|

آرمین: آیینه‌وند معتقد بود رجل سیاسی نگاه جنسیتی ندارد

ريحانه حيدري: دومین سالگرد درگذشت دکتر صادق آیینه‌وند در پژوهشکده تاریخ اسلام برگزار شد. فاطمه راکعی و حجت‌الاسلام هادی خامنه‌ای هم در این مراسم سخنرانی کردند. دکتر ناصر تکمیل‌همایون از سخنرانان اصلی مراسم سالگرد مرحوم آیینه‌وند بود، او ابتدا درباره خلقیات و اخلاق پسندیده ایشان توضیح داد. دکتر تکمیل‌همایون گفت: طی این سال‌ها حتی یک‌بار هم نشنیدم کسی از او گله یا شکایت داشته باشد. آیینه‌وند کاملا عدالت، راستی، درستی و حقیقت را در کارهایش رعایت می‌کرد. البته نکته جالب توجه هم تأیید سخنان دکتر تکمیل‌همایون توسط دانشجویان و همکاران ایشان بود. این استاد تاریخ در بخش دوم سخنان خودش به مراتب علمی وي اشاره و او را پیوندی میان رابطه گسسته تاریخ‌نگاری عربی و پارسی توصیف کرد. آیینه‌وند در دو رشته تاریخ با گرایش تاریخ اسلام و ادبیات عرب حضوری پربار داشت؛ اگرچه در سایر رشته‌های علوم انسانی هم رسالتی داشت. آیینه‌وند در جلسه‌های فصل‌نامه انجمن ایرانی تاریخ و سایر مجله‌های تاریخی حضور پیدا می‌کرد که پایه‌ای برای بقای آن مجله و انجمن بود و یک نوع اتوریته اخلاقی و علمی برای مجله و مقالات آن داشت. به گفته دکتر تکمیل‌همایون دکتر صادق آیینه‌وند اهل پذیرفتن پست و مقام نبود حتی برای برعهده‌گرفتن مسئولیت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بسیاری از دوستان پژوهشگاه افراد زیادی را واسطه کردیم تا این مسئولیت جدید را قبول کرد. سخنران آخر این مراسم محسن آرمین بود؛ او ابتدا از نامرادی‌های روزگار گله کرد چون سبب شده بود ارتباط خودش را با دکتر آیینه‌وند کم‌رنگ کند تا مبادا در سال‌های پرالتهاب بعد از ۸۸ برای ایشان مایه دردسر شود؛ اما امروز از این فاصله مغموم و مغبون است. اما آرمین در بخش اصلی سخنان خود به مباحث جدی‌تر اندیشه دینی و عصری‌کردن فهم دین پرداخت‌. او محور اصلی سخنان خود را یکی از یادداشت‌های دکتر آیینه‌وند در مورد ضرورت نوسازی از فهم دین متناسب با تحولات جامعه قرار داد. این پژوهشگر دینی گفت دکتر آیینه‌وند در این یادداشت مبنای نظر خود را نگاه دین به حضور زن در زمانه حاضر قرار می‌دهد. محسن آرمین توضیحات مبسوطی هم درباره آراي متفاوت نسبت به سنت و مدرنیته ارائه كرد؛ شاید بتوان گفت نوع رویکرد به سنت‌ها، تجدد و متدولوژی که متفکران برای حل این دوگانه انتخاب کردند مهم‌ترین یا دست‌کم یکی از عوامل اختلاف پاسخ‌هایی است که به این دوگانه داده شده است پس می‌توان نارسایی‌های پاسخ‌های مذکور را عمدتا در این دو عامل یعنی نوع رویکرد به سنت و تجدد و روش حل این دوگانه جست‌وجو کرد. در ادبیات مربوط به تجدد معمولا با سه مفهوم مدرنیته، مدرنیسم و مدرنیزاسیون مواجه هستیم اما متأسفانه گاهی بدون توجه به معنای مستقل آنها این واژه‌ها را برای یک مفهوم به کار‌می بریم؛ پس نباید مدرنیته، مدرنیسم و مدرنیزاسیون را یکسان بدانیم. از طرفی دیگر متناظر با همین مفاهیم را کم‌وبیش می‌توان در مورد سنت هم در نظر گرفت. گاهی از سنت به‌عنوان یک وضعیت سخن گفته می‌شود و گاهی به‌عنوان روند، طرحی برای تعمیق مناسبات سنتی و تقویت نقش نهادهای سنتی جامعه و گاهی هم به سنت و ارزش‌های آن به‌عنوان یک ایدئولوژی نگاه می‌شود. پس سنت نه مترادف گذشته است و نه تجدد مترادف آینده به حساب می‌آید. سنت هم در حال ما و هم در تجددی که قصد دستیابی به آن را داریم حضور خواهد داشت. تجددی که در پی آن هستیم تحکیم و تداوم شخصیت و هویت ما در موقعیت و جهانی است که در آن زندگی می‌کنیم. آرمین با این توضیحات می‌خواهد به نظر دکتر آیینه‌وند در مورد سنت دینی درباره مسئله زن تأکید کند. «زن در عصر نبوی و علوی حضوری چشمگیر و طبیعی و در خور شأن داشته است. در اوج درخشش تمدن اسلامی و در عصر تولید علم در جهان اسلام ما زنانی در مقام مدرس می‌بینیم که در تولید علم در جهان صاحب نقش بوده‌اند و در صحنه سیاست، اجتماع و هنر و تولید درخشیده‌اند؛ با اطلاعی که از تاریخ و سیره معصومان دارم و گمان نمی‌کنم در هیچ متنی از متون درجه‌اول باشد که از نظر نگذرانده باشند و از بن دندان می‌گویم که در اسلام معیار و اسلام سیره هیچ منع و محدودیتی برای حضور زن نیست» آرمین از سخنان آیینه‌وند وام گرفت و گفت سویی دیگر به پسرفت موقعیت و حضور زن تحت‌تأثیر عوامل تاریخی، فرهنگی و سیاسی اشاره می‌کند که در عرف و سنت دینی و فتواهای فقها بازتاب یافته است. سپس به ناسازگاری این سویه ایدئولوژیک با واقعیات امروز نظر افکنده و می‌گوید «امروز دیگر حضور زن یک امر واقع و مقبول است. حال چه کسانی بخواهند و چه کسانی نخواهند باید گردن بگذارند و خوشا به حال جوامع و مللی که روشمند و مطابق منطق مقبول از آن استقبال کنند». دکتر آیینه‌وند هم می‌گوید من کلمه رجال را در قانون اساسی که یکی از شروط رئیس‌جمهوری اسلامی است از باب غلبه می‌دانم و این هم یک قاعده اصولی است؛ وقتی می‌گوییم رجل شامل مرد و زن می‌شود؛ از باب غلبه، نیازی به ذکر مونث نمی‌بینیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.