|

سال‌های آتش زیر خاکستر

مهرداد حجتی : در میان شش کاندیدای ریاست‌جمهوری یک نفر بیش از دیگران سابقه فرهنگی دارد؛ سابقه ازآن‌رو که در کارنامه‌اش وزارت فرهنگ و ارشاد هست! مصطفی میرسلیم اوایل دهه 70 وقتی که علی لاریجانی صندلی وزارت را به قصد ریاست سازمان صداوسیما ترک کرد، بر آن صندلی نشست تا دو، سه‌سالی سکان فرهنگ را در دست بگیرد. او در گفت‌وگويي در پاسخ به این سؤال که آخرین فیلمی که دیده است گفت: «خوشبختانه بعد از وزارت ارشاد دیگر ناچار نبوده فیلم ببیند!» مصطفی میرسلیم را شاید بتوان یکی از آغازگران عصر احمدی‌نژاد دانست. کسی که فرهنگ را مقوله‌ای دردسرساز می‌دانست و ترس از آن موجب دلواپسی‌اش می‌شد! او چندسال با چنین تفکری عهده‌دار مسئولیت وزارتخانه‌ای بود که چشم همه اهل فرهنگ به آن دوخته شده بود. سینما، تئاتر، موسیقی، هنرهای تجسمی، شعر، رمان و نهایتا مطبوعات از آن وزارتخانه هدایت می‌شدند. وزیر قرار بود در همه این عرصه‌ها نظر دهد و برای آنها تصمیم بگیرد. در همان دوره او همراهانی داشت. یکی از آنها عزت‌الله ضرغامی، معاون امور سینمایی‌اش بود؛ هم او که هنرمندان را به‌اجبار برای نماز جماعت گرد می‌آورد و برای بازدید از تونل مترو به زیرزمین می‌بُرد! فیلم جنجالی «توفان شن» محصول همان سال‌هاست؛ فیلمی که سناریوی آن پیش‌تر در حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی با نظر ابراهیم حاتمی‌کیا رد شده بود، اما با روی‌کارآمدن ضرغامی این فرصت فراهم شده بود تا کارگردان جوانی که سودای نشستن بر اریکه قدرت داشت، فیلم مهم و پرخرج جنجالی‌ای را بسازد؛ فیلمی که نام سازنده‌اش، «جواد شمقدری» را بر سر زبان‌ها انداخت و موجب نزدیکی بیشتر او به جریان فکری خاص شد؛ همان جریان فکری‌ای که قرار بود چند سال بعد سکان امور اجرائی کشور را در دست بگیرد. او برای نشستن بر صندلی معاونت امور سینمایی باید چندسالی صبر می‌کرد؛ همان چند سال فاصله دوران دولت اصلاحات که ادامه روند محدود‌سازی حیطه فرهنگ از سوی میرسلیم و یارانش را متوقف کرد. پس از دولت اصلاحات بود که این فرصت برای پیروان آن تفکر فراهم شد تا پروژه نیمه‌تمامشان را این‌بار با فراغ‌بال بیشتری دنبال کنند. در دوره احمدی‌نژاد هرچند میرسلیم عهده‌دار مسئولیتی نبود، اما تفکر روی‌کارآمده دنباله‌رو همان تفکر بود. دو وزیر ارشاد احمدی‌نژاد نمونه‌های شاخص چنین تفکری بودند؛ به‌خصوص صفارهرندی که از کیهان آمده بود. او چندسالی به‌عنوان سردبیر دوشادوش یار هم‌سنگرش، حسین شریعتمداری، در روزنامه کار کرده بود و از همان‌جا امور فرهنگی دوره اصلاحات را زیر نظر گرفته بود. او خشمگین از اصلاحات، به محض نشستن بر کرسی وزارت این فرصت را پیدا کرد تا همان پروژه نیمه‌کاره میرسلیم را از سر بگیرد. دوره احمدی‌نژاد دوره‌ای برآمده از خاکسترهای دوران میرسلیم بود. به نظر می‌رسد ایده ریل‌گذاری سینما در دوره وزارت میرسلیم و معاونت ضرغامی شکل گرفته باشد؛ همان دوره‌ای که گروهی از مدیران به بیرون رانده شدند تا مدیران جدید جای آنها را بگیرند. «سیدمحمد بهشتی» و پس از آن «محمدحسین حقیقی» از بنیاد سینمایی فارابی کنار گذاشته شدند تا فردی سازگار با افکار وزیر بر سر کار بیاید. «محمد رجبی» همان فرد دلخواه بود؛ کسی که خواهرش، فاطمه رجبی - همسر غلامحسین الهام - چند سال بعد از شیفتگان «محمود احمدی‌نژاد» شد و در مدح و ستایش او کتاب نوشت! گویا این‌چنین نطفه یک دوره پرتلاطم سیاسی که قرار بود یک دهه بعد کشور را دستخوش حوادثی غیرقابل‌جبران کند رفته‌رفته داشت در دوره وزارت «میرسلیم» بسته می‌شد؛ دوره‌ای که در خاطره بسیاری از اهل فرهنگ به دوران تاریک فرهنگ مشهور شد و هرگز هم از یاد‌ها نرفت. از مدیران دوره وزارت میرسلیم یکی هم «محمدرضا جعفری‌جلوه» بود که بعدها به سیمای جمهوری اسلامی رفت تا مدیر شبکه شود. او که پیش‌تر در صدای جمهوری اسلامی مشغول به ‌کار بود، در دوره وزارت میرسلیم به بنیاد فارابی آمد تا در پست معاونت فرهنگی جاي بگيرد. او در دوره چهارساله نخست ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد به معاونت امور سینمایی وزارت ارشاد منصوب شد و چهار سال بر سینما حکومت کرد. هرچند که در همان دوره چهارساله، جواد شمقدری از جایگاه مشاور هنری رئیس‌جمهور بر او تاخت و امان از او گرفت. شمقدری، جعفری‌جلوه را در تراز دولت احمدی‌نژاد نمی‌دید. او معتقد بود که جعفري‌جلوه مناسب این مدیریت نیست و باید فرد مناسبی جایگزین او شود؛ کسی که سینما را ریل‌گذاری کند و آن را به مسیر انقلاب بازگرداند! چهار سال بعد، در دوره دوم ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد معلوم شد فرد مناسب، خود شمقدری است. او خواهان رفتار انقلابی بود. به‌جای جعفری‌جلوه بر صندلی معاونت نشست و بلافاصله «خانه سینما» را پلمب کرد! او همچون سلف خود، «میرسلیم»، معتقد بود بدون سینما هم می‌توان زندگی کرد؛ بی‌آنکه آسمان به زمین بیاید! چندمتر آن‌طرف‌تر از میرسلیم، دو کاندیدا ایستاده‌اند که قرار است نسخه تازه دوره احمدی‌نژاد را عرضه کنند. قالیباف و رئیسی نسخه تازه را در جیب دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.