رجب طیب اردوغان و دونالد ترامپ برای نخستین بار دیدار میکنند
بیم و امیدهای یک رابطه
کمتر از دو ماه پیش، «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، یکی از هواداران پروپاقرص «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری ایالات متحده، بود. ترکیه سیاستهای «باراک اوباما» سلف ترامپ، در قبال سوریه را محافظهکارانه و ضعیف میدانست و اتحاد ایالات متحده با نیروهای کُرد سوری هم به نظر دولت اردوغان غیرعاقلانه بود. در دل چنین فضایی به ناگهان «هیلاری کلینتون»، شبیهترین گزینه ریاستجمهوری آمریکا به باراک اوباما کارزار انتخاباتی را به دونالد ترامپ، نامزد پوپولیست جناح جمهوریخواه آمریکا باخت تا امید بهبود روابط و طلوع همکاریهای دوجانبه در دل دولت ترکیه روشن شود؛ اما امروز و نزدیک سه ماه پس از پیروزی ترامپ، اردوغان در حالی با رئیسجمهوری جدید آمریکا در کاخ سفید دیدار میکند که این دلخوشیها اگر نگوییم یکسره، اما دستکم تا حد زیادی رنگ باختهاند. همین هفته گذشته، اردوغان مقامات ارشد نظامی و اطلاعاتی خود را راهی واشنگتن کرد تا آمریکا را از مسلحکردن مبارزان کُرد سوری و همکاری با این نیروها در عملیات آزادی رقه بازدارد؛ اما آمریکا اگرچه به سیاق همه مذاکرات دیپلماتیک به مقامات ترک اطمینان خاطر داد که این سلاحها فقط علیه داعش استفاده میشود؛ اما درنهایت چنین گفت: این تصمیم پیشتر گرفته شده و امکان تغییر آن وجود ندارد. همزمان وزیر دادگستری دولت ترکیه با شواهد جدیدی راهی آمریکا شد تا بار دیگر درخواست استرداد «فتحالله گولن»، واعظ روحانی ساکن آمریکا را مطرح کند. روحانیِ در تبعیدی که زمانی رفیق شفیق اردوغان بود؛ اما دولت اردوغان حالا او را مسئول کودتای نافرجام ماه جولای این کشور میداند؛ بااینحال وزارت دادگستری ایالات متحده به خاطر ارائه شواهد جدید از ترکیه تشکر کرد؛ اما وزیر دادگستری این کشور را بدون اطلاع از چندوچون پیشرفت این مسئله به آنکارا روانه کرد. به گفته یکی از مقامات ارشد ترکیه، هدف از این بازدیدها هموارکردن زمینه برای مذاکرات پربارتر دو رئیسجمهور بوده است؛ اما آنطور که این مقام ترکیهای گفته، دو طرف اکنون در دوره بحران به سر میبرند. صحبتهای روز جمعه اردوغان خطاب به خبرنگاران هم ملغمهای از امید و آمادگی برای شکست بود: «ما هیئتی را به آمریکا فرستادهایم و آنها دیدارهایی را با مقامات آمریکایی ترتیب دادهاند. بااینحال، بالاترین سطح مذاکرات میان ترامپ و من خواهد بود». به گفته رئیسجمهوری ترکیه، اولین دیدار رودرروی دو طرف نقطهعطفی در روابط ترکیه و ایالات متحده خواهد بود. ترکیه امیدوار بود که با رفتن اوباما و رویکارآمدن ترامپ، روند مسلحکردن کردهای سوریه متوقف شود و حتی پس از اعلام خبر مسلحکردن نیروهای کُرد سوریه، دولت ترکیه تلاش کرد آمریکا را از این حمایت برحذر کند. بااینهمه هفته گذشته جیم متیس، وزیر دفاع آمریکا، در دیدار با «بنعلی ییلدریم»، نخستوزیر ترکیه، در لندن این تصمیم را نهایی خواند. ترکیه خلاف آمریکا، یگانهای مدافع خلق را که شامل مبارزان کُرد سوری میشود، همدست حزب کارگران کردستان ترکیه میداند و ازهمینرو از آمریکا توقع دارد مانند خود ترکیه این گروه را در فهرست گروههای تروریستی قرار دهد؛ اما هم دولت پیشین ایالات متحده و هم دولت کنونی این کشور کردها را مهمترین همکاران ائتلاف علیه داعش در سوریه میدانند. آمریکا البته میگوید اجازه نمیدهد نیروهای کُرد پس از آزادی رقه، پایتخت خودخوانده داعش در سوریه، در این شهر حکومت کنند؛ اما مقامات ترکیه ابراز تردید کردهاند و بر این باورند که هیچ تضمینی برای بیرونکردن آنها از رقه وجود ندارد. مقامات آمریکایی میگویند در آن صورت ترکیه در حمله به یگانهای مدافع خلق آزادی عمل دارد. ترکیه البته همین حالا هم هر زمان و به هر بهانهای به این نیروها حمله میکند؛ اما فارغ از این بحران ریشهای، دو طرف سودای بهبود روابط را در سر دارند. یکی از مقامات ارشد ترکیه که به شرط ناشناسماندن با واشنگتنپست گفتوگو کرده، بر این باور است که ترکیه و ایالات متحده به دنبال رابطهای مثبت هستند و مهمترین حوزه برای پیشبردن این امر، گسترش تجارت دوجانبه است. درحالحاضر تجارت بین دو کشور بسیار کم و تنها 17 میلیارد دلار در سال است و همزمان با بیرونآمدن آمریکا از معاهدات تجاری گروهی، گسترش روابط تجاری با ترکیه میتواند یکی از گزینههای جایگزین باشد. سرکوب گسترده فعالان سیاسی و اجتماعی و پاکسازی مخالفان اردوغان هم احتمالا نمیتواند مانعی جدی بر سر راه روابط دو طرف باشد. دونالد ترامپ پیشتر گفته بود به تصمیمگیریهای داخلی دولتهای دیگر احترام میگذارد و ازهمینرو بعید به نظر میرسد که درباره بازداشتهای گروهی و محدودیتهای فزاینده آزادی بیان پس از کودتای ترکیه اعتراض کند؛ امری که حتی وزارت خارجه ایالات متحده هم درباره آن ابراز نگرانی کرده بود. ماه گذشته ترامپ در تماسی تلفنی پیروزی اردوغان در همهپرسی بحثبرانگیز تغییر قانون اساسی این کشور را به او تبریک گفت که انتقادهای کشورهای اروپایی همپیمان آمریکا را به دنبال داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.