یادگیری پژوهش در هنر و طراحی
«روش تحقیق در هنر و طراحی» با عنوان فرعی «بصریسازی پژوهش»، چنانکه از عنوانش نیز برمیآید و در مقدمه نویسندگان کتاب نیز به آن اشاره شده، راهنمایی است برای دانشجویان دورههای کارشناسی ارشد هنر و طراحی و رشتههای تجسمی/ خلاقه و همچنین دانشجویان پژوهشی که یک دوره پژوهشی را در هنر و طراحی و سایر رشتههای تجسمی/ خلاقه مربوطه مانند هنرهای نمایشی، معماری و رسانهشناسی میگذرانند. کرول گری و جولیین ملینز در این کتاب که با ترجمه طاهر رضازاده در مؤسسه تالیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن»، وابسته به فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، به چاپ رسیده به مقوله شیوه پژوهش در رشتههای هنری و ارتباط کار عملی و کار پژوهشی در این رشتهها پرداختهاند. در مقدمه نویسندگان این کتاب درباره هدف اصلی آن چنین آمده است: «هدف این کتاب راهنمایی دانشجویان تحصیلات تکمیلی هنر و طراحی در کار پژوهش است. میتوان آن را همراه برنامه درسی رسمی- از کارشناسی ارشد تا دکتری - برای طراحی و اجرای پروژههای تحقیقاتی به کار برد. این کتاب راهبردهای مناسب پژوهشهای هنر و طراحی را تشریح و ارزیابی میکند و میتواند به ادغام تجربه پژوهشی در کارهای عملی معاصر کمک کند و صلاحیت و رقابت حرفهای را افزایش دهد.» در بخش دیگری از این مقدمه درباره رویکرد آموزشی کتاب میخوانیم: «این کتاب درباره یادگیری است- یادگیریِ پژوهش. این نکته قبول عام یافته است که یادگیری در هنر و طراحی بهروش تجربی انجام میشود. ما با کار کردن بهتر یاد میگیریم- با تجربه مستقیم موضوع و بازاندیشی درباره آن. ما با کار عملی، با پژوهش و با تأمل در این هر دو آموزش میبینیم. این یادگیریِ فعال و بازاندیشانه رابطه پویایی میان کار عملی و پژوهش برقرار میسازد. کار عملی پرسشهایی ایجاد میکند که نیازمند پژوهش است و متقابلا پژوهش نیز بر کار عملی اثر میگذارد. این یادگیری در نظام تحصیلات تکمیلی صورت میگیرد که شامل راهبردهای آموزشی دانشجومحور و کار پروژهای است. این نظام ساختار و معیارهای روشنی را برای یادگیری فراهم میکند.» نویسندگان در این کتاب برای فرایند تحقیق موردنظر خود استعاره «سفر جستوجو» را به کار بردهاند و درباره این استعاره در مقدمه کتاب اینچنین توضیح دادهاند: «این استعاره در متن کتاب به یاری دانشجویان میآید تا تخیل خود را در فرایند پژوهش به کار گیرند و خود را جویندگان سرزمینی ناشناخته تصور کنند. این نوع موانست با موضوع به عمق یادگیری میافزاید و فراگیری هدفمندی را رقم میزند که ارزش واقعی دارد.» کتاب «روش تحقیق در هنر و طراحی» شامل شش فصل است. در فصل اول با عنوان «برنامهریزی سفر: مقدمه پژوهش در هنر و طراحی» به اینکه چگونه عملیکاران سر از کار پژوهشی درمیآورند، فرایند پژوهش، اهمیت روششناسی، عملیکار بازاندیش و پژوهشهای مدارج عالی پرداخته شده است. فصل دوم با عنوان «نقشهبرداری زمین: روشهای زمینهمندسازی پژوهش»، موضوعات هدف و ساختار نقد و بررسی زمینه، تفکر و واکنش انتقادی، جستوجوی مطالب مرجع و استفاده از آنها در