به تهران هویت ببخشیم
مهرشاد کاظمی.رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهر تهران
هریک از شهرهای مهم جهان به فراخور ظرفیت، امکانات و فعالیتهای خود از نوعی شهرت و آوازه مخصوص به خود برخوردارند که آنها را از دیگر شهرها ممتاز و متمایز میکند و برند شهری میشود. این برند، آمیزهای از هویت تاریخی، ویژگیهای اجتماعی، نمادهای تمدنی، فعالیتهای تجاری، امکانات رفاهی، تفریحی، مناسبات سیاسی و بینالمللی هر شهر است. اگرچه موقعیت سیاسی تهران موجب توجه خاص جهان به این شهر شده اما مکانهای قدیمی و تاریخی این کلانشهر را نیز نمیتوان نادیده گرفت. در کنار تنوع و تکثر فرهنگی، تهران پایتخت فرهنگ و هنر مدرن امروز ایران است. فرهنگسراها، انتشاراتیها، دانشگاهها، شرکتها و مؤسسات اصلی تولید فیلم و کالاهای فرهنگی و هنری، عمدتا در تهران تمرکز یافتهاند و زمینه رشد و گسترش خلاقیت فرهنگی و هنری در این شهر را توسعه دادهاند. میتوان تهران را از حالتهای گوناگون مورد بررسی قرار داد: تهران حقیقی یعنی کلانشهری که نزدیک به 13 میلیون نفر ساکن آن است و همه ساکنان آن، این شهر را به نوعی زیسته و تجربه کردهاند. تهران رسانهای یعنی تهرانی که شبکههای تلویزیونی و رادیویی، مطبوعات و فیلمها و رمانها آن را ترسیم و بازنمایی کردهاند. ما تصویر یا بازنمایی از شهر را دائم میبینیم یا میشنویم. در این تهران، چندین میلیون ایرانی و میلیونها نفر خارج از ایران ساکناند. زیرا شهری است مجازی که ما به اشکال مختلف با آن درگیر هستیم. «تهران علمی» یعنی تهرانی که مورد تحقیق و مطالعه برنامهریزان و متخصصان شهر قرار گرفته است. این بخش تهران خلوت است، ما تهران واقعی و مجازی را میشناسیم ولی با «تهران تحقیقشده و علمی» خیلی آشنا نیستیم. همین علاقه و شناخت ناشناختهها، کشف، تحقیق و مطالعات میدانی این کلانشهر بزرگ، ایده تهرانگردی را در سال 90 رقم زد که به همراه آقای مسجدجامعی که آن زمان عضویت شورای اسلامی شهر تهران را در سومین دوره برعهده داشتند، در یکی از روزهای غیرکاری به بازدید منطقه 14 از مناطق قدیمی تهران که دارالمؤمنین لقب گرفته است، رفتیم و این دیدارها با محوریت موضوعات مختلف و مسائل مبتلابه تهران با 90 برنامه تا امروز ادامه یافت. آقای مسجدجامعی که سابقه خوشی در میان اهالی فرهنگ و هنر دارد، با برنامهریزی دقیق و بهرهگیری از کارشناسان توانست چهره درخشانی از شورای شهر را در میان مردم به وجود آورد و نشان داد که میتوان بدون فشار و اجبار ولی با احترام و اعتماد به مردم مقولههایی را در جهت توسعه فرهنگی جامعه پیاده کرد و مردم را به پذیرش آن واداشت. از جمله مؤلفهها و شاخصهای این طرح شناخت تاریخچه مسائل مرتبط، بازگشت عناصر هویتساز به پایتخت، کشف ناگفتهها، برجستهسازی نقاط قوت و ضعف و میزان انطباق آن با راهکارهای اجتماعی و فرهنگی با پیوست پژوهشی و آسیبشناسی وضعیت گذشته و حال مسائل تهران است که با نگاه شهری مورد بررسی قرار میگیرد. در همین راستا هیئت همراه با لطف و عنایت خود بر آن شدند تا در جهت تسهیل در فرایند حل مشکلات اقداماتی را در دستور کار خود قرار دهند و در این هیئت که بر حسب انگیزه و گرایش دوستان به کشف ناشناختههای تهران و بهصورت هدفمند، گسترده و منسجم برگزار شد، مفتخر بودم که مدیریت اجرائی برنامهها را عهدهدار باشم. تیم کاشفان تهران با رویکردی جدید فارغ از بوروکراسی اداری و سیاسی با مردم به گفتوگو نشست، گفتوگوهایی که با رنگوبویی متفاوت همراه بود، گاه با خنده و گاه با تأثر و تأسف... . ارتباط با شخصیتهای تأثیرگذار ملی و محلی هر منطقه و ارتباطدادن آنها با مجموعه شهری از اهداف این بازدیدها بود و در نقاط مختلف مسائلی که کمتر مورد توجه قرار میگرفت، از نزدیک رصد شد که این امر تأثیر زیادی در انتقال و رفع مسائل مهم منطقه و محلات داشت. این بازدیدها بهصورت کارشناسیشده و با حضور جمع کثیری از مسئولان محترم یا کارشناسانی مجرب از میراث فرهنگی، سازمان