|

رئيس‌جمهوري آمريكا در ادامه نخستين سفر خارجي خود وارد اسرائيل شد

سرابي به‌نام «صلح»

«دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در دومین ایستگاه از اولین سفر خارجی‌اش، روز گذشته ریاض را به مقصد تل‌آويو ترک کرد و در فرودگاه «بن گوریون» مورد استقبال «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل قرار گرفت. ترامپ در بدو ورود به اسرائیل، درخصوص امکان برقراری صلح و امنیت در منطقه خاورمیانه، چنین گفت: «پیشِ‌روی ما فرصتی نادر برای برقراری امنيت، ثبات و صلح در این منطقه و همچنین غلبه بر تروریسم و ایجاد آینده‌ای مملو از سعادت، هارمونی و صلح وجود دارد، ولی این مسئله تنها با همکاری یکدیگر به دست خواهد آمد. راه دیگری وجود ندارد». ترامپ پیش‌تر مدعی شده بود رسیدن به یک توافق پایدار میان دو طرف اسرائیلی و فلسطینی که رؤسای‌جمهور پیش از او در انجام آن ناکام بوده‌اند، خیلی راحت‌تر از آن چیزی است که انتظار می‌رود. این سخنان ترامپ در حالی عنوان می‌شود که او از سفرش به ریاض برای تقویت روابط خود با کشورهای اسلامی و عقد قراردادهای فروش تسلیحات نظامی، از جمله قراردادی 110‌میلیارد‌دلاری با عربستان بهره گرفت. پرواز مستقيم از رياض به تل‌آويو علاوه‌بر‌این، گفته می‌شود پروازی که ترامپ و همسرش ملانیا را در فرودگاه گوریون پیاده کرد، اولین پروازی است که از مقصد ریاض به تل‌آويو و میان دو کشور بوده که هیچ روابط دیپلماتیکی نداشته‌اند. از نظر برخی مفسران، این می‌تواند معنای نمادین داشته باشد. معنای نمادین این سفر زمانی پررنگ‌تر می‌شود که بدانیم خبرنگاران کاخ سفید که در پروازی جداگانه از ریاض عازم اسرائیل بودند، قبل از ورود به آسمان اسرائیل، در قبرس توقف داشتند. جالب آنکه نتانیاهو نیز ابراز امیدواری کرده او نیز بتواند روزی در پروازی مستقیم عازم عربستان شود. اولین تور خارجی سفرهای ترامپ، در حالی انجام می‌گیرد که او در داخل کشور اوضاع نابسامانی را بر سر رسوایی اخراج «جیمز کومی»، رئیس «اف‌بی‌آی» سپری می‌کند. ترامپ بعد از ریاض و تل‌آويو، برای دیدار با رهبر مسیحیان جهان عازم واتیکان خواهد شد و بعد از آن برای شرکت در نشستی با اعضاي ناتو به بروکسل سفر خواهد کرد. پایان بخش اولین تور سفرهای خارجی ترامپ نیز سیسیل خواهد بود که در آنجا با کشورهای عضو گروه 20 دیدار خواهد کرد. نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی نیز در مراسم استقبال از ترامپ در فرودگاه، ضمن تأکید بر خواست‌های سیاسی و امنیتی رژيم اسرائیل، از جمله به‌رسمیت شناخته‌شدن اسرائیل به عنوان دولتي یهودی از سوی فلسطینی‌ها، عنوان کرد دولت او و ترامپ در تعهد به صلح اتفاق نظر دارند. ترامپ پیش‌تر وعده داده بود که با تمام توان برای برقراری صلح میان اسرائیل و فلسطین تلاش کند، اما درخصوص چگونگی ازسرگیری مذاکرات صلح که در سال 2014 به بن‌بست رسید، جزئیاتی ارائه نداده است. در همین رابطه، «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه ایالات متحده، در مسیر عزیمت از فرودگاه به تل‌آويو اعلام کرد هرگونه دیدار سه‌جانبه میان ترامپ، نتانیاهو و «محمود عباس»، رئیس تشکیلات خودگران فلسطین، به زمانی دیگری موکول خواهد شد. اولین توقفگاه ترامپ در اسرائیل، اورشلیم بود که در آنجا دیداری را با روون ریولین برگزار کرد. در بیانيه‌ای که بعد از این دیدار منتشر شد، ترامپ با اشاره به دیدار روز گذشته خود با رهبران کشورهای