پژوهشهای هنر و طراحی و نقد و بررسی زمینه و ایدهنامه را شامل میشود. طرح سوال پژوهش، بازگشت به روششناسی، تنظیم و نوشتن طرحنامه پژوهش و مدیریت اطلاعات پژوهش موضوعاتی هستند که در فصل سوم کتاب با عنوان «جای خود را یافتن: تعیین جهت و ترسیم موقعیت پژوهش» به آنها پرداخته شده است. فصل چهارم با عنوان «گشتوگذار در زمین: پایهگذاری روش تحقیقهای مناسب» به موردی در پژوهش بصری، دادهها، مدارک، ادعاها: اساسِ برهان، گشتوگذار در زمین: خودروهای جستوجوگری و ملاحظاتی درباره ارزیابی و تحلیل مقدماتی میپردازد. «خواندن نقشه: روشهای ارزیابی و تحلیل» عنوان فصل پنجم کتاب است. ارزیابی، تحلیل و تفسیر، نمونههای تحلیل در پژوهشهای هنر و طراحی و ابزارهای تحلیل، موضوعات این فصل را شامل میشوند. فصل ششم و پایانی کتاب هم با عنوان «گزارش سفر: تأیید دانش جدید و انتقال نتایج پژوهش» به تأیید دانش جدید، بیان یافتههای پژوهش و دفاع از قلمرو، انتشار پژوهش و سفرهای بعدی اختصاص دارد. در آغاز این کتاب در معرفی کرول گری و جولیین ملینز، نویسندگان کتاب، آمده است: «کرول گری و جولیین ملینز صاحب کرسیهای پژوهشی مدرسه هنر گریاند، دانشگاه رابرت گوردون، ابردین، اسکاتلند. کرول استاد پژوهشی و جولیین دانشیار گروه طراحی است. هر دو دکتری دارند و تجربه گستردهای در زمینه راهنمایی و داوری دورههای پژوهشی هنر و طراحی و حوزههای مربوطه کسب کردهاند. هر دو عملیکار نیز هستند و به رابطه خلاق کار عملی، تدریس و تحقیق اعتقاد راسخ دارند. کرول هنرمندی تجسمی است که با استفاده از مواد و فناوریهای جدید آثار هنری زمینهمندی تولید میکند. جولیین نیز طراح و سازندهای است که مدتهای مدیدی است در حوزه تحقیقات سرامیک کار میکند، مخصوصا در مورد چگونگی استفاده از فناوریهای جدید در ایجاد الگوهای جدید پیشهوری سنتی.» کتاب علاوه بر مقدمه نویسندگان پیشگفتاری هم دارد از مایک پرس. در آغاز این پیشگفتار تکهای از «آلیس در سرزمین عجایب» نقل شده است. در بخشی از این پیشگفتار درباره کتاب «روش تحقیق در هنر و طراحی» آمده است: «این کتاب شما را به سفر پژوهش میبرد، کمکتان میکند نقشه خود را ترسیم کنید، مسائل تحقیقاتی خود را حلوفصل کنید و در نهایت به مقصدی ارزشمند و رضایتبخش برسید. در این نکته شکی نیست که در انجام تحقیق خود به کتابهای دیگری هم نیاز دارید، اما حدس من این است که در پستیبلندیهای مسیر پیشرو این کتاب یار غار شماست، یاری که راهنمایی میکند، سؤال میپرسد و احتمالات و امکانات راه را نشان میدهد. این کتاب، خاصتا، کمکتان میکند حوزه کلان علاقهمندی خود را به خوبی بشناسید و سؤالی طرح کنید که مایه تمرکز کار و تفکر شما باشد. در آخر، کمکتان میکند سهمی اصیل در دانش بگذارید، انتظاری که از هر دانشجوی پژوهشی در هر رشتهای میرود. در بدو امر پژوهش چنین غایتی میتواند تشویش و اضطراب آورد. اما، همانطور که خواهید دید، اصیلبودن آسان است. ایجاد تفاوتی در جهان با هنر و طراحی - چالش واقعی این است و، به نظر من، رسالت اصلی شما باید این باشد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.