قهرمان ملی ممنوعالخروج شد
شهرزاد همتی: زهرا نعمتی، پرچمدار بازیهای المپیک ۲۰۱۶ ریو و قهرمان پارالمپیک ۲۰۱۶ ریو در رشته تیروکمان از سوی همسرش ممنوعالخروج شد. این خبر را روز گذشته خبرگزاری ایسنا منتشر کرد و پس از آن واکنشهای بسیاری را به دنبال داشت. بسیاری از منظر یک خبر ورزشی یا خبری زرد درباره اختلاف خانوادگی دو چهره مشهور آن را منتشر و تحلیل کردند. ابعاد دیگر این خبر اما بحث حقوقی ماجراست. براساس قوانین کشور که سابقه تصویب آن به 43 سال پیش برمیگردد، «مرد» میتواند در صورت تمایل، جلوی خروج همسرش را از کشور بگیرد. ماجرایی که حالا دامن یکی از معروفترین ورزشکاران و قهرمانان ملی کشور را گرفته است؛ کسی که تاکنون چندین مدال طلا و نقره از پارالمپیک، رقابتهای جهانی و آسیایی، برای کشور به ارمغان آورده و در بسیاری از نقاط جهان از او بهعنوان الگویی برای موفقیت یاد میشود. همسر زهرا نعمتی، در گفتوگو با رسانهها مدعی شده است که او بعد از بازیهای پارالمپیک بنا به دلایلی، منزل را ترک کرده و با وجود اینکه همسرش چندینبار خواستار بازگشت او به منزل بوده، از زندگی با همسرش امتناع کرده و حتی درخواست طلاق داده است. او میگوید پس از این اتفاق زهرا را ممنوعالخروج کرده تا نتواند در هیچ تورنمنت برونمرزی شرکت کند. واکنش رسانهای همسر این قهرمان المپیک، شاید از اینجا سرچشمه میگیرد که با وجودی که او اقدام به ممنوعالخروجی نعمتی کرده، اما وی هماکنون بهعنوان نماینده سازمان ملل کشور را ترک کرده و در سوئیس به سر میبرد. این اولینباری نیست که پای مشکلات ستارهها و ورزشکاران به رسانههای جمعی باز میشود. پیش از این نیز اذهان عمومی به خاطر دارند که مردان به واسطه اهرم قانونی که در اختیار دارند، همسرانشان را یا وادار به زندگیای کردهاند که آن را نخواسته بودند یا آنها را وادار به جدایی از زندگیای کرده بودند که خواستارش بودند. مهمترین اهرم فشاری هم که بر این زنان وارد میشود، ممنوعکردن آنها از انجام عمل اجتماعی است که به آن مبادرت میورزند و برای یک ورزشکار جهانی مهمترین راهی که میتواند او را وادار به سکوت بکند، ممنوعالخروجی است. اتفاقی که یک سال پیش گریبان نیلوفر اردلان، عضو تیم ملی فوتسال کشور را گرفت و او را از رفتن به بازیهای آسیایی به دلیل ممنوعالخروجشدن از سوی همسرش محروم کرد. جدا از کشیدهشدن دعوای دو ورزشکار ملی به رسانهها، آن هم به علت دعوای خانوادگی، عده زیادی معتقدند زنان برای اینکه در زندگی با همسرانشان دچار مشکل نشوند، میتوانند در ابتدای ازدواج به جای گرفتن مهریههای سنگین، حقوق مدنی خود را طلب کنند. شانای مالکنژاد، وکیل پایهیک دادگستری، در گفتوگو با «شرق»، درباره گرفتن حق خروج از کشور میگوید: «گرفتن حق خروج از کشور نمیتواند به معنای حلشدن مسئله برای زن باشد. حتی اگر زن تمام حق و حقوق خود را پیش از ازدواج دریافت کند، در چند سال اخیر، اداره گذرنامه دستور داده است، شروط ضمن عقدی که زنان مادامالعمر از همسرانشان میگرفتند و حق خروج از کشور هم جزء آن بود، دیگر فایده ندارد و هر آن مرد میتواند او را ممنوعالخروج کند و زن هر بار برای تمدید گذرنامهاش نیازمند اذن همسرش است، حتی اگر مرد به صورت مادامالعمر این حق را به همسرش داده باشد». همچنین فریده غیرت، وکیل پایهیک دادگستری نیز دراینباره به «شرق» گفت: «این اجازهای که زن به صورت وکالت برای خروج از کشور از همسرش میگیرد، قابل لغوشدن است؛ مثل هر اختیار و وکالتی که داده میشود، این وکالت هم لغو میشود. مرد را به صورت مادامالعمر مسلوبالاختیار نمیکنند، این حقی اضافه است و مرد هر وقت بخواهد میتواند حتی یکطرفه آن را لغو کند. ولی درباره افرادی مثل زهرا نعمتی، به دلیل اینکه چهرهای جهانی و اجتماعی دارد، میتواند اجازه خروج خود را از دادستانی و دادگاه برای یکمرتبه بگیرد؛ یعنی اگر شوهر او را ممنوعالخروج کرد، او میتواند یکبار به وسیله اجازه دادستانی از کشور خارج شود». قانون فعلی گذرنامه (بهغیر از اصلاحیههای بعدی) 43 سال پیش در اسفند سال 1351 در مجلس شورای ملی وقت تصویب شد. قانونی که با محدودیت خروج زنان شوهردار از کشور یا امکان ممنوعالخروجشدن آنان به وسیله شوهر، چالشی جدی در حقوق اساسی فردی و اجتماعی بسیاری از زنان ایجاد کرده است؛ بهطوریکه امروزه تغییر یا اصلاح مقررات مزبور، به عنوان یکی از اساسیترین و مهمترین مطالبات زنان قرار گرفته و هر بار با بهانهای، این مطالبه جدی را یادآوری كردهاند. مطابق قانون، دختران بالای 18 سال (تا سقف سنی ۴۰) برای خروج از کشور نیاز به اجازه پدر دارند، ولی منعی برای دریافت گذرنامه ندارند. در رابطه با خانمهای متأهل، ماده ۱۸ قانون گذرنامه، صدور گذرنامه برای زنان متأهل را منوط به اجازه همسر کرده، ماده ۱۹ نیز عنوان میکند اگر کسانی که به موجب ماده 18، صدور گذرنامه موکول به اجازه آنان است از اجازهشان عدول کنند، از خروج دارنده گذرنامه جلوگیری و گذرنامه تا رفع مانع ضبط خواهد شد. همانطور که مشخص است، متن این ماده کاملا مطلق است و به این معناست که شوهر میتواند هر زمانی و به هر دلیلی، با مراجعه به اداره گذرنامه، از اجازه خود عدول و همسرش را ممنوعالخروج کند. در رابطه با خانمهای مطلقه، زنان مطلقه تا سقف سنی ۴۰ سال برای گرفتن گذرنامه نیازمند اجازه ولی قهری (پدر، جد پدری) یا دادگاه هستند. با تمام این تفاسیر، درصورتیکه کشمکش خانوادگی زهرا نعمتی و همسرش پایان نگیرد، شاید این آخرین سفر وی تا زمانی باشد که همسر او نامه اذن خروج از کشور زهرا را امضا کند. مسئلهای که هنوز که هنوز است میتواند چوب لای چرخ نحیف ورزش زنان بگذارد و مسئله را به سمتی سوق دهد که بیش از گذشته ورزش زنان در محاق قرار بگیرد. مسئلهای که همه در برابرش سکوت میکنند و زنان زیادی برای اینکه ناشزه نام نگیرند خانهنشینی را جایگزین افتخارآفرینی میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.