عربی و اسلامی، بر این مسئله تأکید کرد که کشورهای عربی با اسرائیل بر سر مبارزه با اسرائیل و مقابله با تهدید ایران اشتراک نظر دارند. بااین‌حال، این اظهارات و وعده‌ها بدون شک او را از زیر بار انتقادات مقامات اسرائیلی درخصوص قرارداد 110‌میلیارد‌دلاری فروش تسلیحات به عربستان و همچنین افشای اطلاعات محرمانه اسرائیلی‌ها برای مقامات اسرائيلی خلاص نخواهد کرد. رکس تیلرسون در این رابطه با اشاره به اینکه دولت ایالات متحده می‌تواند درخصوص افشای این اطلاعات شفاف‌سازی کند، گفت: «فکر نمی‌کنم جایی برای عذرخواهی وجود داشته باشد». تیلرسون همچنین با تاریخی‌خواندن این سفر عنوان کرد اگر دو طرف به تعهدات‌شان پایبند باشند، دولت آمریکا می‌تواند نقش فعال‌تری را در روند برقراری صلح ایفا کند. او روز دوشنبه، از دو مکان مقدس، یعنی دیوار غربی و کلیسای مقبره مقدس در اورشلیم دیدار کرد و روز سه‌شنبه نیز به بیت‌اللحم در کرانه باختری سفر خواهد کرد. از دیگر سو، درحالی‌که اسرائیلی‌ها از ریاست‌جمهوری ترامپ استقبال کردند، ولی مواضع او در قبال شهرک‌سازی تا حدی امید آنها به ترامپ را کم‌رنگ کرد. در مقابل، فلسطینی‌ها که با بیم و هراس ناظر به‌قدرت‌رسیدن ترامپ بودند، از روی باز ترامپ در دیدار با «محمود عباس» رئيس تشكيلات خودگردان در واشنگتن شگفت‌زده شدند. وقتی محمود عباس اوایل ماه جاری با ترامپ در واشنگتن دیدار کرد، او صراحتا از تأيید تعهد دولتش به راه‌حل دو‌ دولتي، اسرائیلی- فلسطینی که همواره مورد حمایت ایالات متحده بوده، امتناع کرد. عباس در اظهارات اخیرش همواره خواستار خودمختاری فلسطینی‌ها شده است. از دیگر سو، ترامپ نیز در مقابل مسئله انتقال سفارت آمریکا از تل‌آويو به اورشلیم که خواسته اسرائیل بوده، با احتیاط عمل بیشتری رفتار می‌کند و به نظر نمی‌رسد این اتفاق در این سفر عملی شود. هم‌زمان با سفر ترامپ به اسرائیل، یک مقام اسرائیلی از موافقت کابینه نتانیاهو با انجام ساخت‌وساز از سوی فلسطینی‌ها در منطقه کرانه خاوری خبر داد؛ منطقه‌ای که تا پیش از این، ساخت‌وساز برای فلسطینی‌ها در آن ممنوع بوده است. با‌این‌حال تا زمانی که مسئله بيت‌المقدس که تعدادی از مناطق مذهبی مهم یهودیت، ازجمله دیوار غربی را در خود جای داده، حل نشود، به نظر نمی‌رسد پیشرفت چندانی در مناقشه اسرائیلی- فلسطینی حاصل شود. درحالی‌که رژیم اشغالگر قدس کل شهر را پایتخت خود می‌داند، جامعه جهانی بر این باور است که سرنوشت این منطقه باید از طریق مذاکره تعیین شود. بيانيه پاياني اعراب در بیانیه پایانی اجلاس سران عربی، اسلامی و آمریکایی در ریاض که با حضور ۵۵ کشور اسلامی برگزار شد، از تأسیس مرکز جهانی مبارزه با ایده افراط‌گرایی که مقر آن در ریاض است، استقبال و بر آمادگی این کشورها برای تأمین ۳۴ هزار نیرو از کشورهای اسلامی به عنوان نیروهای حامی عملیات علیه تروریسم در سوریه و عراق تأکید شد. به گزارش ایسنا، در این نشست توافق‌نامه‌ای در راستای تأسیس «مرکز هدف قراردادن منابع مالی تروریسم» به میزبانی ریاض امضا شد و رهبران از باز‌کردن زمینه امضای توافق‌نامه همکاری در زمینه خشکاندن منابع مالی تروریسم استقبال کردند. شرکت‌کنندگان در نشست ریاض گفتند، تأسیس «ائتلاف خاورمیانه‌ای» و اعلام الحاق کشورهای شرکت‌کننده در آن در سال ۲۰۱۸ خواهد بود. بسیاری از کشورهای در ائتلاف خاورمیانه‌ برای سهیم‌شدن در تحقق صلح و امنیت در منطقه و جهان در آن مشارکت خواهند کرد.

