|

سیر دگرگونی مدیریت شهری در اصفهان

ستیز اصفهان با گفتمان‌های مدیریتی و نظریات نوسازی تمامی ندارد انگار. نماد قوس آذر که بر سر در بازار تاریخی قیصریه خودنمایی می‌کند و اکنون به نشان تاریخی اصفهان تبدیل شده، تصویر حیوانی اسطوره‌ای است که سر آن، کمان به دست، تیر را به عقبه تاریخی خود نشانه رفته و مدت‌هاست که از چله اسطوره، رهایش نمی‌سازد: نه سر سازش دارد و نه نشانی از پایان جدالش هست. این ستیز در دوران‌های متوالی، اصفهان را در وضعیت بلاتکلیف جنگ و صلح نگاهداشته و هر بار که از الگوی بومی توسعه اصفهان صحبت می‌شود، مبنای تاریخی و فلسفی خاصی نمی‌یابد و تفاهمی هم بر سر آن نیست. هم از این روست که اصفهان همچنان بر آستانه تجدد و سنت مردد باقی مانده است: گاه مهد صنایع کلاسیک ملی است که آلاینده اما اشتغال‌زا، هم درد است و هم درمان! و گاه کریدور علم و فناوری و مهد دانش بنیانی ایران لقب می‌گیرد که نمی‌خواهد موزه صفویه باقی بماند اما عبور مترو از چهارباغ را هم برنمی‌تابد و بر یونسکو که خواهان تغییر ارتفاع برج جهان نماست، سر تعظیم فرود می‌آورد.مدیریت شهری اصفهان نیز از مدتها پیش تاکنون درگیرودار این جدال اسطوره‌ای است و به همین دلیل شهرداری اصفهان افتان و خیزان راه خود را رفته است. نمونه آن دوران 12ساله حاکمیت دکترسقاییان نژاد، شهردار کنونی قم، بر اصفهان است که در همان زمان، مترو قلب صفویه را شکافت و همه سرمایه های انسانی و اجتماعی شهر را در برابر خود به مخالفت دید. اما با استیضاح شهردار اصولگرا در فضای سه قطبی شورای چهارم، مدیریت شهری نیز شاهد برآمدن چهره ای جدید شد: شهرداری که در دوران سقاییان نژاد ردای سازه و مهندسی بر تن داشت، امروز از گفتمان‌های مدیریتی، و نه مهندسی یا فلسفی، دفاع می کند، هرچند همچنان نماد سر در بازار قیصریه، مانع از توسعه متوازن و پایدار خودنمایی می‌کند.دکتر مهدی جمالی‌نژاد کهبا دفاع تمام قد از دیپلماسی شهری، تز دکترای خود را در اصفهان به سرعت پیاده کرد ، گفتمان حاکم بر مدیریت شهری را در مدتی کوتاه تغییرداد. مدیریت قبلی که با رویکرد سنتی و تاریخی و خوانش اصولگرایانه از فرهنگ و شهروندی، ساختارهای شهرداری را دگرگون کرده بود، در دوران مهدی جمالی نژاد مدافع دیپلماسی شهری شد، خواهرخوانده ها و مدیریت بین الملل شهرداری دوباره اهمیت یافتند؛ سرمایه‌های نمادین و اجتماعی اصفهان تقدیس شد و محورهای تاریخی فراموش شده برای جذب گردشگران مطالعه و احیا شدند اما پس از طرح گفتمان‌های دیگر شهردار همچون شهر خلاق، شهر کارآفرین و شهر دانش بنیان اصفهان باز در ایستگاه توسعه نامتوازن متوقف ماند. در حقیقت، نظریه مصرف تاریخ که این روزها دامنگیر بسیاری از رمان نویسان جوان ایران شده و جایی در تاریخ نویسی باز کرده، روند توسعه شهر اصفهان را کند کرده بود: اصفهان که در عصر سلجوقیه و صفویه، "بلدیه" خوانده می‌شد، در دوران نوسازی آمرانه قجر و پهلوی "شهر" خطاب شد و با برآمدن شورای دوم و سوم، کلانشهری لقب گرفت که سخت افزارانه، سازه های مهندسان اصولگرا را بالابرد، اما همزمان که کلانشهرهای جهان به دنبال برندینگ جهانی و براساس الگوهای جدید شهری، نسخه‌های آرمانشهری و جهانشهری خود را می‌جستند، اصفهان توانایی گذار برای استفاده از ظرفیت های دیپلماسی شهری را از دست داده بود و نزدیک به دو دهه انباشت مطالبات فرهنگی، سرانجام کار را به جایی رساند که جهانشهری برای اصفهان، انگار رویا می‌مانست . اگرچه رویکرد "شهر خدماتی" که فضای کالبدی شهر را تنها مختص ارایه خدمات می‌خواست، از خاطر مدیران قبلی رفته و به سمت تئوری"فعالیت فرهنگی"سوق یافته بود؛ با راه اندازی خانه جوان و مراسم شعرخوانی و خیاطی و آشپزی، فرهنگ ستبر اصفهان را با روایت موج دومی خفه کرده بود .