تبلیغ درست رفتار یک منتظر
محمدجواد لسانی . پژوهشگر
رسیدن به یک نگرش مطلوب اجتماعی، همیشه با مشکلاتی همراه است. از طرفی این علاقه وجود دارد که آن نگرش، باب میل افراد بوده و احساس رضایت به دست دهد و از سوی دیگر بتواند با قدرت به دیگران پاسخ داده و آنان را اقناع کند تا انتخاب افراد، عالی و خردمندانه قلمداد شود. نگرشی که چنین بنا شود، میتواند پیامدهای فرخندهای برای دارنده آن به ارمغان آورد. درهمینراستا میتوان به آموزههای کهن دینی خود نیز نگاهی انداخت و آنها را ارزیابی دوبارهای کرد. مناسبتهایی مانند میلاد پیشوایان دینی و بهویژه آخرین ستاره رخشان سپهر امامت میتواند مجال مناسبی باشد تا هرچه بیشتر به رفتارهای برگرفته از باور دینی خود دقت کنیم. هر سال شیفتگان آن منجی بزرگ غایب از نظرها، در آستانه فرارسیدن نیمهشعبان خیابانها و کوچهها را آذینبندی میکنند تا حالوهوای شهر را تبدیل به شادترین لحظهها کنند و بهنوعی انتظار دیرینه خود را برای آمدن روزهای روشن ظهور حضرت نشان دهند. از کودک گرفته تا جوان و پیر، آدابی را به شکل جمعی و از سرشوق به جا میآورند تا چهره کامل مراسمی را ترسیم کنند که معنای سبز آن، آمادگی برای استقرار حکومتی دادگستر است که داعیه جهانیشدن دارد. وقتی این مهم پذیرفته شود یک دیندار از دورانی که چشم باز میکند برای خود دغدغههایی مانند آداب انتظار دارد...
برای انجام آن در کنار اعمال عبادی خویش احساس تکلیف میکند، بر آگاهان و عالمان قوم است که در برابر اینگونه امور جمعی مسئولانه برخورد کنند و همتشان بر این قرار گیرد که سنتهای حاکم بر جامعه را نقد کنند. چهبسا در مسیر طولانی تاریخ، پیرامون یک سنت، زنگارها و انحرافاتی شکل بگیرد و از خلوص آن بکاهد. این فراگرد میتواند سنت انتظار فرج را نیز تهدید کند. پرسش این است که برای رسیدن به یک انتظار مطلوب، چگونه باید بود و چه کاری باید انجام داد؟ آیا تاکنون خود را بهعنوان یک منتظر، نقد کردهایم؟ منتظر حقیقی چه صفاتی باید کسب کند؟ به چند نمونه رایج در آداب انتظار اشاره مختصری میشود تا عرصه برای پیشنهادهای بهتر مهیا شود. اغلب دیده شده در مجالس و منابر به اموری تأکید میکنند که از جنس کمیت است. مناسبتر بود که بیش از پرداختن به گزارههایی مثل کبر سن و یا تعیین مکان زندگی امام منتظر، بر این کیفیت تأکید میشد که هر یک از ما در جغرافیای زندگی و سن خویش تا چه حد در مسیر برآوردن خواستهای آن حضرت گام برداشتهایم؟ اینکه با امکانات، تواناییها و جایگاه اجتماعی، چگونه میتوان به مختصات زندگی یک منتظر واقعی، صورت عینی بخشید. در یک مثال امروزی اگر منتظر حقیقی، یک فیلمساز باشد از خود بپرسد آیا تاکنون توانسته اثری خلق کند که در زمان استقرار دولت مهدوی، اعتبار آرشیوشدن و نمایش مجدد پیدا کند؟ آنچه در آثار یا مجالس به نام حضرت خوانده یا شنیده میشود کاربرد مؤثری برای منتظران ندارد. نقلقول مناقشهبرانگیز مکان زندگی حضرت، طرح مبهم ازدواج یا توصیف نوع و رنگ لباس و خیمه و مرکب آن مقام عالی ولایت، کدام حرکت فردی و اجتماعی رامی تواند باعث شود؟ اخباری از این دست، عموما از منابع کماعتبار یا با سند ضعیف و براساس ظن و گمان راویان است. برای مثال گفتن از جزیره خضرا بهعنوان محل زندگی اهل و طایفه ایشان با اوصاف سنتی قدیم، جز ایجاد توهم یک فاصله تاریخی، چه رهاوردی برای مشتاقان حضرت میتواند به بار آورد؟ کار بزرگ مبلغان دینی میتواند عبوری بزرگ از «چهره» به «سیره» امام عصر (عج) باشد تا براساس آن اثری محسوس در زندگی اخلاقی و آرمانی منتظران پدید آید. نکته دیگر که معمولا از آن غفلت میشود تأکید بر تقرب الهی و تکبیر پروردگار است، رسیدن به این رمز وصل نیایش ربانی به خودی خود همسویی و همراهی با زمزمههای شبانه غایب منتظر است، زیرا در سیره ایشان و اجداد طاهرش بیش از هر امری گفتوگو با معبود و استعانت از آن فیاض ربوبی اصل است و پافشاری و مداومت بر خواندن مناجات شعبانیه در این ماه معظم که ولادت آن حضرت در آن واقع شده یکی از اولویتها میتواند باشد که از منابع اصیل پیشوایان دین به دست ما رسیده و متأسفانه در محافل جشنی که به مناسبت میلاد مبارک آن امام منجی در میهنمان برپا میشود تقریبا مهجور و ناگشوده باقی مانده است. با وجود سفارشهای مستقیم و بیواسطهای که از سوی پیشوایان امت بر اهمیت مناجات شعبانیه شده، در رسانهها و بلندگوها، توصیه چندانی بر خواندن و فهم این دعای ارزشمند نمیشود و بیشتر بر تحریک احساسات تکیه میشود. درحالیکه پیام اصلی این مناجات آن است که پیش از هر اقدامی، یک منتظر باید به مقام خاکساری و بندگی به درگاه حضرت حق برسد و در معدن عظمت الهی مستغرق شود، تا با ندیدن آنچه غیر اوست به حریم برگزیدهترین بنده صالح خدا راه یابد. منتظر حقیقی تمنای رابطه بندگی و اخلاصورزی با معبود ازلی را جستوجومی کند؛ همان مهمی که در مناجات گهربار شعبانیه بهطور جامع آمده است. نیک است بهعنوان حسن ختام مطلب به بخشهایی از این نجوای عاشقانه و توحیدی بپردازیم: «خدایا! بر محمد و خاندان محمد درود فرست و شنوای دعایم باش آنگاه که میخوانمت و صدایم را بشنو در آن دمی که صدایت میکنم و به من توجه کن هنگامی که با تو مناجات میکنم، همانا به سوی تو (از هرچه غیرتوست) گریختم و در حال درماندگی و زاری در برابرت ایستادم... و مرا از کسانی قرار ده که ذکرت را همواره بر زبان دارند و پیمانت را نمیشکنند و از سپاست غافل نمیشوند و فرمانت را سبک نمیشمارند. خدایا مرا به نور عزت بسیار زیبایت برسان تا عارف به وجودت گردم و از غیر تو رویگردان شود و از تو اندیشه و حذر کنم، ای دارای بزرگی و بزرگواری».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.