سفر ترامپ و تشدید منازعات خاورمیانه اردشیر زارعی‌قنواتی: سفر «دونالد ترامپ» به عربستان سعودی که در معیت هیئت‌های خانوادگی رئیس‌جمهوری آمریکا، وزیر امور خارجه، مشاور امنیت ملی، ابرشرکت‌های اقتصادی - نظامی، مؤسسات مالی و حتی شرکت‌های خصوصی در امور آموزش انجام گرفت، یک نقطه عطف در روابط دوجانبه بین واشنگتن و ریاض خواهد بود. از هم‌اکنون تحلیلگران و سیاست‌مداران منطقه و جهان در یک نکته همگی متفق‌القول هستند و آن این است که دیدار ترامپ از عربستان در راستای یک تصمیم استراتژیک بین دولت واشنگتن و کشورهای عربی منطقه خاورمیانه است که می‌تواند وضعیت این منطقه پرآشوب را در مسیر تشدید رقابت‌ها و منازعات بیشتر تحریک کند. وقتی که به ریز قراردادهایی که بین دو طرف و همچنین دولت ریاض با ابرشرکت‌های آمریکایی امضا شد، به‌درستی نگاه شود، به‌خوبی می‌توان پی برد که واشنگتن از کیک عربستان نه‌تنها برای چپاول اقتصادی ثروت این کشور که حتی یک آرایش نظامی - امنیتی جدید در زیر چتر فرماندهی واشنگتن موسوم به «ناتوی عربی» برای مبارزه با ایران نیز توجه ویژه دارد. چنانچه «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا، درباره این قرارداد‌ها به صراحت می‌گوید «این قراردادها به امنیت بلندمدت عربستان سعودی و منطقه خلیج (فارس) کمک می‌کند و به‌خصوص قراردادهای تسلیحاتی مشخصا برای جلوگیری از نفوذ بدخواهانه و تهدیدهای مرتبط با ایران در سراسر مرزهای عربستان سعودی است». هم‌اکنون دونالد ترامپ که در واشنگتن به‌شدت از سوی کنگره و نهادهای قضائی به خاطر بعضی مسائل مرتبط با امنیت ملی این کشور زیر فشار قرار دارد، با انتخاب عربستان به‌عنوان اولین سفر خارجی رئیس‌جمهوری جدید قصد دارد توان خود را برای تحرک‌بخشیدن به عرصه اقتصاد داخلی و بازسازی قدرت هژمونیک آمریکا در خاورمیانه به‌عنوان اهرم فشار و قدرت بازدارندگی در مقابل مخالفان خود استفاده کند. انتخاب عربستان برای اولین سفر رئیس‌جمهوری که از اهمیت نمادین هم برخوردار است، بسیار زیرکانه و هوشمندانه از سوی تیم ترامپ دنبال شده است؛ چراکه شیوخ عربی منطقه خلیج فارس و به‌خصوص رهبران ماجراجوی ریاض برای تقابل و تشدید رقابت‌ها با ایران، حاضر به پرداخت هر صورت‌حساب سنگینی خواهند بود. در رأس این سیاست چپاول صدها‌ میلیارد‌دلاری از ثروت مرتجع‌ترین و ثروتمندترین کشور عربی خاورمیانه، کارتل‌های نظامی و نفتی قرار دارند که لابی‌های آنان کنترل کامل حزب «جمهوری‌خواه» را در دست دارند و این خدمت بزرگ ترامپ به آنان می‌تواند یک سپر محفاظتی برای او در تلاطم‌های سیاسی امروز واشنگتن به حساب‌ آید.