تحلیل یک موقعیت ناگزیر!
مهرداد حجتی: زمانی که خبر حمایت یک خواننده رپ از کاندیدای اصولگرا در رسانهها منتشر شد، کمتر کسی میتوانست آن را باور کند! اما با انتشار عکس و ویدئوی آن دیدار، دیگر هیچ تردیدی باقی نماند که آن خبر حقیقت دارد. بهراستی چرا خبر تا این حد بهتآور به نظر میرسید؟ برای بررسی آن باید به سال 57 بازگردیم؛ به همان سال که گروهی از انقلابیون بر آن شدند تا با بخش عمدهای از هنرمندان فعال پیش از انقلاب به شکل قهری رفتار کنند. این گروه از انقلابیون که عمدتا از لایههای سنتی جامعه بودند، تا وقوع انقلاب با هر نوع هنر پرمخاطبی - بهاستثنای خوشنویسی - قهر بودند. همین سبب بسیاری از نگرانیها در میان هنرمندان شده بود که آیا در صورت برسرکارآمدن چنین گروهی هنر تعطیل خواهد شد؟ پس آینده آنها چه خواهد شد؟ آیا آنها میتوانند به فعالیتشان ادامه دهند؟ این نگرانی ادامه داشت تا آن روز تاریخی که رهبر انقلاب، در بدو ورود در بهشت زهرا تکلیف سینما را یکسره کرد. او گفت: «ما با سینما مخالف نیستیم. با فساد مخالفیم». رهبر انقلاب تکلیف سینما را روشن کرده بود. حالا سینماگران با خیال آسوده میتوانستند به کار خود ادامه دهند، فقط به این شرط که مراقب مفسده باشند، اما در آن زمان تعبیری که از این سخنان شد این بود که امام خمینی با هنر مخالف نیست با صورتی از هنر مخالف است که مفسدهانگیز است. در آن میان اما موسیقیدانان و خوانندگان هنوز تکلیفشان روشن نبود. انقلابیون فقط گونهای از موسیقی را میپسندیدند که بیشتر به مارش نظامی شبیه بود. هرچند «سرودهای انقلابی» هم مورد توجه بود؛ البته بیشتر ازآنرو که مخاطبان گسترده داشت. گونههای دیگر موسیقی به محاق رفته بود و چندان مجال بروز نداشت. همان گروه از انقلابیون به گونههای دیگر موسیقی، بهمثابه «مطرب» نگاه میکردند و آن را برای جامعه مضر میدانستند. گروه پرشماری از خانواده موسیقی بهناچار خانهنشین شدند و دست از کار کشیدند. پس از پیروزی در 22 بهمن، انقلابیون رادیو و تلویزیون ملی ایران - نام سازمان تا آن زمان - را در دست گرفتند. آنچه در آرشیو مانده بود همه از تولیدات پیش از انقلاب بود. بهناچار انقلابیون دستبهکار شدند تا آنتن را با تولیدات تازه پر کنند. گونهای تازه از موسیقی متولد شد؛ موسیقی نوظهوری که نه پاپ بود و نه سنتی. الگویش هم شد سرودی که امام خمینی تأیید کرده بود. سرود «شهید مطهر» از ساختههای احمدعلی راغب با صدای خوانندهای نوظهور به نام «گلریز»! او برادر یکی از معروفترین خوانندگان موسیقی سنتی ایران بود که پس از انقلاب - به دلیل حضور پررنگش در تلویزیون پیش از انقلاب - غیرمجاز اعلام شده بود. گلریز برادر کوچک اکبر گلپایگانی معروف به «گلپا» بود! حالا کمکم میشد گفت که تکلیف موسیقی هم مثل سینما روشن شده بود، چراکه رهبر پرنفوذ انقلاب در دو اظهارنظر، دو اثر را از دو هنر پرنفوذ برگزیده بود؛ فیلم «گاو» ساخته داریوش مهرجویی بر اساس کتاب «عزاداران بیل» نوشته غلامحسین ساعدی برای سینما و سرود «شهید مطهر» ساخته احمدعلی راغب بر اساس شعری از حمید سبزواری و خوانندگی «گلریز» برای موسیقی! اما همانطور که سینما از نوگرایی بازنماند، موسیقی هم از نوگرایی بازنماند. هرچند سینما دست بازتری برای تحول داشت. سالها گذشت و موسیقی زیرزمینی بیتوجه به موسیقی رسمی صداوسیما به کار خود ادامه داد تا «دوم خرداد 76». در دوم خرداد 76 بهیکباره در همه حوزهها ولولهاي پدید آمد. همهچیز دستخوش تغییر شد از جمله موسیقی. حالا بسیاری که تا پیش از دوم خرداد مجال بروز و ظهور نیافته بودند، این امکان را یافته بودند که استعداد خود را به صحنه بیاورند. گونههای مختلف موسیقی مجال طرحشدن یافتند، اما در همان سالهای استقرار دولت اصلاحات - پس از دوم خرداد 76 - همان گروه انقلابیون سنتگرا که سالها با موسیقی کنار نیامده بودند، از آزادی پدیدآمده برآشفتند و فریاد مخالفت برآوردند. در نهایت رئيسجمهور را وادار به تغییر وزیر ارشاد کردند! این گروه کمشمار اما پرفشار، هیچگاه در طول این 38 سال نتوانسته با موسیقی کنار بیاید. آنها همواره نگران مفسدهای هستند که ممکن است از درون این هنر بیرون بیاید! ازهمینرو از موسیقی تابویی ساختهاند که عبور از آن را برای هر مسئولی پرهزینه میکند، اما غافل از روزی که خودشان به آن نیاز پیدا خواهند کرد! تابویی که در طول سالها با دستهای خود ساخته بودند را باید پیش چشمان هزاران هوادار میشکستند! بیتوجه به این وجه ماجرا که این اتفاق - عکس یادگاری کاندیدای اصولگرا با خواننده جنجالی رپ - نه از سر جبران رفتار گذشته که بیشتر برای چنگزدن به یک موقعیت تازه بوده است؛ اتفاقی که قرار نیست در رفتار همان انقلابیون سنتگرا با موسیقی تغییری پدید آورد. اهل موسیقی این نکته را به ظرافت دریافتهاند که عکس یادگاری یک روحانی بلندپایه با یک خواننده جنجالی رپ به معنای آشتی همفکران ایشان با موسیقی نیست. آنها همچنین دریافتهاند، آن عکس و آن دیدار قرار بوده فقط یک کارکرد داشته باشد؛ کارکردی انتخاباتی برای جذب رأی بیشتر! آیا این خواسته محقق شد؟!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.