زیباسازی، شورای شهر، فعالان محیط زیست و خبرنگاران حوزه شهری برگزار میشد که با حمایت علمی و معنوی خود ما را یاری رساندند. حتی خاطرم هست در بازدید از منطقه چهار و در جریان دیدار با آقای محسن رضایی ایشان از کثرت جمعیتی که همراه ما بودند، اظهار تعجب کردند و گفتند شما یک هنگ هستید؛ فکر نمیکردیم آنقدر زیاد باشید. آنچه حائزاهمیت است این است که تیم تهرانگردان بدون حکم و دستور، قبول مسئولیت کرده و با نیت خیرخواهانه و بهصورت خودجوش و دلخواسته فارغ از مسائل مادی و دنیوی و در یک تعامل سازنده مبتکر حل مسائل اجتماعی و کشف ویژگیهای تهران شدند. در کشف تهران که معروف است به کشف زیرخاکیها، هم مشکلات اجتماعی و هم مسائل تاریخی مورد بررسی قرار گرفته و در بیشتر مواقع به نجات برخی آثار تاریخی منجر شده است بهطورمثال خانه مدرس یک عمارت رهاشده بود، بازدیدی که داشتیم باعث شد بخش خصوصی این خانه را بخرد و آن را زیر نظر میراث فرهنگی تعمیر و مرمت کند. موزه صنعتی هم همینطور شد، لطف کردند و در جریان تهرانگردی درِ موزه را گشودند، درحالیکه شاید تا آن وقت سالها به این موزه بیتوجهی شده بود؛ اما پس از آن بازدید، سازمان جمعیت هلال احمر وارد قضیه شد و موزه را تعمیر کرد. تبدیل عمارت ارباب هرمز به نگارخانه، تأسیس پژوهشکده در آرامستان بهشت زهرا و تألیف فرهنگنامه، راهاندازی خانه گرافیک در تهران، تعمیر سردرِ باغشاه و عودلاجان، طرحهایی مثل بیمه کارگران چرخدستی یا پرداخت حقوق رانندگان اتوبوس یکی از خطهای شهری، طرح یکنواختسازی تابلوهای دور میدانها و یکسانسازی که به همت سازمان زیباسازی انجام گرفت، تبدیل خانه گرافیت منطقه 14 به خانه کاریکاتور ایران، بازدید از مراحل تمرین گروههای تئاتری و قبول درخواست برای حمایت از ایجاد سالنهای پلاتو در سطح شهر و حل بسیاری از موانع و مشکلات دیگر که مجال تقریر نیست، ازجمله محصول همین تهرانگردیها بود که به نتیجه نشست. در تهرانگردیها بخشهای دیدهنشده این شهر، بروز و ظهور کرده و به تصویر درآمده است. اماکن تاریخی، کارگاههای تولیدی، صنایع دستی و... وجود دارد که با زندگی مردم پیوند خورده، ولی در فضای شهر تهران گم شده یا در حاشیه قرار گرفته و ارزشهای آن نهفته مانده و به فراموشی سپرده شده است. تهرانگردی به این حوزه پرداخته و شرایط حضور در این فعالیتها را در سطح شهر فراهم کرده است. بررسی تهران از منظرهای گوناگون، مانند قرارگرفتن در جمع معتادان کارتنخواب و شنیدن گلایه و مسائل آنان و انجمنهای خیریه حامی محرومان و ملاقات با ناتوانان ذهنی و جسمی، بازدید از تصفیهخانههای گوناگون و حتی بازدید از روند بازیافت زبالهها در نقاط مختلف تهران، بیانگر این است که تهرانگردی کار راحتی نیست و زمانیکه میخواهی قدم در این راه بگذاری، باید خود را آماده مشکلات و نازیباییهای زیادی بکنی. دیدار با مفاخر، هنرمندان و پیشکسوتان این عرصه و پیگیری امور ایشان، بازدید از قدیمیترینهای تهران و دیدار با کهنسالترین فعالان در تمام اقشار فرهنگی، اجتماعی و ورزشی، برگزاری نشستهای تهرانشناسی با موضوعات گوناگون، شناسایی مقاصد گوناگون و بازدید از پروژههای ملی، فرهنگی و تاریخی شهر تهران در نوبتهای گوناگون انجام گرفت. آموزشوپرورشگردی و پرداختن به مسائلی با محوریت کودک، نوجوان و جوان نیز در راستای الگوسازی برای این قشر از جامعه صورت گرفت و در راستای همراهی برای مواجهه با مشکلات آموزشی و رفع آن، قول همکاری و مساعدت داده شد. اگرچه مطلوب این شهر، تنها با کلاننگری و هماهنگی مدیران ذیربط همه دستگاههای اجرائی و همکاری همه مردم مقدور است تا در بهبود امور مشارکت کنند؛ اما امیدواریم با تیم خوبی که شکل گرفته، شاهد حرکت خوب و مثبتی باشیم که بین شهروندان تهران تأثیرگذار باشد و به تهران هویتی مضاعف ببخشیم بهطوریکه همگان بدانند تهران چه بوده و امروز تبدیل به چگونه شهری شده است تا قدر زحماتی را که صورت گرفته، بدانیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.