دیدار دونالد ترامپ از عربستان فصل جدیدی را در ژئوپلیتیک خاورمیانه رقم می‌زند که لبه تیز شمشیر آن متوجه ایران و متحدان آن در منطقه خواهد بود. در چنین شرایطی با توجه به راهبردهای کلان در سطح منطقه و بین‌المللی که به‌خصوص در جریان این سفر از تصویر آن رونمایی شد، هرگونه توهمی نسبت به ترمیم مناسبات تهران - ریاض و تهران - واشنگتن در کوتاه‌مدت تنها یک توهم محض خواهد بود. مقامات ایرانی در چنین شرایطی ضمن اینکه در چارچوب سیاست تنش‌زدایی باید با جدیت بیشتری حرکت کنند؛ اما این واقعیت را هم نباید نادیده بگیرند که منافع ملی آنان هنوز در بسط و گسترش روابط دوگانه با محور شرقی و اروپا خواهد بود. در منطقه خاورمیانه بعد از این سفر ترامپ به عربستان، فصل روابط محور عربی-آمریکا وارد یک فاز تهاجمی و تقابل‌آمیزتر می‌شود که تنها عامل بازدارنده آن برای تهران سیاست تنش‌زدایی، تعمیق روابط با پیمان‌های موسوم به جاده ابریشم و شانگهای و همچنین استفاده درست از شکاف موجود بین بروکسل - واشنگتن است. آرایش ژئوپلیتیکی که هم‌اکنون واشنگتن در پیش گرفته است، مانع از نشستن روی دو صندلی از طرف محور رقیب خواهد شد و به‌همین‌دلیل «نقشه راه» ضروری برای محوری به رهبری ایران استفاده درست از فضای چندقطبی ایجاد‌شده در معادلات بین‌المللی و منطقه است. دونالد ترامپ با سفر به عربستان و عقد قراردادهای چند صد‌میلیارد‌دلاری با این کشور در قبال امتیازات سخاوتمندانه که کسب کرده است، بدون تردید با نشان‌دادن چراغ سبز به رهبران ریاض دست آنان را برای اقدام به ماجراجویی‌های جنون‌آمیز بیشتر باز می‌گذارد و امروز خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری خطرناک و آبستن تولد فرزندان فجایع جدید خواهد بود. به تعبیری ساده سفر ترامپ به ریاض را می‌توان یک حمله بزرگ به امنیت و ثبات منطقه به حساب آورد که خاکریزهای آن بین تهران - ریاض تدارک دیده شده است. برای اجتناب از فروغلتیدن در این دام و مهلکه بهترین سیاست اجتناب از تشدید منازعه در حوزه خارجی و گسترش روند دموکراتیزاسیون در داخل خواهد بود که ایران باید به آن توجه ویژه داشته باشد. در کنار این سیاست راهبردی، باید فرصت‌ها و تمامی امکانات ژئوپلیتیک - ژئواکونومیک در دسترس برای تعمیق مناسبات با نیروهای آلترناتیوی رقیب این گروه‌بندی جنگی، مدنظر قرار گرفته و به صورت فعال از حالت یک بازیگر منفعل به سمت بازیگری قدرتمند در راستای حفظ منافع ملی در چارچوب رقابت - همکاری با رعایت قواعد بین‌المللی حرکت کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.