8 ساعت تا کنسولگری میلان برای یک رأی
رضا بختیاری*
هفته اخیر انتخابات ریاستجمهوری فرانسه با یک کاندیدای راست افراطی (مارین لو پن) و يك کاندیدای جوان بهشدت طرفدار اروپای واحد در صدر اخبار جهان بود. در یک تصویر بزرگتر، این انتخابات در امتداد انتخابات آمریکا و همهپرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا نیز دیده میشد. در چند ماه گذشته هم انتخابات اتریش و هلند برگزار شد که در هر کارزار دو کاندیدای راست افراطی تا مرحله نهایی پیش رفته بودند.
سؤال خیلی مهم و کماکان مبهم همه این موارد این است که چطور در یک سیستم آزاد و دموکراتیک مردم به این نقطه میرسند که چنین انتخابهای عجیبی داشته باشند. در همه این کشورها آزادی احزاب و رسانه جزء لاینفک قانون اساسی است و همه امکان رساندن پیامشان به همگان را دارند. با این همه مارینلو پن به دور دوم رسید. چرا؟ با نگاهی به تاریخ معاصر جهان (مثلا از ۱۹۰۰) شاید بتوان در یک تصویر خیلی ساده گفت که همیشه بعد از بحرانهای اقتصادی اجتماعی افرادی پیدا شدهاند و وعدههای عجیب و واهی سر دادهاند. جامعه هم در پاسخ به این پالسهای فریبنده ابتدا به صورت کاملا کوچک واکنش مثبت نشان میدهد و ناگهان همه این اجتماعات کوچک به هم میپیوندند و یک موج بزرگ نهایی ایجاد میکنند. این بهترین فرصت ممکن برای عوامفریبان است که در باغ سبز را به ناامیدان و مأیوسان نشان دهند و ناگفته پیداست که نتیجه کارشان چه بوده است. در فرانسه همه احزاب و روشنفکران آزاداندیش متوجه این خطر شدند و به کاندیدای رقیب رأی دادند. این امر البته نخستین بار نبود: در سال ۲۰۰۲ هم لو پن (پدر مارین لو پن) با ژاک شیراک به دور دوم رفتند و دوباره همین داستان تکرار شد و مردم به شیراک رأی دادند. منتقدان شیراک جمله معروفی نقل میکردند که «برای اینکه بوی گند شیراک را نشنویم بینی خود را میگیریم ولی اسمش را روی برگه رأی مینویسیم». چون خطر بزرگتر و اصلیتر را میدانستند که کیست و کدام تفکر است. انتخابات ما نیز نزدیک است. مقایسه سیستم حکومتی اقتصادی اجتماعی ما و فرانسه قیاس معالفارق است؛ اما میتوان از آن آموخت. از تاریخ فقط و فقط یک مقایسه ملاک ذهنمان بماند: انقلاب فرانسه که آغاز عصر جدید اجتماعی اروپا محسوب میشود بین سالهای ۱۷۸۹ تا ۱۷۹۹ میلادی شروع شد. در ایران میدانید در این سالها چه شد؟ دقیقا در سال۱۷۹۴ محمد شاه قاجار بر تخت نشست! یعنی آغاز عصر آزادی اروپا با آغاز سلطنت قاجار همزمان شد. تاریخ ورق خورد و ما و فرانسه اکنون در ۲۰۱۷ هستیم؛ با این دو پیشینه بسیار متفاوت. اما در یک چیز کاملا مشترک هستیم: خطر عوامفریبی افراطی. پس ناامید نباید بود که این پدیده شوم مختص ایران است و این سرنوشت محتوم مردم ایران که عوامفریبان جهان در همه جا هستند. سال ۸۴ که انتخابات به دور دوم کشیده شد قبل از انتخاب نهایی به همه کسانی که آدرس ایمیلی از آنها داشتم (حدود ۲۰۰ نفر) نوشتم رأی بدهیم گرچه با بیمیلی. از میان پاسخها جواب دو نفر همیشه در یادم میماند. هر دو هم آدمهای آکادمیک بودند. یکی حرف غالب آن روز را زد که کسی آمده جلوی دزدیها را بگیرد و من هم به او رأی میدهم. دیگری هم نوشت: «من رأی نمیدهمگر چه این شخص افراطی را میشناسم اما دوست دارم بیاید که چنین و چنان شود». بماند که کدامشان درست گفت. با دوست عزیز و شفیقی هشت ساعت با قطار رفتیم تا کنسولگری ایران در میلان برای رأی و میگفتیم این همه راه؛ تازه آن هم برای رأی نه به دیگری و نه کاندیدای مطلوب خود. *پژوهشگر ارشد فیزیک دانشگاه هامبورگ
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.