفت تغیر زیادی کرده و قیمتها به طور معنیداری از سطح فعلی فاصله بگیرند. شما به نفتهاي غيرمتعارف اشاره كرديد؛ پرسش من اين است كه واكنش آنها به تصميم جديد و كنفرانس جديد چیست؟ آنها يكي، دو شركت نيستند؛ دهها و بلكه صدها شركت كوچككوچك، متوسط و بزرگاند که در حال تولید نفت خام در آمریکا هستند. اينها دائما در حال رقابت با خودشان و جهان هستند تا هزينهها را پايين بياورند تا سود ببرند. اگر يك يا دو دلار بين هزينه تمامشده و سودشان فاصله باشد، باز هم توليد ميكنند؛ چراكه اينها شركتهايي هستند كه هزينههايشان خيلي پايين است؛ بنابراين اگر اوپك تصميم بگيرد كه اين قرارش را تمديد كند، تولید براي برخي از اين شركتها سودآور خواهد بود و طبعا توليدشان را افزايش میدهند؛ تا جايي كه قيمتها مانند سال پيش به قدري پايين بيايد كه ديگر توليد براي آنها صرف نكند؛ بنابراين آنها شركتهاي خصوصي هستند و با همه قوا تلاش ميكنند توليدشان را افزايش دهند تا اينكه منفعت ببرند؛ این با تصمیمات شرکتهای دولتی در کشورهای اوپک و برخی دیگر از کشورها متفاوت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.