اصولگرایان بعدها با رویکرد برخاسته از ذهنیات ضد توسعه، به مهندسی رویکرد سوم یعنی "فرهنگ شهری" پرداختند تا با توسل به خانه‌های فرهنگ و کمیته شهروندی، ادب شهرنشینی را توسعه دهند اما آنان هرگز نتوانستند طبقه متوسط اصفهان را، همچنان که مضمون و محتوای خانه فرهنگ ها را، احیا و به پشتوانه خود بدل کنند. هنگامی که دکتر ساسان و دکتر رنانی بر پایان ظرفیت های اکولوژیک و نیز افت سرمایه اجتماعی اصفهان به نسبت شاخص ملی سخن ‌گفتند، الگوی جهانشهر برای شهردار جدید اصفهان، آخرین تیر ترکش برای بازسازی و احیای اصفهان بر اساس مدل های جدید به شمار رفت. و این همزمان بود با وقتی که طرح ها و ایده های شهردارجدید اصفهان در انباشتگی فرهنگی اصفهان گیرافتاده و چاره‌ای جز تغییر نگرش و گفتمان سازی برای مدیریت شهری نوین متصور نبود. از یاد نباید برد بنابر یافته‌های متخصصان مدیریت شهری، اصفهان سه الگوی "خدماتی"، "فعالیت فرهنگی" و "فرهنگ شهری" را پشت سر گذاشته و در دوران مدیریت جمالی نژاد وارد دوران چهارم ،یعنی "شهر فرهنگی "شده است .الگوی "شهر فرهنگی" که از دو سال سال پیش در دستور کار شهردار جدید اصفهان رفت، گفتمان اصلی جهانشهر اصفهان شد و رویکرد "فرهنگ شهری" جای خود را به " شهر فرهنگی " داد. مدافعان نظریه فعالیت فرهنگی که از رویکرد خدمات محور که در اموری چون جمع‌آوری زباله ها و آسفالت رسانی محدود بود، با تاکید بر غنی‌سازی اوقات فراغت؛ مدعی سلامت شهروندان از نظر فرهنگی شدند و با تاسیس خانه های فرهنگ در محلات، سعی در صدور این نظریه و یکسان سازی جغرافیای متفاوت اصفهان داشتند، اما نظریه فرهنگ شهری در دوران شهردار سابق اصفهان به صورتی کاملا یک طرفه، شهر را به روایت اصولگرایان مهندسی کرد تا کمیته‌های مختلف شهروندی، آمرانه و ناصحانه حتی تابلوهای تبلیغات شهری را هم انباشته کنند که نتیجه آن، خیزش طبقه متوسط اصفهان بود که با بی‌اعتنایی به مهندسی فرهنگی اصولگرایان، از شعار درد نان شورای دوم گذشتند و به شعار "تدبیر و امید" روحانی رای دادند. در شهرداری برگزیده شورای چهارم اما، شهر فرهنگی شهر همچون یک "زیستگاه انسان محور" تلقی شده که رشد مدنیت و شهروندان مشارکت جو را محقق می‌کند و فضای کالبدی شهر را انسان محور و معناگرا برمی‌شمارد. تا پایداری توسعه را رقم بزند. ترویج گفتمان‌های کارآفرینی، تاکید بر دانش بنیان بودن اصفهان و راه اندازی مراکزی همچون مرکز خلاقیت در این راستاست و برپایی جلسات هم اندیشی برای برندینگ شهری و جهانشهر اصفهان نیز در همین مسیر دنبال شده تا کلانشهر اصفهان که دوره گذار را به سرعت طی می‌کند؛ با سوق دادن مطالبات فرهنگی اصفهانی ها ، رویای شهروند مشارکت جو و طبقه متوسط را دوباره احیا کند. نتیجه این رویکرد در نتایج انتخابات شورای پنجم هویدا خواهدشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.