شوراي يكدست خوب يا بد؟
كاوه حسينزاده- دكتراي علوم سياسي
برخلاف گفتمان غالبی که این روزها شوراها را نهادی صرفا تخصصی و دور از سیاست میبیند، با اندکی تأمل درمیيابیم این ادعا بهرهای از حقیقت ندارد؛ زیرا اصولا مسئله شهر و اداره آن، مسئله روابط قدرت است که خود دارای وجوه اقتصادی، سیاسی، جنسیتی و ایدئولوژیک است. شهر عرصهای است که در آن گروهها و طبقات مختلف به نزاع برمیخیزند؛ زیرا هرکدام دنبال بیشینهکردن منفعت یا مسلطکردن ارزشهای خود هستند.
با این مقدمه، بهتر میتوان فرایند انتخابات شوراها را تحلیل كرد. آنچه تحولخواهان در این دوره، در سطح کلان به طور اعم و در کلانشهر تهران به طور اخص، انجام دادند گرچه به نتیجه منتهی شد؛ اما بری از نقد نیست و در صورت بیتوجهی و رفعنكردن اشکالات، میتواند در آینده گریبان آنها را بگیرد و هزینههایی گزاف را تحمیل كند. شورای عالی سیاستگذاری اصلاحطلبان در این دوره از سازوکاری غیرشفاف و پرابهام استفاده كرد که این امر شائبه منفعتطلبی، فرصتطلبی و اتخاذ تصمیم از سوی چند نفر و مطرحكردن آن به عنوان نتیجه فرایندی پیچیده و نفسگیر را القا میکند. با نگاهی گذرا به افراد فهرست نهایی، درمیيابیم که برخی از آنها تخصص لازم و مرتبط با شورای شهر را ندارند و برخی دیگر فاقد سوابق و پیشینهای شفاف و قابل دفاع هستند. در نهایت، چنین سیستم گزینشی به بیرونماندن شماری از کاندیداهای واجد شرایط و شایسته منتهی شد. جاي اين سؤال خالي است كه با كدام تحليل، خیل فعالان حوزه مدنی که دارای سوابق روشن در زمینههای کودکان کار، حقوق زنان، مطبوعات و... بودند، جایی در فهرست نهایی اصلاحطلبان پیدا نکردند؟ آیا اشکال از نبود شایستگی و سوابق کاری بود یا نداشتن لابیهای قوی؟ پرسش کلیدیاي که پیش میآید، این است که تا کجا میتوان با این شیوه جلو رفت و از اعتبار شخصیتها برای رأیآوری کل فهرست استفاده كرد؟ آیا این سرمایه به مرور مستهلک نمیشود و از فرط تکرار، به ورطه ابتذال نخواهد افتاد؟ در صورت هرگونه نقصی در عملکرد اعضا (که با این شیوه گزینش چندان دور از دسترس هم به نظر نمیرسد)، آیا این نقص به پای سرمایه نمادینی که بدنه اجتماعی خود را تشویق به رأیدادن به تمام فهرست كرده است، گذاشته نخواهد شد؟ شاید چنین شیوهای در انتخابات خبرگان که کاندیداها بسیار محدود بودند و اصولا جنس آن با شوراها متفاوت است، کارساز میبود (هرچند دراینباره هم نمیتوان با قاطعیت نظر داد)؛ اما بیتردید نمیتواند در انتخابات شوراها مثمرثمر باشد. از دید نگارنده، وجود شورایی کاملا یکدست شاید چندان هم مطلوب نباشد؛ زیرا در جایی که پای منفعت در میان است و گروههای مختلف در حال نزاع با یکدیگرند، بودن نیروهای معارض و داشتن اقلیت، میتواند کنترل و موازنهای را ایجاد کند که حاصل آن کاهش فساد باشد. از این منظر، وضعیت ایدهآل، راهیابی تلفیقی از لیست امید و شایستگانی بود که از فهرست جا مانده بودند؛ تا هم افراد واجدشرایطتری به شورا راه پیدا میکردند و هم تحولخواهان دچار این توهم نمیشدند که بدنه اجتماعی تحت هر شرایطی به هر فهرستی با هر کیفیتی رأی خواهد داد؛ چرا که این توهم میتواند در آینده هزینههای سنگینی را به آنها تحمیل کند. حتي راهیابی چند نفر از فهرست رقیب، میتوانست وضعیت کلی بهتری را فراهم آورد؛ زیرا در هر صورت بهدستآوردن اکثریت مطلق مانند تیغی دو لبه است؛ از سویی فرصت مناسبی برای تحولخواهان فراهم میآورد تا پس از سالها، مدعیات خود را به محک آزمون بزنند و طرح و برنامههایشان را برای مدیریت شهری پیاده کنند و از سوی دیگر، قرارگرفتن در کاخ شیشهای، آنها را در معرض آزمونی سخت قرار میدهد و در صورت عملکرد نامناسب، دیگر مجال استفاده از سرمایه نمادین که به تمام فهرست مشروعیت ببخشد، از دست خواهد رفت. کوتاه سخن آنکه سرمایه اجتماعی که همان اعتماد مردم است، به آسانی به دست نیامده تا به راحتی بتوان بر سر آن قمار کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.