ارزیابی کارایی و عملکرد خودروی آبسوز در گفتوگو با کارشناسان
خیالپردازی، مثل آبخوردن
سعیده پوررضا: مدتی است که فردی با نمایش یک دستگاه خودرو در رسانهها، مدعی است که آن را «آبسوز» کرده است. وی میگوید با نصب یک دستگاه در خودرو، آب را الکترولیز و آن را به هیدروژن و اکسیژن تجزیه میکند که از هیدروژن میتوان بهعنوان سوخت استفاده کرد. وی ادعا کرده که تبدیل خودرو بنزینسوز به آبسوز حدود 600 هزار تومان هزینه دارد و در تلاش است مجوزهای دولتی لازم برای این کار را اخذ کند. این فرد مدعی شده از ۲۶ کشور جهان دعوتنامه برای ارائه اختراعش دریافت کرده، اما به هیچکدام از این دعوتنامهها پاسخ نداده زیرا میخواهد این تکنولوژی در اختیار مردم خودش باشد. وی میگوید: «عدم پاسخ به کشورهای درخواستدهنده، به دلیل این است که ایشان میخواهد، این سامانه در کشورش پیادهسازی شود و به ثمر بنشیند. هرساله تعداد پنج هزار نفر در کشور ایران به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. با حمایت از سامانه آبسوز و پیادهسازی آن در کشور، از مرگ پنج هزار نفر در کشور میتوان کاست». بههمیندلیل به بررسی صحتوسقم ادعای ساخت خودرو آبسوز پرداختیم و امکان عملیشدن چنین طرحی را در گفتوگو با کارشناسان بررسی کردیم.
مدتی است که علاوه بر شبکههای مختلف تلویزیون ایران، گزارشهای بسیاری از اختراع خودرو آبسوز تهیه شده و بارها با این مخترع گفتوگو کردهاند، حرفهای وی در روزنامهها و مجلهها نیز منتشر شده است، اما دکتر «شهرام آزادی»، عضو هیئت علمی دانشگاه خواجهنصیرالدین طوسی، آن را رد میکند. وی در گفتوگو با ایسنا در رابطه با ادعای امکان حرکت خودرو با آب بهجای بنزین، اظهار کرد: «تمام این ادعاها و دیگر ادعاهای مشابه بدون هرگونه مبنای علمی و کارشناسی بوده و نوعی عوامفریبی برای مقاصد خاص است». وی با بیان اینکه اگر مبنای علمی برای بهحرکتدرآوردن خودرو با آب بهجای سوختهای متعارف همچون بنزین وجود داشت، خودروسازان جهانی باید تاکنون به این فناوری دست مییافتند، خاطرنشان کرد: «خودروسازان خارجی با استفاده از برترین متخصصان تحقیق و توسعه، سالانه میلیاردها دلار در صنعت خودرو هزینه میکنند، ولی بااینحال تاکنون هیچکدام از این مراکز ادعای تولید خودرو آبسوز را نداشتهاند». عضو هیئت علمی دانشگاه خواجهنصیرالدین طوسی در ادامه میگوید: «بنابراین باید از مدعیان تبدیلکردن خودروهای متعارف به خودرو آبسوز پرسید با توجه به منابع و امکانات محدود خود، چگونه مدعی دستیافتن به چنین فناوریاي شدهاند، درحالیکه مراکز میلیارددلاری خارجی تاکنون چنین ادعایی نداشتهاند». وی افزود: «درحالحاضر بالاترین فناوریای که صنعت خودرو جهان در زمینه استفاده از سوختهای جایگزین به آن دست یافته، فناوری استفاده از هیدروژن در پیل سوختی است. در این فناوری که هنوز چندان هم گسترش نیافته، در فعلوانفعالاتی هیدروژن در پیل سوختی به انرژی الکتریکی تبدیل میشود. از این انرژی برای بهحرکتدرآوردن خودرو استفاده میکنند. خروجی سیستم نیز آب است که از اگزوز خارج میشود». دکتر «آزادی» با بیان اینکه پیشبینی میشود در ۱۰ تا ۲۰ سال آینده بسیاری از خودروهای تولیدی در جهان از سوخت هیدروژن برای حرکت استفاده کنند، تصریح کرد: «اما اینکه از آب برای بهحرکتدرآوردن خودرو استفاده شود، از نظر مبانی عقلی و علمی کاملا مردود است». طرحی بدون کارایی نکته بسیار جالب در مورد این اختراع و فرد مخترع آن است که هرچند بسیاری از کارشناسان تأکید میکنند چنین طرحی خیالپردازانه است و بههیچوجه کارایی ندارد، اما با توجه به اینکه تاکنون رسانههای بسیاری با وی گفتوگو کردهاند و خود وی نیز در شبکههای