|

افتخار جهانیان است

این یادداشت در بزرگداشت مردی‌ست که زیستن در روزگار او، افتخار همه ما ایرانیان است حتا اگر همه ما او را به یکسان درنیافته باشیم. یکی از ویژگی‌های بارز انسان‌هایی که فخر آدمیت‌اند شاید این باشد که چند ساحته و چند وجهی‌اند. ازاین‌رو می‌خواهم بر این پافشاری کنم که ما، هم‌روزگاران این تنِ درستکار، از سر راستی و ناب بودنش، با چندین و چند فرهاد ناظرزاده‌­کرمانی روبه‌رو بوده­‌ایم. در روزگار خشکی و خشونت سربرآورده از درون نهادهایی که مدعی خیر و نیکی‌اند، این تنِ نستوه، حلقه گرایش به خوبی و درستی و نیک‌‌بینی و راست‌اندیشی و جست‌‌وجوی دانش و پیگیری تازگی و نوآوری بوده است. در دهه شصت، زمانی من و همدوره‌هایم هنوز دانشجوی کارشناسی در دانشکده هنرهای زیبا بودیم و روزگار نه به سختی امروز، بلکه دشوارتر، از خود می‌راندمان و با نگاه بدبینی و تحقیر در ما می‌شکوهید، دکتر فرهاد ناظرزاده‌کرمانی به ما می‌آموخت که چگونه به دیگران احترام بگذاریم و چگونه بیاموزیم که عزت ما در بزرگی دیگران نهفته است و به­‌این شیوه به ما می‌اموخت تا بد نباشیم، حتا با بدخواهان روزگارمان. بعدها که دست مرا گرفت تا کارگردان باشم و بعدتر معلمی که از دستیاری او این شوق را می‌اموختم، مرا آموخت که: هی، فرهاد یادت باشد دانشجوها ولی‌نعمت ما هستند. شگفتا، زنگ صدایش همچنان در من نواخته می‌شود. دانش را می‌‌توان آموخت، تئوری‌ها را می‌توان آموخت، الهیأت و فلسفه‌ها را می‌توان فراگرفت، فورمول‌ها و تعاریف و تاریخچه‌ها را می‌توان آموخت، می‌توان به انبانی از اطلاعات تبدیل شد، شرافت را اما باید زیست. نه از نگره‌ای اخلاقی، که از منظر حرف‌ه­ای تئاتر می‌گویم که تئاتر، شرافت ماست؛ شرافتی که بایدش زیست. این را دانشکده‌ها یا کتاب‌ها یاد نمی‌‌دهند. خاستگاه این فضیلت اجتماعی که تئاترش می‌نامیم به روشنی از درون زیست ما سر بر می‌آورد. فرهاد ناظرزاده‌‌کرمانی به ما می‌آموخت که چگونه هم در کنار دیگران باشیم و هم از آنان متمایز شویم. زیرا تئاتر ما را بر آن می‌دارد تا از تن خودمان، از حصار ساخته شده زبان و تربیت و فرهنگ بیرون بیاییم تا زبان و تربیت و فرهنگ به دام انحطاط نیفتند و آنچنان تأیید نشوند که دیگر مورد پرسش قرار نگیرند و نقد نشوند و ارزیابی نگردند. و از همین‌گذار بود که فرهاد ناظرزاد‌ه‌‌کرمانی می‌آموختمان که ما، خود نیز بخشی از همین جمعیت زبان و تربیت و فرهنگیم که باید از در مخالفت باخود درآییم، اُپوزیسیون خودمان باشیم و با یورش به داشته‌‌هایمان، با نقد کردارهای خودمان، خودمان را در تئاتر تازه و زنده کنیم. یادمان می‌داد که خودمان، نخستین منتقد خودمان باشیم، هم در زندگی و هم در تئاتر و به این ترتیب، تئاتر را به زندگی می‌‌پیوست و هشیار می‌‌شدیم که چگونه چیزها و چیزها و چیزها، از دانش و کردار و کتاب و تأمل و احساس گرفته تا هرچه که ما را درمی‌نوردد، در ما باید به التفات به خودِ در حالِ تغییرمان بدل شود. ما در هوای فرهاد ناظرزاده‌‌کرمانی داشتیم می‌اموختیم که چه هستیم و چه می‌توانیم بکنیم و چرا باید با خودمان روراست باشیم تا بتوانیم با دیگران در تئاتر، زندگی کنیم. از دکتر فرهاد ناظرزاده‌‌کرمانی کتاب‌‌های فراوانی به چاپ رسیده است که هر یک در جایگاه تاریخی خود، درخشانند و نمی‌توان چشم پوشید از کارایی این کتاب‌ها در فضای دانشگاهی ایران. همچنان از ایشان نمایش‌نامه‌‌هایی نیز چاپ شده است که هر یک درنگ و تجربه‌ای تأمل‌برانگیز در فرمی دراماتیک و اجرائی هستند، با این همه هنوز بهترین نمایش‌نامه‌های ایشان چاپ نشده‌‌اند، نمایش‌نامه‌هایی مانند «سرودی کنار گودال»، «خواجگان شیر اژدها»، «کنار شیر آتش‌نشانی» و چندین نوشته دراماتیک دیگر. چهار دهه آموزگاری و پژوهش‌‌نویسی و نمایش‌نامه‌‌نویسی دکتر فرهاد ناظرزاده‌کرمانی، تجلی‌بخشی از روح متین و منش روشن و نیروی تابنده اوست که همچنان ادامه دارد، این تنِ سرشار از خیرخواهی کسی است که با او به سده پانزدهم پا خواهیم گذارد و چه خوشبخت‌اند من و کسانی که هم‌روزگار او بوده‌‌ایم و هستیم. اکنون باید گزاره آغازین این نوشتار را اصلاح کنم. این یادداشت در بزرگداشت مر‌دی‌ست که زیستن در روزگار او، افتخار جهانیان است حتا اگر همه ما ایرانیان او را به یکسان درنیافته باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.