|

خودکفایی در تولید بنزین و صادرات فراورده‌های نفتی

در ممالکی مانند ایران، با منابع غنی نفت و گاز، تأمین سوخت مورد نیاز علی‌القاعده نباید دغدغه‌ مسئولان باشد؛ اما در دهه‌های اخیر، در کشور به ‌دلیل بحران‌های سیاسی و اقتصادی حادث‌شده نظیر جنگ و...، یافتن راه‌کار مناسب برای تأمین این نیاز از دغدغه‌های اصلی‌ دولت‌ها بوده است. تمام دولت‌ها تلاش کرده‌اند با انجام اقدامات مدنظر، امنیت سوخت را که جنبه‌ استراتژیک برای کشور داشت، تضمین کنند. این اقدامات عمدتا بر تأمین نیازهای اولیه استوار بود؛ اما دولت در سال‌های اخیر تلاش کرد ضمن رفع نیازهای داخل،‌ در برنامه‌ای که در ابتدا خوش‌بینانه به‌نظر می‌رسید، نیم‌نگاهی هم به صادرات داشته باشد. در همین راستا، برنامه‌هایی که در وهله‌ اول مبتنی‌ بر خودکفایی در تولید بنزین بود، اجرا شد؛ تا‌جایی‌که این روزها اخباری درباره رسیدن قریب‌الوقوع به مرز خودکفایی در تولید بنزین به ‌گوش می‌رسد. بر اساس اعلام مسئولان وزارت نفت، فاز نخست پالایشگاه ستاره‌ خلیج‌فارس با تولید روزانه 12 میلیون لیتر بنزین یورو4 به بهره‌برداری رسیده و فازهای دوم و سوم نیز در مراحل بعدی وارد مدار می‌شود و ظرفیت تولیدی بنزین این پالایشگاه به 36 میلیون لیتر بنزین خواهد رسید. این در حالی است که به گفته‌ عباس کاظمی، معاون وزیر نفت، عملیات واحد بنزین‌سازی پالایشگاه بندرعباس نیز در شرف راه‌اندازی است و به‌زودی افزایش ظرفیت تولید روزانه این پالایشگاه، به سطح چهار میلیون لیتر خواهد رسید. افزایش ظرفیت 16میلیون‌لیتری تولید بنزین از طریق پالایشگاه‌های کشور، با توجه به میانگین واردات این فراورده‌ نفتی که معادل 10 تا 12 میلیون لیتر در روز است، نشان می‌دهد نه‌تنها این کسری تولید جبران می‌شود، بلکه شرایط مازاد تولید بنزین نیز فراهم شده و امکان تبدیل‌شدن به یکی از صادرکنندگان بنزین نیز خارج از دسترس نخواهد بود. در کنار این پیش‌بینی‌ها، تحلیل وضعیت مصرف سوخت مایع نشانه‌های روشنی را به اقتصاد کشور ارسال می‌کند. به استناد گزارش‌های رسمی منتشرشده، میانگین مصرف روزانه بنزین کشور در سال گذشته با (پنج درصد) افزایش نسبت به مدت مشابه سال 1394، به بیش از 74 میلیون لیتر رسیده است. این افزایش مصرف که بر اساس اعلام سخنگوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز عمدتا ناشی از اضافه‌شدن وسایل‌ نقلیه بنزین‌سوز است، از نظر این مقام مسئول در حوزه‌ مبارزه با قاچاق و مسئولان وزارت نفت، نگران‌کننده نیست. اما آمار مصرف در سایر فراورده‌های نفتی مایع، حکایت دیگری دارد؛ آن‌طور که مسئولان وزارت نفت در سال قبل اعلام کرده بودند، بیشترین کاهش مصرف سوخت مایع در سال 1395 نسبت به دوره مشابه سال 1394، مربوط به نفت‌ کوره با 45 درصد و پس از آن نفت‌ گاز و نفت ‌سفید بوده است. بررسی دلایل این کاهش در مصرف، گواهی می‌دهد که برنامه‌های وزارت نفت در راستای اولویت‌دادن به بهره‌برداری از فازهای پارس ‌جنوبی نتیجه‌بخش بوده و سوخت مورد نیاز نیروگاه‌های کشور از طریق گاز تأمین شده است و مازاد نفت‌ کوره‌ تولیدی پالایشگاه‌ها، به میزان روزانه 45 میلیون لیتر صادر می‌شود. این تغییر الگوی مصرف در نفت‌ گاز از طریق اجرای طرح‌های کارآمد نیز به ‌نحوی منجر به کاهش روزانه‌ مصرف شده که وزارت نفت، روزانه به‌طور میانگین 20 میلیون لیتر از این فراورده‌ نفتی را نیز صادر می‌کند. آنچه در تمام این آمارهای رسمی به‌وضوح شایان ملاحظه‌ است، هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی دقیق وزارت نفت برای توسعه‌ بخش پالایش نفت است که برای سال‌های متمادی مهجور مانده بود و امروز با برنامه‌هایی نظیر ارتقای کیفیت بنزین تولیدی کشور، افزایش کیفیت نفت‌ گاز تولیدی پالایشگاه‌های بندرعباس و سایر طرح‌های بهبود کیفیت در سایر پالایشگاه‌های کشور، این امید را ایجاد کرده است که توأم با ورود کامل پالایشگاه ستاره‌ خلیج‌فارس به فرایند تولید، کشور با مدیریت ظرفیت‌های پالایشی بر اساس نیازهای بازار، به جرگه‌ صادرکنندگان فراورده‌های نفتی بپیوندد؛ جهشی که وقوع آن نشانه‌ای از عزم دولت یازدهم و توجه ویژه به سرمایه‌گذاری در صنایع پایین‌دستی صنعت نفت است. در این شرایط که برنامه‌ وزارت نفت در حوزه پالایش نفت در مسیر روشن صادرات مازاد فراورده‌های نفتی تولیدی قرار گرفته است و به یاری تلطیف فضای اقتصادی کشور پس از توافق هسته‌ای، ورود به بازارهای کشورهای هم‌جوار نیز تسهیل شده است، مسئولیت دولت در مدیریت مصرف فراورده‌های نفتی ایجاب می‌کند ضمن به‌کارگیری حداکثر توان تولیدی، در حوزه‌ بازاریابی نیز با بهره‌گیری از خبرگان، به‌ نحوی عمل کند تا با توجه به پیچیدگی و تغییرات در بازار، از روش‌های بازاریابی سنتی به روش‌های نوین روی ‌آورده و با استفاده از استراتژی‌هایی کارا‌، بازارهای مناسب را مانند افغانستان، پاکستان و مناطق امن عراق شناسایی و نسبت به صادرات مازاد فراورده‌های نفتی اقدام کند؛ اقدامی که در صورت سنجیده‌بودن، منافعی انکارنشدنی را نصیب کشور کرده و نمی‌توان از تأثیر مستقیم آن بر تراز واردات و صادرات چشم‌پوشی کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.