اجتماعی، بسیار فعالیت میکند، کمکم این تصور در برخی از مردم پدید آمده که وی طرحی بسیار ارزشمند ارائه کرده است، اما مدیران شرکتهای خودروسازی آنچنان که بایدوشاید از وی حمایت نمیکنند. برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره امکان تولید خودرویی با چنین مشخصاتی، با دکتر «مجید بنیاسدی»، استاد مکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران، گفتوگو کردیم. وی در استراسبورگ فرانسه میکرومکانیک خوانده است و بخش زیادی از تحقیقات و پژوهشهای وی در زمینه میکروساختارهای پیل سوختی است. دکتر «بنیاسدی» درباره امکانپذیری انجام چنین کاری میگوید: «بهراحتی نمیتوان خودرویی را که بهعنوان بنزینسوز طراحی شده است، به خودرویی که این فرد مدعی است، تبدیل کرد، بلکه باید بسیاری از بخشهای این خودرو را تغییر داد، علاوهبراین در صورت انجامپذیربودن هم باید هزینههای بسیاری را صرف کرد که بههیچعنوان اقتصادی نیست. بدیهی است که چنین ادعایی، کذب است. البته با دلایل و مستندات میتوان اثبات کرد که انجام چنین کاری در عمل امکانپذیر نیست». انواع خودروها وی درباره انواع خودروهایی که از هیدروژن بهعنوان سوخت استفاده میکنند، میگوید: «یکی از انواع خودروهای هیدروژنی که بهنوعی خودرو هیبریدی هم محسوب میشود، با استفاده از پیل سوختی (Fuel cell) کار میکند. مبنای کار پیلهای سوختی نیز به این صورت است که هیدروژن و اکسیژن وارد یک سیستم واکنشی میشود. در این سیستم که دارای الکترودهایی است، این دو عنصر با هم ترکیب شده و برق تولید میکنند. پس عملا خروجی پیل سوختی الکتریسیته است. این الکتریسیته، یک موتور برقی یا الکتریکی را روشن و خودرو حرکت میکند. این مبنای کارکرد پیل سوختی در خودروی الکتریکی است. پس اگر بخواهیم از هیدروژن در یک خودروی برقی استفاده کنیم، از اصل و اساس به خودرویی دیگر نیاز داریم چون موتور خودرو هم باید برقی شود». دکتر «بنیاسدی» درباره شیوه دیگر استفاده از هیدروژن بهعنوان سوخت در خودرو میگوید: «میتوان از هیدروژن بهعنوان سوخت در موتور درونسوز استفاده کرد که در این حالت، استفاده از آن شبیه استفاده از سوخت «CNG» است. هماکنون بسیاری از خودروهای بنزینسوز را گازسوز کردهاند که در این حالت کمی از توان موتور افت میکند». با این همه وی خطرات استفاده از هیدروژن بهعنوان سوخت را یادآور میشود و میگوید: «خطر انفجار هیدروژن بسیار بالاست بهدلیلهمین مشکلات است که نمیتوان هیدروژن را مانند گازهای دیگر وارد باک یا مخزن گاز کرد و از آن بهعنوان سوخت استفاده کرد». به گفته دکتر «بنیاسدی»، ذخیرهسازی هیدروژن نیازمند فناوری بسیار پیشرفتهای است. مخزن گازهای دیگر در حقیقت یا سیلندر یا استوانه توخالی است که گاز را وارد آن میکنند، اما هیدروژن را نمیتوان در چنین مخازنی ذخیره کرد. مخازن گاز هیدروژن معمولا یک جسم صلب است که اتمهای هیدروژن بین ساختارهای این جسم نفوذ میکند. به تعبیر ساده میتوان گفت مخزن گاز هیدروژن چیزی شبیه سنگپا یا اسفنج است. مخزن گاز هیدروژن باید بسیار متخلخل باشد تا گاز هیدروژن بتواند به درون این حفرههای ریز بافت اسفنجی (در مقیاس نانو) نفوذ کند. ابن موضوع باعث میشود ذخیرهسازی و استفاده از گاز هیدروژن بهعنوان سوخت خودرو، بسیار پیچیده و دشوار شود. دکتر «بنیاسدی» در مورد تهیه هیدروژن نیز میگوید: «هماکنون سیستمهای تولید خانگی گاز هیدروژن موجود است، ولی باید در نظر داشت که هم پرهزینه هستند و هم خطرهای بسیاری دارند. درعینحال برای استفاده از هیدروژن بهعنوان سوخت خودرو، باید طراحی بخشهایی از موتور خودرو تغییر کند». روشهای تهیه هیدروژن دکتر «بنیاسدی» درباره طرز تهیه هیدروژن