قرمز برای عبور
مهرداد حجتی
در چندروز گذشته یکی از نامزدهای ریاستجمهوری به طرز شگفتانگیزی در میتینگهای انتخاباتی خودش دست به افشاگریهایی زده که تا پیش از این هرگز سابقه نداشته است. اغلب موارد طرحشده «خط قرمز» قلمداد میشدند. آیا باید باور کرد پس از افشاگری نامزدها آن خطوط رنگ باخته و بیاهمیت شدهاند؟ واقعیت امر این است که آن خطوط شاید در لحظاتی، کمرنگ شده باشند، اما برای مدتی طولانی رنگ خود را از دست ندادهاند، چراکه همچنان در افکار عمومی از آنها بهعنوان خطوط قرمز یا ممنوعه نام میبرند و به این آسانیها از این وضعیت خارج نمیشوند. هیچ رسانهای اجازه ورود به آن حیطه را ندارد و کماکان قانون برای آنها بر همان پاشنه قبل میچرخد. پس چگونه است که یک فرد امکان عبور از همان خطوط را دارد، اما اکثر قریببهاتفاق یک ملت نه؟ شاید بیشتر ازآنرو که گاه در تعریف خطوط قرمز دچار اغراق میشویم. خبرهایی که امکان انتشار عادی آنها وجود دارد، بنا بر مصلحت یا مصلحتهایی در جای خود منتشرشان نمیکنیم و همین خودداری از انتشار خبر، آن خبر را نزد افکارعمومی در هالهای از ابهام فرومیبرد و بهتبع آن انبوهی پرسش ایجاد میکند. همین ابهام بعدها هزینه انتشار آن خبر را بالا میبرد، بیآنکه واقعا ارزشش را داشته باشد. چون در تمام مدتی که تصور میشده مردم از حقیقت ماجرا و چندوچون آن بیاطلاعند، از طریق مجاری غیررسمی آن خبر به مردم رسیده و همه از آن مطلع شدهاند. فقط آنچه در این میان اتفاق افتاده، هزینه بیموردی است که بابت انتشار دیرهنگام آن پرداخت شده است. حالا به این خبر ممنوعالانتشار، چند خبر دیگر هم اضافه کنید. آنچه رخ میدهد انبوه خبرهایی است که تبدیل به خطوط قرمز شدهاند؛ خطوطی که با انباشتهشدن چنان متراکم میشوند که همچون سد سکندر غیرقابلعبوری در برابر آگاهی مردم بالا میرود و عبور از آن تقریبا محال میشود. ازاینرو باید جوامعی که با چنین مشکلی روبهرو هستند به فکر بازنگاهداشتن مجرای صحیح اطلاعات باشند. هرچه اطلاعات سریعتر و دقیقتر به مردم برسد، قدرت آن جامعه بیشتر میشود. امروزه جوامعی مستحکمتر و مقاومترند که دسترسی بیشتری به اطلاعات دارند. آگاهی همچون واکسن میتواند هر جامعهای را در برابر تهدیدها واکسینه کند. دورنگهداشتن مردم از اطلاعات، آنها را به همان نسبت از مسببان این کار دور نگه میدارد. در «جوامع باز» دولتها برای جلب اعتماد مردم، دسترسی آنها را به اطلاعات تسهیل میکنند. تا آن حد که اجازه میدهند رسانههای آزاد شکل بگیرند و آزادانه اطلاعات را به گردش درآورند. در چنین جوامعی رسانهها آزادند از دولتها انتقاد کنند و دولتمردان را به چالش بکشند. هیچ مقام مسئولی از این قاعده مستثنا نیست. یکی از راههای مبارزه با فساد سیاسی همین راه است. بههمینخاطر هم امروزه همین گردش آزاد اطلاعات، چنین جوامعی را در جایگاه ممتاز نشانده و آنها را از دیگر جوامع متمایز کرده است. در یک جامعه باز، اطلاعات در انحصار یک گروه خاص نیست تا بتواند از آن برای امتیازگیری استفاده کند؛ اتفاقی که در صورت وقوع میتواند برای چنین جامعهای در آن تراز نگرانکننده باشد، اما آیا جامعه ما میتواند به آن تراز برسد؟ اما تا آن روز باز هم شاهد چنین افشاگریهایی خواهیم بود؛ خبرهایی که به رازهای مگو شبیه هستند؛ رازهایی آنسوی خط قرمز!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.