آينده ادبيات، ادبيات آينده
شرق:«سه سرزمین یک زبان» عنوان نشستی است که همزمان با برگزاری سیامین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، با محوریت ادبیات امروز آلمانیزبان در شهر کتاب برگزار شد. در این نشست زابرینا یانش از آلمان و دکتر رتو سورگ، مدیر بنیاد رابرت والزر، از سوئیس حضور داشتند و محمود دولتآبادی و محمود حسینیزاد نیز آنان را همراهی میکردند. یانش، نویسنده لهستانی-آلمانی در دانشگاه هیلدسهایم آلمان، رشته نوشتن خلاقه و روزنامهنگاری فرهنگی خوانده و در دانشگاه کراکوی لهستان، زبان و ادبیات لهستانی. او بعد از کسب اولین جایزه ادبی خود، بورسیهای برای نگارش اثری شهرنگارانه گرفت و ماحصل آن داستانی شد درباره شهر دانتسیگ که شهری است مرزی بین آلمان و لهستان و تاریخ جنگ جهانی به آن گره خورده. رمان «کاتسنبرگه«، «بیرونیترین مرز»، «تانگو برای یک سگ» و «آمبارا» ازجمله آثار او است. حسینیزاد در ابتدا بیوگرافی مختصری از زابرینا یانش میگوید: «یانش در ۱۹۸۵ در آلمان متولد شد. او امروز بهعنوان روزنامهنگار فرهنگی مشغول بهکار است. یانش، چون نویسندگان دیگر کار خود را از سطوح ابتدایی آغاز کرد و پلهپله پیش رفت؛ اما توانست به جایگاهی دست یابد که از سوی گونتر گراس تمجید شود. در اروپا امکانات متعددی برای نویسندگان وجود دارد، ازآنجمله اقامتهای فرهنگی بهمنظور نوشتن است. یانش از ایندست موقعیتها فراوان داشته. او همچنین جوایز ادبی بسیاری را از آن خود کرده است.» یانش بخشهایی برگزیده از رمان کاتسنبرگه را خواند و در جوابِ حسینیزاد که پرسید «آیا همیشه در پی نویسندهشدن بودی»، گفت: «من از هفت یا هشتسالگی میخواستم نویسنده باشم. در مدرسه انشا مینوشتم و وقتی معلم از من ایراد میگرفت، همان را با سبک خودم تکرار میکردم.» حسینیزاد با اشاره به رمان یانش تأکید کرد: «وقتی بسیاری از نویسندگان دربارهی فروپاشی دیکتاتوری پرولتاریا و دیوار برلین مینوشتند، یانش موضوعی بسیار متفاوت را برگزید؛ ضمن اینکه اثر وی قدری هم به اتوبیوگرافی میماند. حال باید از او پرسید آیا جذابیتهای پرداختن به اتوبیوگرافی برای تو جذاب بود یا نوشتن دربارهی این موضوع؟» یانش گفت که خود او سرگذشتی مشابه قهرمان این رمان دارد. «اگر خانواده من چنین سرگذشتی را تجربه نکرده بود، شاید به آن فکر نمیکردم. طردشدن و راندهشدن از شرق به غرب موضوعی بود که خانوادهها معمولا از آن نمیگفتند؛ شاید دهها سال طول کشید تا آنها تجربیات خود از این مهاجرت را به نسلهای بعدی منتقل کردند.» حسینیزاد «کاستبرگه» را رمانی در قالب رئالیسم جادویی خواند که نویسنده آن از تاریخنگاری برای تحقق این رویکرد بهره گرفته است. در ادامه حسینیزاد به شرح بیوگرافی مختصری از دکتر رتو سورگ پرداخت: اینکه او در ۱۹۶۰ در سوئیس متولد شد و در رشتههای زبان و ادبیات آلمانی، تاریخ و تاریخ هنر تحصیل کرده و همچنین از ۱۹۹۹ تاکنون در دانشگاه لوزان مشغول به تدریس زبان و ادبیات جدید آلمانی است. سورگ بر موضوعاتی چون اکسپرسیونیسم، ادبیات و تکنیک، تئوری رمان و ادبیات امروز آلمان متمرکز است. او کتابها و مقالات بسیاری نوشته و منتشر کرده است. ازآندست میتوان به «خدا و خدایان در ادبیات مدرنیته»، «ساخت سوئیس، ادبیات جوانان از بخش آلمانی سوئیس» و «آیندهی ادبیات، ادبیات آینده» اشاره کرد. سورگ مقالات و نوشتههای متعددی نیز درباره روبرت والزر دارد؛ نویسندهای بسیار بزرگ که تا مدتها ناشناس بود. بسیاری او را پدر معنوی کافکا میدانند. والزر از دهه ۱۹۷۰ در سطح جهانی مطرح شده است. حسینیزاد از چرایی اهمیت روبرت والزر نزد برخی گروههای ادبی پرسید، سورگ گفت: «او مهم است، چون خوانده میشود و مخاطبان او گروهی خاص هستند، مادامیکه آثار او خوانده میشود، بااهمیت است.» محمود دولتآبادی نیز به جایگاه والزر در ادبیات داستانی بهرغم دوری او از تحصیلات آکادمیک اشاره کرد و ازاینرو مؤلفههای کارگاههای داستاننویسی خلاق را جویا شد. یانش دراینباره گفت: «در این کارگاهها تکنیک داستاننویسی تدریس نمیشود؛ در آنجا ابتدا روشهای مختلف ادبی آموزش داده میشود. البته میدانیم با آنچه میآموزیم نمیتوان رمانی خارقالعاده نوشت اما میتوان پایهای برای نوشتن یافت.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.