بهعنوان سوخت خودرو میگوید: «در کشورهایی که خودروهای هیدروژنی وجود دارد، افراد هیدروژن را مانند بنزین از جایگاههای عرضه هیدروژن تهیه میکنند». به گفته وی، میتوان هیدروژن را از الکترولیز آب تهیه کرد، ولی باید دانست که این فرایند تجزیه آب و تولید هیدروژن بسیار زمانبر است، علاوه بر آن ذخیره هیدروژن در خودرو به این سادگی امکانپذیر نیست. یعنی ذخیره هیدروژن بهعنوان سوخت در خودرو به سیستم پیچیدهای نیاز دارد چون هم سرعت تولید هیدروژن کم است، هم ذخیرهسازی آن دشوار است، هم به سیستمهایی ویژه از جمله الکترودهای خاص نیاز دارد و مجموعه این عوامل کار را بسیار دشوار میکند. وی برای تشریح دشواری استفاده از تولید هیدروژن برای مصرف بهعنوان سوخت خودرو میگوید: «این کار درست مثل این است که کسی بخواهد بنزین مصرفی خودروی بنزینسوزش را خودش در خانه یا درون ماشین تولید کند». با اینهمه وی تأکید میکند: «حتی به فرض تولید هیدروژن در خانه یا در ماشین، نمیتوان کاری کرد که یک دستگاه خودروی پراید یا پژو هیدروژنسوز شود چون همانگونه که تأکید کردم هیدروژن بهشدت انفجاری است». مصرف بیش از تولید اما از این موارد که بگذریم مخترع خودروی آبسوز مدعی است که توانسته است دستگاهی بسازد که آب را الکترولیز میکند و سپس با سوزاندن این هیدروژن در موتور خودرو، انرژی به دست میآورد. اگر از همه مشکلات فنی و تکنیکی که دکتر «بنیاسدی» گفتند بگذریم، باید توجه داشت که برای تجزیه آب باید مقداری انرژی مصرف کرد، در مرحله بعد با سوختن هیدروژن انرژی تولید میشود، اما با توجه به اینکه در این فرایند همیشه مقداری از انرژی به شکلهای مختلف و از جمله گرما تلف میشود، مقدار انرژی تولیدشده کمتر از انرژی مصرفشده است و درمجموع ما انرژی از دست میدهیم و نمیتوانيم خودرویی را به این ترتیب به حرکت درآوریم. خودروی برقی عالی است البته آقای دکتر «بنیاسدی» به هیچ عنوان مخالف خودروی هیدروژنی نیست. او تأکید میکند: «اگر بتوان به روش اصولی از هیدروژن بهعنوان سوخت خودرو استفاده کرد، یعنی با استفاده از سیستم پیل سوختی، بسیار عالی است، اما نه به این روشی که امروزه آن را تبلیغ میکنند چون اگر چنین راهحلهای ساده و ارزانقیمتی عملی بود، دیگران هم از این روشها استفاده میکردند». اما سوای این مشکلات و دشواریهای فنی و تکنیکی و ایمنی، موضوع هزینه طراحی و ساخت خودروهای هیدروژنی، موضوع مهم دیگری است. مخترع خودروی آبسوز میگوید میتواند با 600 هزار تومان خودروی بنزینسوز معمولی را به خودروی آبسوز تبدیل کند. از دکتر «بنیاسدی» درباره هزینههای یک خودروی هیدروژنی که امروزه در اروپا و آمریکا رایج است، میپرسم. وی میگوید: «هماکنون آقای دکتر ابرینیا، روی پروژه غزال کار میکنند که نوعی خودروی خورشیدی است. ما هم مدتی به این فکر افتادیم که چنین خودرویی را با استفاده از پیل سوختی به کار بیندازیم. با توجه به اینکه ما هماکنون فناوری تولید پیل سوختی در کشورمان در دسترس است، اما هزینه تولید پیلسوختی در مقیاس آزمایشگاهی، دستکم صد میلیون تومان است که البته با تولید در مقیاس صنعتی از هزینه تولید کاسته میشود، اما در هر صورت، همچنان رقم قابلتوجهی خواهد بود. آینده خودروهای پیلسوختی اما اکنون که بحث خودروهای آبسوز مطرح شد و این مخترع نیز به شرکتهای خودروساز پیشنهاد همکاری داده است، این پرسش در ذهن ما مطرح میشود که آیا این امکان وجود دارد که شرکتهای خودروسازهاي ما بتوانند در آینده، خودروهای پاک و هیدروژنی با پیل سوختی تولید کنند؟ دکتر «بنیاسدی» میگوید: «هماکنون هم شرکتهای خودروساز ما به دنبال خودروهای هیبریدی هستند. در برخی از سیستمها، برق شهری در باتری خودرو ذخیره میشود و خودرو با استفاده از این انرژی ذخیرهشده در باتری حرکت میکند. البته در نوع دیگری از خودروها که هیبرید هستند، بنزین در موتور خودرو میسوزد و انرژی لازم برای حرکت خودرو را فراهم میکند، اما در کنار آن، خودرو یک باتری و موتور الکتریکی هم دارد؛ یعنی هم میتواند از انرژی موتور درونسوز استفاده کند و هم از انرژی الکتریکی ذخیرهشده در باتری. مزیت این نوع خودروها این است که میتوان از موتور الکتریکی استفاده کرد، اما زمانی که شارژ باتری تمام شد، خودروی درونسوز بنزینی کار میکند و درعینحال که خودرو را به حرکت در میآورد، میتواند باتری را هم شارژ کند». با این همه او بر این باور است که فناوری پیل سوختی از همه انواع خودروهای دیگر جلوتر است که میتواند انرژی ذخیرهشده در هیدروژن را مستقیم به انرژی الکتریکی تبدیل کند. لزوم پیروی از اصول با توجه به همه این موارد، دکتر «بنیاسدی» تأکید میکند که امروزه تأمین انرژی خودروها، یکی از مشکلاتی است که همه کشورها با آن مواجه هستند. گرانی و کمبود سوختهای متداول از یک طرف و از طرف دیگر مشکلاتی مانند آلودگی محیط زیست در نتیجه استفاده از سوختهای فسیلی، همه را به این فکر انداخته است که به یک منبع انرژی پاک، ارزان و فراوان دست پیدا کنیم. در بسیاری از موارد هم ایدههای ساده و خامی به ذهن برخی از افراد میرسد، اما باید دانست که بسیاری از آنها عملی نیست. او تأکید میکند: «اصول فنی و مبانی طراحی و ساخت بسیاری از ابزارها و دستگاههای فنی مانند خودرو، پیل سوختی، هواپیما، زیردریایی و بسیاری از ابزارهای دیگر کاملا مشخص است و اگر فرد دیگری هم میخواهد در این زمینه فعالیت کند، باید از این اصول ثابت و مشخص تبعیت کند». از طرف دیگر وی تأکید دارد که امروز شاید یک نفر بتواند بهتنهایی یک قاشق یا یک چنگال را طراحی کند، اما هیچکس نمیتواند بهتنهایی یک سیستم جدید برای تأمین سوخت خودرو طراحی کند. امروزه انجام بسیاری از کارهای فنی و مهندسی، نیازمند چندین تخصص نزدیک و دور از هم است و دیگر کسی نمیتواند بهتنهایی بخشهای مختلف و متفاوت یک ابزار یا دستگاه جدید را بسازد. وظیفه فراموششده موضوع دیگری که دکتر «بنیاسدی» روی آن تأکید دارد، وظیفه خبرنگاران در زمینه تهیه و انتشار اخبار علمی و فناوری است. وی در گام اول به خبرنگاران توصیه میکند که در انتشار اخبار علم و فناوری دقیق باشند تا از انتشار اخبار نادرست پیشگیری شود. به گفته وی راهحل نیز این است که هیچ خبری را بدون تحقیق کافی منتشر نکنند. برای این کار نیز لازم است پیش از آنکه خبری را منتشر کنند، حتما با کارشناسان، استادان و پژوهشگران همان حوزه علمی مشورت کنند و درستی و نادرستی خبر را جویا شوند. وی به خبرنگاران تأکید میکند زمانی که كسی مدعی اختراع ابزار جدید و کارآمدی میشود، حتما باید مستندات علمی ارائه دهد. یکی از مهمترین مستندات علمی هم «پتنت» است. دکتر «بنیاسدی» تأکید میکند که داشتن «پتنت» که در کشورهای پیشرفته ثبت شده باشد، میتواند اعتبار یک تحقیق و پژوهش را نشان دهد. البته حتی اگر پتنتی هم ثبت شده باشد، لزوما به معنی درستی یک ادعا یا کارآمدی یک ابزار نیست. در هر صورت هر خبرنگاری که میخواهد چنین ادعاهایی را منتشر کند، حتما باید در تماس با چند کارشناس و استاد، از درستی این ادعا مطمئن شود. وی در خاتمه توجه خبرنگاران را به موارد اشتباه مشابه جلب میکند و میگوید پیش از این نیز بارها اخباری مشابه این در رسانهها منتشر شد، اما خیلی زود معلوم شد که چنین ادعاهایی نادرست بود. انتشار خبر نادرست، پیامدهای تأسفبار بسیاری در پی دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.